Podlaska Wytwórnia Samolotów. Samoloty bojowe. - Historia

Kategoria: Samoloty Ostatnia zmiana: Maj 2020 Historia Konstrukcja Zestawienie

Kraków 2020-04-27

Podlaska Wytwórnia Samolotów w Białej Podlaskiej.

Samoloty bojowe.

Historia

Potez XV, XXVII, XXV.

Nowo powstał Podlaska Wytwórnia Samolotów „PWS” rozpoczęła swoją działalność od produkcji samolotów Potez XV A2, które powstawały na podstawie licencji. Dla uruchomienia produkcji do Białej Podlaskiej przyjechała grupa inżynierów i techników francuskich.

Potez XV A2 to samolot liniowy. Konstruktorem był Henri Potez. Samolot budowany w PWS w latach 1924-1926. Zbudowano 35 samolotów. Pierwszy lot wykonano w dniu 1925-06-09 rok. Pilotem był Franciszek Rudkowski.

Kolejnym samolotem był Potez XXVII A2. Potez XXVII A2 to samolot liniowy, rozwojowy Potez XV. Samolot budowany w PWS z licencji w latach 1925-1926. Zbudowano 155 samolotów. Pierwszy lot około 1926-02-18 rok. Pilotem był Franciszek Rudkowski.

Potez XXV to samolot liniowy. Samolot budowany w PWS z licencji w latach 1926-1929. Zbudowano 50 samolotów. Pierwszy lot 1926 rok. Pilotem był Franciszek Rudkowski. Samoloty Potez XV oraz Potez XXV były równolegle produkowane w wytwórni w Lublinie.

PWS-1.

PWS-1. 1927 rok. Zdjęcie LAC
PWS-1. 1927 rok. Zdjęcie LAC

Pierwszą własną konstrukcją wytwórni PWS był samolot PWS-1. Samolot powstawał na zapotrzebowanie Wojska Polskiego. Samolot PWS-1 to dwu miejscowy samolot myśliwski i liniowy. Konstruktorami byli inżynierowie Zbysław Ciołkosz i Aleksander Grzędzielski. 1927 rok. Zbudowano jeden prototyp. Pierwszy lot 1927-04-25 rok. Pilot Franciszek Rudkowski.

Chociaż samolot miał dobre osiągi to już w pierwszym locie okazało się, że samolot PWS-1 jest mało zwrotny, źle skręcał. Dlatego w 1928 roku, samolot poddano modyfikacji. Samolot otrzymał PWS-1a. Znacznie rozbudowano statecznik pionowy. Na wniosek wojska samolot otrzymał dodatkowy zbiornik paliwa. Wojsko również zażądało, aby samolot można było szybko przebudować z wersji myśliwskiej na niszczycielską i na odwrót.

W trakcie prac nad samolotem PWS-1 przewidywano zmianę skrzydeł na konstrukcję metalową. Dla tego samolotu przewidywano oznaczenie PWS-1 bis. Po przeróbkach, samolot PWS-1a okazał się dużo cięższy. Pierwszy lot PWS-1a odbył się na początku 1929 rok. Ale samolot nie dobry. Spadły osiągi. Samolot przestał budzić zainteresowanie wojska i w dniu 1929-10-29 roku, prace nad nim przerwano.

PWS-5.

PWS-5t2. Zdjęcie LAC
PWS-5t2. Zdjęcie LAC

Kolejną konstrukcją wytwórni PWS był samolot PWS-5. Początkowo PWS-5 projektowany był jako samolot łącznikowy, następnie towarzyszący, a ostatecznie lekki samolot bojowy. Prace nad samolotem rozpoczęto z początkiem 1928 roku. Samolot PWS-5 był początkowo oznaczany jako PWS-7 i powstał jako prywatna inicjatywa Podlaskiej Wytwórni Samolotów. Dążono do stworzenia samolotu taniego w produkcji i eksploatacji, ale o dobrych parametrach lotu i właściwościach pilotażowych. Konstruktorami byli inżynierowie Aleksander Grzędzielski i August Bobek-Zdaniewski.

Samolot PWS-5 opracowano jako dwupłatowiec, o konstrukcji drewnianej. Do napędu wykorzystano dobry, ale słaby silnik Wright Whirlwind J5B o mocy 220 KM. Prototyp oblatany został w dniu 1928-12-28 roku, przez pilota Franciszka Rudkowskiego. Zbudowano jeden prototyp.

Wówczas samolot PWS-5 zgłoszono do Departamentu Lotnictwa Ministerstwa Spraw Wojskowych, jako propozycja samolotu łącznikowego, który miał towarzyszyć wojskom lądowym na linii frontu.

Próby wykazały dobre własności pilotażowe samolotu. Wojsko Polskie potwierdził zainteresowanie i zleciło dalsze prace z uwzględnieniem uwag. Drugi prototyp, oznaczony PWS-5a, został oblatany w lutym 1929 roku. Samolot PWS-5a miał zmienione usterzenie pionowe i przebudowane łoże silnika. Zbudowano tylko jeden prototyp, który przeszedł próby w IBTL w Warszawie.

Samolot PWS-5a poddano porównaniu z samolotami konkurencyjnymi Lublin R-X i PZL Ł-2 zostały ocenione lepiej i do produkcji wybrano samolot Lublin R-X. Jednak wojsko postanowiło zakupić także kilka maszyn PZL Ł-2 i PWS-5a. W październiku 1929 roku, samolot PWS-5a zajął piąte miejsce w I Locie Południowo-Zachodniej Polski.

Wady jakie ujawniły się w samolocie PWS-5a, były do zaakceptowania przez wojsko. Dlatego złożono zamówienie na partię pięciu samolotów. Samoloty zbudowano, oblatano i przekazano wojsku w sierpniu 1929 roku. Samolotom nadano oznaczenie PWS-5t2, typ 51 i numery seryjne od 51-3 do 51-7. Numery były takie, bo samoloty PWS-5 nr 51-1 i PWS-5a nr 51-2, były własnością wojska. Samoloty wykorzystywano jako liniowe, do holowania celów powietrznych i szkolenia strzelców pokładowych.

Samoloty PWS-5t2 zostały pozbawione lotek na dolnym płacie, dodano kołpak na piaście śmigła i przebudowano kabinę strzelca-obserwatora.

Samoloty PWS-5t2 skierowano do jednostek szkolnych w Grudziądzu i Bydgoszczy. Latem 1930 roku, dwa samoloty PWS-5t2, przydzielono do Rzecznej Eskadry Lotniczej w Pińsku, gdzie operowały z lądowiska usytuowanego przy Mostach Wolańskich. Szybko okazało się, że samoloty z podwoziem kołowym nie nadają się w terenie podmokłym. Szukano samolotów amfibii. Samoloty PWS-5t2 były używane do końca 1932 roku, do celów pomocniczych, między innymi do holowania rękawów do szkolenia w strzelaniu w locie.

PWS-6.

PWS-6. Zdjęcie LAC
PWS-6. Zdjęcie LAC

PWS-6. 1929-1931 rok. Konstruktorami byli inżynierowie Aleksander Grzędzielski i August Bobek-Zdaniewski. Zbudowano jeden prototyp, który oblatał pod koniec 1930 roku, pilot Franciszek Rudkowski. Samolot PWS-6 to była kontynuacją maszyny PWS-5. Różnice między samolotami były znaczne. Poprawiono skrzydła. Górne skrzydło na krawędzi natarcia otrzymały sloty. Końce skrzydeł zostały zaokrąglone. Na dolnym skrzydle zamontowano klapolotki.

Prototyp został oblatany w końcu 1930 roku. W połowie 1931 roku, samolot przeszedł próby w Instytucie Badań Technicznych Lotnictwa w Warszawie. Próby wykazały dobre właściwości pilotażowe, krótkie lądowanie i znacznie lepsze osiągi niż PWS-5, przy zastosowaniu takiego samego silnika. Samolot nadawał się również do akrobacji.

Samolot PWS-6 nie wszedł do produkcji, gdyż po próbach porównawczych samolotów PWS-6, PZL Ł-2 i Lublin R-X, ten ostatni został już skierowany do produkcji seryjnej.

PWS-10.

PWS-10. Zdjęcie LAC
PWS-10. Zdjęcie LAC

PWS-10. 1929-1932 rok. Samolot myśliwski. Konstruktorami byli inżynierowie Aleksander Grzędzielski i August Bobek-Zdaniewski. Pierwszy lot wykonano w marcu 1930 roku, pilot Franciszek Rudkowski. Zbudowano dwa prototypy i 80 egzemplarzy seryjnych.

Z końcem 1928 roku, lotnictwo wojskowe zamówiło budowę dwóch prototypów samolotu. W marcu 1930 roku, oblatano pierwszy prototyp. W drugiej połowie 1930 roku, prototyp przeszedł próby w Warszawie w IBTL.

Napęd samolotu PWS-10 stanowił silnik Lorraine-Dietrich LD-12Eb, taki sam jak w Blériot SPAD S-61C1. Dlatego samolot od razu traktowano jako konstrukcję przejściową. Zastosowanie tego silnika, do nowego płatowca przyczyniło się do obniżenia jego osiągów.

Drugi prototyp PWS-10/II był przeznaczony do zabudowania silnika Bristol ”Jupiter VIIF”, dla przeprowadzenia prób porównawczych w locie. Płatowiec został tak zaprojektowany, aby po zakończeniu prób można było zabudować w nim silnik Lorraine-Dietrich LD-12Eb.

Wojsko Polskie zamówiło 50 egzemplarzy, które został zwiększone do 80 egzemplarzy. Wiosną 1931 roku, rozpoczęto produkcję, w końcu 1931 roku, były gotowe pierwsze samoloty seryjne. Ostatnie samoloty dostarczono wojsku w sierpniu 1932 roku. Wszystkie maszyny weszły na uzbrojenie eskadr myśliwskich.

W 1933 roku, samoloty PWS-10 zastąpiono w eskadrach myśliwskich przez samoloty PZL P-7a. Samoloty PWS-10 zostały skierowane do Lotniczej Szkoły Strzelania i Bombardowania w Grudziądzu, a następnie Szkoły Wyższego Pilotażu w Grudziądzu, a także do CWOL w Dęblinie i CWTL w Bydgoszczy. Od 1938 roku, samoloty PWS-10 były stopniowo wycofywane. We wrześniu 1939 roku, 10 egzemplarzy PWS-10 znalazło się w składzie kluczy, wystawionych do obrony szkoły w Dęblinie. Kilka samolotów PWS-10 przejęło wojsko niemieckie, po zajęciu lotnisk w Dęblinie i w Ułężu, a przynajmniej dwa egzemplarze zostały przejęte przez armię czerwoną.

W 1936 roku, 20 samolotów PWS-10 sprzedano Hiszpanii (wojsko Franko), poprzez Portugalię. Weszły one w Hiszpanii do służby, otrzymując oficjalną nazwę ”Chiquita”. Samoloty używane były jako treningowo-myśliwskie do 1938 roku, kiedy skasowano ostatnie 11 egzemplarzy.

W grudniu 1930 roku, został oblatany samolot PWS-15, dwupłatowa odmiana samolotu PWS-10. Konstruktorzy Aleksander Grzędzielski i August Bobek-Zdaniewski. Nie podjęto produkcji seryjnej.

PWS-A.

AVIA BH-33 / PWS-A. 1929-1930 rok. Samolot myśliwski, produkowany na podstawie licencji. Konstruktorami byli inżynierowie Paweł Beneš i Miroslav Hajna. Zbudowano 50 sztuk. Kupno licencji samolotu AVIA BH-33, nie całkiem było zrozumiałe. Przypuszczalnie chciano uzyskać wiedzę co do stosowanych rozwiązań konstrukcyjnych w Czechosłowacji. Podobnie jak to było z samolotem brytyjskim Avro 621 Tutor.

PWS-19.

PWS-19. Zdjęcie LAC
PWS-19. Zdjęcie LAC

PWS-19. 1931-1933 rok. Samolot bombowo-rozpoznawczy. Konstruktorami byli inżynierowie Zbysław Ciołkosz i Antoni Uszacki. Zbudowano dwa prototypy. Pierwszy został oblatany we wrześniu 1931 roku, a pilotem był Franciszek Rutkowski.

W końcu 1929 roku, w Podlaskiej Wytwórni Samolotów przystąpiono do prac nad nowym samolotem liniowym. Z założenia samolot miał być następcą bojowych Potez XXV i Breguet XIX.

Pierwszy projekt samolotu został ukończony 1930-07-02 roku i został oznaczony PWS-19. Jednocześnie proponowano, że samolot był budowany jednocześnie w dwóch wersjach: A2-rozpoznawczej i B2-bombowej. W wersji bombowej, bomby początkowo miały być umieszczone pod kadłubem, lecz w późniejszym czasie zdecydowano się umieścić ładunek bombowy we wnętrzu kadłuba, co miało na celu poprawienie własności aerodynamicznych.

Samolot PWS-19 zaprojektowano jako górnopłat, co dawało lepsze pole widzenia do dołu. Po raz pierwszy, w samolocie polskiej konstrukcji, zastosowano podwójne usterzenie pionowe, które zapewnia szeroki kąt ostrzału. Uzbrojenie składa się ze stałego karabinu maszynowego obsługiwanego przez pilota i podwójnych sprzężonych karabinów na obrotnicy strzelca-obserwatora, zakładano również możliwość zainstalowania kolejnego czwartego karabinu maszynowego strzelającego w dół, na miejscu aparatu fotograficznego.

Pierwotnie, jako jednostkę napędową konstruktorzy chcieli zastosować silnik Bristol Jupiter VII F. Lecz silnik ten był w tym czasie drogi. W listopadzie 1930 roku, wykonano drugi projekt, w którym zaplanowano silnik Pratt & Whitney „Hornet” T-2 o mocy 525 KM.

Zbudowano dwa prototypy, które powstały na koszt wytwórni PWS. Pierwszy prototyp był przeznaczony do testów naziemnych w Białej Podlaskiej, pod nadzorem Instytutu Badań Technicznych Lotnictwa. Drugi prototyp przeznaczono do prób w locie i został oblatany w sierpniu 1931 roku.

Wiosną 1932 roku, samolot PWS-19 przeszedł próby w Warszawie w IBTL. Testy wykazały, że maszyna posiada zbyt małą sterowność i stateczność kierunkową.

Trzeci prototyp samolotu PWS-19 ukończony został 1932-08-04 roku, z uwzględnieniem wyników prób przeprowadzonych w IBTL. Zwiększono powierzchnię usterzenia, zmodyfikowano osłonę silnika, a także zastosowano owiewki aerodynamiczne na kołach. Ładunek bomb, zawieszony pod kadłubem i zastrzałami, został przeniesiony do dwóch komór bombowych usytuowanych w kadłubie. Po wykonaniu modyfikacji PWS-19 został ponownie przekazany do IBTL.

W dniu 1933-03-17 roku, doszło do katastrofy nad lotniskiem w Warszawie. Podczas nurkowania nastąpiło odkształcenie skrzydeł i samolot znalazł się w pozycji odwróconej, z której pilot nie mógł samolotu wyprowadzić. Pilot Kazimierz Kazimierczuk wyskoczyć ze spadochronem, a maszyna rozbiła się o ziemie. W drugiej kabinie był mechanik, który zginął. Komisja badająca przyczyny katastrofy stwierdziła, że nastąpiło zacięcie linki przestawiania kąta statecznika poziomego.

Po katastrofie prace nad PWS-19 zawieszono, gdyż czekano na wyniki prób konkurencyjnego PZL-23 „Karaś”. Ostatecznie z projektu samolotu liniowego PWS-19 zrezygnowano w 1935 roku.

W 1932 roku, wytwórnia PWS na podstawie samolotu PWS-19 opracowała projekt samolotu PWS-17 M2, który miał być mniejszy i lżejszy, a także posiadać większa siłę ognia niż PWS-19. Planowano, że PWS-17 miał być także samolotem w wersji nocnego myśliwca. Projekt PWS-17 nie został zrealizowany.

PZL P-11g Kobuz.

PZL P-11g Kobuz. 1939 rok. Samolot myśliwski opracowany w Państwowych Zakładach Lotniczych. W 1939 roku czyniono przygotowania do produkcji seryjnej w PWS. Z powodu napadu Niemców na Polskę, do produkcji nie doszło.

Opracował Karol Placha Hetman