Lotnisko Toruń. 2017r.

Data publikacji: 2017-11-14
|
Ostatnia zmiana: 2021-02-13
|
Kategoria: Lotniska
Facebook
Twitter

Toruń 2017-11-08

Lotnisko w Toruniu.

Lotnisko Toruń na mapie Polski. 2017 rok
Lotnisko Toruń na mapie Polski. 2017 rok

Lotnisko Toruń. 2017 rok. Zdjęcie satelitarne
Lotnisko Toruń. 2017 rok. Zdjęcie satelitarne

Miasto Toruń.

Słowiański gród Toruń został wzniesiony w IX wieku. Powodem do jego powstania było dogodne miejsce dla przekraczania Wisły. Tereny te zamieszkiwało słowiańskie plemię -  Łużyczanie. Toruń znalazł się na „Bursztynowym szlaku”. Początkowo gród Toruń był otoczony drewniano-ziemnymi wałami. Jego głównym zadaniem była ochrona przeprawy przez Wisłę.

Po sprowadzeniu krzyżaków do Polski, Toruń stał się ich punktem wypadowym przeciw plemionom pruskim. Niewłaściwe wykonane prace budowlane, prowadzone przez krzyżaków spowodowały, że gród był wielokrotnie zalewany przez wysoką falę Wisły. W efekcie, w 1236 roku, miasto zostało przeniesione na pobliskie wzniesienia, nieco w górę rzeki. Pierwsze prawa miejskie Toruń otrzymał w 1233 roku.

Po sprowadzeniu krzyżaków do Polski, Toruń stał się ich punktem wypadowym przeciw plemionom pruskim. Niewłaściwe wykonane prace budowlane, prowadzone przez krzyżaków spowodowały, że gród był wielokrotnie zalewany przez wysoką falę Wisły. W efekcie, w 1236 roku, miasto zostało przeniesione na pobliskie wzniesienia, nieco w górę rzeki. Pierwsze prawa miejskie Toruń otrzymał w 1233 roku. Miasto się szybko rozwijało i otrzymywało nowe prawa i przywileje. W 1280 roku, Toruń został członkiem Hanzy. Z uwagi konflikty z krzyżakami, Polscy władcy postawili obok nowe miasto. W 1454 roku, oba miasta połączono. Mury oddzielające miasta od siebie pozostały jeszcze długo.

Z początkiem XV wieku, Toruń liczył już około 20 000 mieszkańców. W 1454 roku, wybuchło powstanie mieszczan przeciw krzyżakom. Na czele powstania stał związek pruski. Zburzono krzyżacki zamek i tak rozpoczęła się wojna trzynastoletnia. Toruń został przyłączony do Rzeczypospolitej Polski. Toruń wspierał finansowo króla Polskiego. W efekcie miasto miało uprzywilejowaną pozycję, podobnie jak Gdańsk i Elbląg. W 1528 roku, powstała nowa mennica, która zastąpiła mennicę miejską i krzyżacką.

Niestety, do Torunia zawitała reformacja, która znalazła tutaj podatny grunt. Miasto najpierw było luterańskie, a następnie stało się ośrodkiem protestantyzmu. Efekty tych działań są widoczne jeszcze w obecnych czasach. W 1568 roku, otwarto Gimnazjum Akademickie, które w 1594 roku, podniesiono do statusu uczelni półwyższej, jednej z pierwszych w Rzeczypospolitej Polskiej.

Miasto rozwijało się dynamicznie, ale od drugiej połowy XVII wieku, nastąpił czas osłabienia miasta, z uwagi na toczące są wojny. W 1629 roku, miasto odparło pierwsze oblężenie Szwedów, ale w końcu upadło. Miasto odbito z rąk szwedów w 1658 roku, przez wojska króla Jana Kazimierza. Szwedzi jednak nie odstąpili i dotkliwie ostrzeliwali miasto. W mieście ludność została zdziesiątkowana przez ataki wroga i epidemię dżumy.

W 1772 roku, po pierwszym rozbiorze Rzeczypospolitej Polskiej, Toruń pozostał przy Polsce. Jednak coraz silniejsze wpływy pruskie żądały utworzenia wolnego miasta Toruń. Po drugim rozbiorze Polski, Toruń włączono do Prus. Ludność miasta spadła do 6 000 tysięcy. Na mocy traktatu w Tylży, z dnia 7 lipca 1807 roku, Toruń znalazł się w Księstwie Warszawskim. W okresie 1813-1815 miasto okupowali moskale. W 1871 roku, miasto został uznane za twierdzą pierwszego stopnia.

Kongres Wiedeński przyznał miasto Prusom, którzy byli tutaj do 1920 roku. Z uwagi na bliskość granicy prusko-rosyjskiej miasto nie mogło się w pełni rozwinąć. Był na przykład zakaz wznoszenia murowanych domów poza granicami miasta. Toruń był bardziej twierdzą niż miastem. Więcej było żołnierzy niż cywilów. W Toruniu w 1899 roku, uruchomiono pierwszy elektryczny tramwaj. Uruchomiono gazownię i elektrownię miejską.

Traktat Wersalski przyznał Toruń Rzeczypospolitej Polskiej. Wojska prusko-niemieckie opuściły Toruń sporo tygodni przed 18 stycznia 1920 roku. Cywile niemieccy nie chcieli wyjeżdżać, uważając że Rzeczypospolita Polska to państwo sezonowe. Po zwycięstwie Wojska Polskiego nad bolszewikami, prysły ostanie niemieckie nadzieje na likwidację państwa sezonowego, czyli Polski. Większość niemców, która duchem i ciałem przynależała do rasy aryjskiej opuściła Toruń. W efekcie przez cały okres Drugiej Rzeczypospolitej Polskiej w Toruniu nie brakowało mieszkań. Mimo to w Toruniu pozostał jeszcze spory odsetek autochtonów, którzy godzili się na funkcjonowanie w Rzeczypospolitej Polskiej. Do Torunia przybyło wielu obywateli Polskich, głównie z przeludnionej Małopolski. Napłynęło także sporo zdemobilizowanych żołnierzy, którzy z Toruniem związali swoją przyszłość.

Toruń miał swój indywidualny charakter. Oprócz historycznego Starego Miasta w Mieście było dużo budynków czynszowych wybudowanych z pruskiego muru, zdecydowanie brzydkich. Było także mnóstwo pruskich willi z niewielkimi wieżyczkami i witrażami w oknach, o ścianach ozdobionych sztukaterią. Wille otoczone były zadbanymi ogródkami z dużą ilością drzew, krzewów i kwiatów. W Toruniu było bardzo dużo zieleni. Miasto nie dusiło się w ciasnej zabudowie, bo ulice były szerokie. Komunikacja była dobrze zorganizowana.

Miasto ponownie zaczęło się dynamicznie rozwijać. W 1921 roku, liczyło już ponad 37 000 mieszkańców, z czego 90 % to byli obywatele Polscy. Uruchomiono Polskie banki, zakłady wytwórcze i zakłady rzemieślnicze. W 1933 roku, otwarto metalowy most drogowy przez Wisłę. Na 1940 rok, planowano otwarcie Uniwersytetu Toruńskiego, jako filia Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W 1938 roku, Podgórze (lewym brzeg Wisły) włączono do miasta. W 1939 roku, Toruń liczył 80 000 mieszkańców.

W dniu 7 września 1939 roku, do Torunia wkroczyło wojsko niemieckie. Miasto wcielono do III Rzeszy - land Gdańsk, Prusy Zachodnie. Okupacja niemiecka przejawiła się w systematycznym wyniszczaniu ludności Polskiej. W jednej tylko akcji, niemcy potrafili pojmać pond 1 000 osób i wymordować w okolicznych lasach. Najwięcej osób zamordowali w Lesie Barbarka. W pobliskich miejscowościach powstały cztery obozy przesiedleńcze, zamienione potem na obozy karne. Przez te obozy przeszło co najmniej 3 000 osób. Eksterminacja była tak duża, że z początkiem 1940 roku, w Toruniu było już tylko 15 000 obywateli polskich, głównie osoby starsze.

W dniu 1 lutego 1945 roku, przez Toruń przeszli żołdacy rosyjscy. Zabytki miasta miały szczęści, bo armia niemiecka wcześniej wycofała się na linię „Wału Pomorskiego”. Niemcy liczyli, że po wojnie granice pozostaną jak w 1938 roku.

Władzę w Toruniu przejęli komuniści, argumentując to dużą liczbą robotników. W efekcie miasto pozbawione zostało administracji typowej dla struktury miejskiej (prasy, radia, bibliotek, kuratorium szkolnego, stowarzyszeń kulturalnych itp). Po 1945 roku, powołano Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Uruchomiono kilka fabryk przemysłu chemicznego, włókienniczego, elektrycznego, metalowego i spożywczego. Kilka z nich miało korzenie przedwojenne.

Kolej w Toruniu.

Kolej w Toruniu uruchomiono w 1861 roku, czyli stosunkowo wcześnie. W tym to roku poprowadzono linię kolejową z Bydgoszczy do Torunia i dalej do Warszawy. Stacja kolejowa Toruń Główny położona jest w lewobrzeżnej części miasta, w dzielnicy Stawki, czyli po drugiej stronie Wisły niż centrum miasta. Pierwszy budynek dworcowy oddano do użytku w 1861 roku. Był to budynek z „pruskiego muru”. W 1874 roku, w miejsce poprzedniego budynku dworca, zbudowano nowy, który stoi do dzisiaj. W 1873 roku, otwarto most kolejowy przez Wisłę, który umożliwił podróż w kierunku północnym, a blisko centrum miasta Torunia zbudowano stację Toruń Miasto.

Obecnie Toruń ma cztery najważniejsze kierunki: Nr 353 Inowrocław i dalej do Poznania, Nr 18 Bydgoszcz i dalej do Piły, Nr 353 Jabłonowo Pomorskie i dalej Olsztyn, Nr 18 Włocławek i dalej Warszawa. Wszystkie te szlaki są zelektryfikowane. Wszystkie te linie funkcjonują od 1874 roku. W czasie Drugiej Rzeczypospolitej Polskiej, linia Nr 353 w kierunku Olsztyna kończyła się w Jabłonowie Pomorskim, bo Iława była już w Prusach Wschodnich. Jest także linia kolejowa Nr 27 Toruń Wschodni - Nasielsk, jednotorowa niezelektryfikowana. Jest także linia kolejowa Nr 207, z 1883 roku, Toruń - Malbork, przez Chełmżę, Grudziądz i Kwidzyn, jednotorowa niezelektryfikowana. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości linia kończyła się w Grudziądzu, bo dalej była granica z Prusami Wschodnimi.

Nas interesuje linia kolejowa Nr 246 Toruń Wschodni - Chełmża - Unisław Pomorski, która została uruchomiona w 1901 roku oraz linia kolejowa boczna Nr 246 Toruń Wschodni - Olek - Unisław Pomorski, która została uruchomiona w 1912 roku. Była jeszcze jedna odnoga tej linii z Torunia Północnego, przez Toruń Zachodni do Czarnowo koło Torunia. Ta odnoga już nie istnieje. Te szlaki kolejowe były liczne, ale mało rozwojowe, bo granicę stawiała rzeka Wisła i wówczas brak mostu kolejowego. Stacja kolejowa Toruń Północny funkcjonowała w okresie 1910-1992. Tory kolejowe istnieją do chwili obecnej (2021 rok). Stacja kolejowa Toruń Zachodni istniała w okresie 1910-1968. Tory i budynek stacyjny zostały rozebrane. Szlak kolejowy biegł obecną ulicą Świetego Józefa i Jurija Gagarina i obok lotniska Toruń. Właśnie tymi torami kolejowymi było realizowane zaopatrzenie dla Wojska Polskiego w tym na lotnisko w Toruniu.

Kolej w okolicach Torunia. 2021 rok. Praca Karol Placha Hetman
Kolej w okolicach Torunia. 2021 rok. Praca Karol Placha Hetman

Aby dopełnić obraz sieci kolejowej w rejonie Torunia należy wspomnieć o moście drogowo-kolejowym w Bydgoszczy-Fordonie. Most ten miał ważny wpływ na rozwój linii kolejowych na Pojezierzu Chełmińskim. Most drogowo-kolejowym został zbudowany w okresie 1891-1893. Głównym jego celem było zabezpieczenie łączności i transportu między twierdzami Toruń i Grudziądz. Most miał 18 przęseł, o łącznej długości 1 392 m i był najdłuższym mostem przez Wisłę. Miał jedną jezdnię i jeden tor kolejowy. Most był chroniony przez murowane wartownie i bramy na końcowych filarach. Utworzono stanowiska armat. Most był wykorzystywany do końca II wojny światowej, kiedy to w styczniu 1945 roku, w wyniku działań wojennych został wysadzony w powietrze. Most odbudowano dopiero w 1956 roku, w zupełnie nowej formie. Most jest skrócony do 1005 m, szerokość 17 m i wsparty jest na 12 przęsłach. Ma jedną jezdnię z dwoma pasami ruchu i jeden tor kolejowy. Most nosi imię Rudolfa Modrzejewskiego. Odbudowany most spowodował odnowienie ruchu kolejowego na szlaku Bydgoszcz - Chełmża.

Wojsko w Toruniu.

W 1871 roku, miasto zostało uznane twierdzą I stopnia. Rozpoczęto rozbudowę fortyfikacji według planów ówczesnej taktyki wojennej. Wokół Torunia zbudowano pierścień fortów, które znajdowały się w odległości około 4-5 km od miasta. Ówczesna artyleria miała zasięg do 4 000 m, dlatego z fortu nie można było ostrzelać miasta. Dlatego zdobycie jednego fortu przez wroga nie gwarantowało zdobycia miasta. W każdym forcie były 4 baterie artylerii i 4 kompanie piechoty. Każdy fort był zbudowany z cegły, na przedpolu otoczony ziemią i całość okrążała fosa. Stropy były pokryte ziemią o warstwie minimum jeden metr. Działobitnie mogły być chowane. Fort mógł się samodzielnie bronić minimum przez jeden miesiąc. W wnętrzu było całe zaplecze; skład amunicji i broni, magazyny, zapasy wody pitnej, kuchnia, część koszarowa, łączność telefoniczną i radiową. Gdy rzeźba terenu tego wymagała budowano małe forty wspierające. Forty połączono drogą zwaną „Szosą forteczną”. Miasto Toruń otoczono wieńcem 15 fortów, łącznie z Podgórzem na lewym brzegu Wisły. W 1875 roku, większość prac nad fortami zostało wykonanych. Mimo pierścienia fortów, niemcy głównego ataku spodziewali się ze strony wschodniej, od wojsk rosyjskich.

Na prowadzonej fortyfikacji miasto niestety straciło. Nałożono kolejne ograniczenia budowlane. Rozebrano historyczne budowle postawione kilka wieków wcześniej; średniowieczne i renesansowe. Rozebrano wierzą Chełmińską i mury miejskie.

Obiekty lotnicze.

Z początkiem XX wieku, Toruń wszedł w erę aeronautyki. W zachodniej części miasta powstał port sterowcowo-balonowy i lotnisko.

Niemcy najpierw zainteresowali się sterowcami. Z początkiem XX wieku technika balonowa i sterowcowa osiągnęła taki poziom, że mogła być wykorzystana w działaniach wojennych. W okresie 1907-1909, na terenie Niemiec powstało kilkanaście hal sterowcowych. Najwięcej było ich na zachodzie, ale także na wschodzie ich nie brakowało. Powstały one w Poznaniu, Pile, Słupsku i Toruniu.

Halę sterowcową w Toruniu postawiono w 1909 roku. Była ona średniej wielkości i przeznaczona dla sterowców klasy Perseval. Zlokalizowana była na Chełmińskim Przedmieściu, przy obecnej ulicy Generała Józefa Bema, w miejscu gdzie obecnie stoi Arena Toruń Hala. Odległość około 1 500 m od centrum Miasta, w kierunku północno-zachodnim. O historii tego miejsca przypomina ulica Balonowa.

Ale już w 1917 roku, wojsko niemieckie wszystkie sterowce przeniosło do marynarki wojennej. W hali sterowcowej zagościł oddział balonowy.

Na Podgórzu, przy forcie Nr 11 (drodze wylotowej na Inowrocław i dworcu kolejowym), zbudowano mniejszą halę dla balonów obserwacyjnych. Obecnie DK Nr 15 oraz S 10.

Obie hale były konstrukcjami stalowymi. Większość ścian obłożono eternitem. Wszystkie przybudówki wykonano z cegły. Na krótszych ścianach umieszczono wielkie rozsuwane wrota. Poruszały się one na rolkach po szynach. Napęd był ręczny przy pomocy kołowrotów i systemu linowego. Hale otrzymały ogrzewanie za pomocą dwóch pieców żeliwnych umieszczonych w połowie długości hal. Obie hale ustawiono na kierunku południowy-wschód - północny-zachód.

Hala sterowcowa miała w podstawie 101 m x 25 m, a wysokość 23 m. Powierzchnia użytkowa 2 525 m kwadratowych. Hala balonowa miała w podstawie 50 m x 20 m, a wysokość 20 m.

Lotnisko Toruń.

Lotnisko w Toruniu zbudowano w latach 1912-1913. Zlokalizowano je na przedpolu fortu Nr VIII. Czyli na zachód od miasta, w pobliżu szosy Toruń-Fordon-Bydgoszcz. Bezpośredni dojazd zapewniała Szosa Forteczna. Lotnisko Toruń służyło szkole lotniczej.

Pole wzlotów było początkowo zbliżone kształtem do koła o średnicy około 300 m. Dokładnie w miejscu obecnego obiektu Tor Toruń Rallycross. Pole wyrównano, ale nie zmeliorowano. Z południowo-zachodniej strony pola wzlotów postawiono hangary. Prawdopodobnie cztery. Były one o konstrukcji stalowej. Pokryto je eternitem i szkłem. Wrota do hangaru były rozsuwane. Do ścian hangarów przybudowano murowane budynki pełniące funkcje zaplecza lotniska. Były tam pomieszczenia socjalne, magazyny, warsztaty itp. Za hangarami, postawiono także kilka drewnianych baraków. Od strony zachodniej i północnej przebiegał tor kolejowy, od którego poprowadzono bocznicę dla lotniska. Już w 1917 roku, pole wzlotów powiększono. Teraz było bardziej prostokątne o wymiarach 900 m x 750 m.

W Polsce.

W dniu 17 stycznia 1920 roku, koło Aleksandrowa Kujawskiego zakończono koncentrację oddziałów Wojska Polskiego, przeznaczonych dla Frontu Pomorskiego, który zbrojnie musiał wkroczyć na tereny Pomorza, które zgodnie z Traktatem Wersalskim przyznano Polsce. O świcie 18 stycznia 1920 roku, Polski pociąg pancerny „Wilk” przekroczył most graniczny na rzece Tążnia. Stwierdzono brak żołnierzy niemieckich. Nie było także nikogo na stacji kolejowej Otłoczyn. Wojsko Polskie bez przeszkód dotarło do Torunia. Wojska niemieckiego w Mieście nie było. Pruski burmistrz Hasse przekazał klucze do ratusza komisarycznemu prezydentowi doktorowi Steinbornowi. Po 107 latach Toruń powrócił do Rzeczypospolitej Polskiej. Przez ten okres gród Kopernika zmienił się w prowincjonalny, zapadły pruski garnizon. Ulice i domy świeciły pustkami.

Wśród oddziałów Wojska Polskiego znajdował się; por. Jerzy Borejsza dowódca IV Grupy Lotniczej, por. Wiktor Szandorowski z Inspektoratu Wojsk Lotniczych, por. Pilot Henryk Makowski komendant Szkoły Obserwatorów Lotniczych, ppor. Bogdan Kwieciński absolwent Szkoły Obserwatorów i inni. Wszyscy oni udali się w kolumnie samochodowej na Lotnisko Toruń. Brama była szeroko otwarta. Na Lotnisku nie było nikogo. W środku hangarów były pustki. Również pozostałe budynki miały tylko ściany i dach. Prusacy wywieźli wszystko. Nawet stoły i taborety. Wszystkie pomieszczenia były wysprzątane, zamiecione i oczyszczone. W barakach, gdzie były między innymi sale wykładowe, także były pustki.

Lotnisko Toruń. Lokalizacja obiektów w 1920 roku. Zdjęcie satelitarne
Lotnisko Toruń. Lokalizacja obiektów w 1920 roku. Zdjęcie satelitarne

Od następnego dnia (19 styczeń 1920 rok) usuwano niemieckie napisy i malowano nazwy Polskie.

Lotnisko Toruń zostało wytypowane na siedzibę Szkoły Obserwatorów. Praktycznie całą szkołę należało stworzyć od podstaw, przywożąc z Warszawy najpilniejsze pomoce dydaktyczne.

W dniu 20 stycznia 1920 roku, do Torunia przybył Generał Józef Haller. Jego przybycie zmieniło całkowicie postawę pozostałej w Toruniu ludności przyznającej się do korzeni Polskich. Generała witano zbudowanymi dwudziestoma brami powitalnymi, kwiatami i śpiewem. Niemal natychmiast znikły wszystkie niemieckie napisy, a pojawiły się napisy w Języku Polskim. Na stacji kolejowej Toruń Miasto, Generał przesiadł się na podarowanego konia i na nim, wśród wiwatów pojechał do ratusza. Z okna ratusza Józef Haller wygłosił patriotyczne przemówienie. Po południu Generał Józef Haller odwiedził Lotnisko Toruń, które było już gotowe na przyjęcie samolotów.

Na Lotnisku Toruń pierwszy hangar przyznano - 11. Eskadrze Wywiadowczej, drugi - 580. Eskadrze Salmsonów, trzeci - Warsztatom, czwarty - Eskadrze Szkolnej, która była gospodarzem całego Lotniska.

Jednak do pełnego wyposażenia Lotniska wiele brakowało. Nie było radiostacji łączności, składu paliw, posterunku meteorologicznego, części zamiennych i narzędzi do samolotów. Pomieszczenia socjalne, a zwłaszcza koszary, w przeciwieństwie do Poznania, Bydgoszczy i Grudziądza mieściły się w barakach.

Co prawda w Toruniu, przy ulicy Mickiewicza był koszary z 1884 roku, ale były zajęte przez piechotę i kawalerię. Po drugiej wojnie światowej zostały przeznaczone na mieszania komunalne. Koszary te były wybudowane z tak zwanego pruskiego muru.

Wojska aeronautyczne.

W dniu 20 stycznia 1920 roku, do Torunia z Poznania, transportem kolejowym, wyruszyła III. Grupa Aeronautyczna. Jednak nie miała ona żadnego sprzętu. Jego zakupy były w trakcie realizacji. Polska otrzymała kilka balonów produkcji francuskiej typu Caquot R, pochodzących z francuskiego demobilu. Otrzymaliśmy także polową wytwornicę wodoru i kilkanaście ciężarówek typu Packard. Samochody Packard miały pełne ogumienie, tak zwane lanki. Później nazwa lanki przypadła butom piłkarskim. Z końcem lutego 1920 roku, w powietrze wzniósł się pierwszy Polski balon. Od tej pory balony, tak jak wieże ratuszowe i wieże kościołów stały się charakterystycznymi elementami panoramy Miasta.

W 1920 roku III. Grupa Aeronautyczna wzięła udział w wojnie z bolszewikami, jako oddział piechoty. Poległo dwóch oficerów i 19 szeregowych. W 1922 roku, do Torunia przywieziono jedyny Polski sterowiec, któremu nadano imię Lech. Był to używany francuski sterowiec Zodiac VZ-11 klasy Vedette. Do Torunia sterowiec dotarł w kilkunastu skrzyniach. Po złożeniu został oblatany. Sterowiec Lech służył w Wojsku Polskim do 1926 roku. Wiosną 1926 roku, po wykonaniu ostatniego lotu został skierowany do kasacji.

W 1925 roku doszło do porozumienia pomiędzy Ministerstwem Spraw Wojskowych, a władzami Torunia w sprawie wymiany terenów. Miasto przejęło tereny poforteczne w pobliżu Starówki Miejskiej, a przekazało tereny na północnym-zachodzie miasta. W efekcie znacznie powiększyło się przedpole hali sterowcowej od strony północnej. W Toruniu stacjonowały kolejno: III, Batalion Aeronautyczny (1920-1923), Szkolny Batalion przy Oficerskiej Szkole Aeronautycznej (1921–1924) oraz I. Batalion Balonowy (1923-1930). Wojska balonowe powoli stawały się mało przydatnym rodzajem wojsk, a generującym duże koszty. W połowie 30-lat zdecydowano, że balony obserwacyjne pozostaną w służbie do ich naturalnego zużycia. Skupiono się natomiast na balonach zaporowych, które z lotnictwa przeniesiono do Obrony Przeciwlotniczej Kraju. Tak było do wojny obronnej 1939 roku.

Po drugiej wojnie światowej, z początkiem 50-lat hala sterowcowa została rozebrana. Pozostałe obiekty wojskowe służyły jako magazyny ZN (zapasów nienaruszalnych) na wypadek „W”. W 2009 roku, większość terenów Wojsko Polskie sprzedało Miastu. Na tym terenie powstała między innymi hala widowiskowo-sportowa „Arena Toruń Hala”.

Lotnictwo Toruńskie.

Z powodu wojny z bolszewikami-rosjanami w Toruniu nastąpiły istotne zmiany. Na wniosek por. pilota Wiktora Szandarowskiego, Inspektor Lotnictwa gen. Mieczysław Mackiewicz wyraził zgodę na sformowanie z kadry Oficerskiej Szkoły Obserwatorów Lotniczych, jednostki bojowej Eskadra Wywiadowcza, która przyjęła nazwę Eskadry Toruńskiej. Rozmontowane samoloty załadowano na platformy kolejowe i Eskadra Toruńska wyruszyła na wschodni front. Eskadra prowadziła głównie zadania rozpoznawcze.

Rozgromienie armii bolszewickiej, zastało Eskadrę Toruńską pod Baranowiczami. Straty w Eskadrze były następujące: jeden zabity sierżant pilot Mieczysław Obrembowicz i czterech rannych. Po kilku tygodniach, Eskadra Toruńska z czterema samolotami powróciła do Torunia pociągiem.

Po zwycięstwie Wojska Polskiego nad rosyjskimi bolszewikami prysły ostanie nadzieje na likwidację państwa sezonowego. Reszta prusaków, którzy duchem i ciałem przynależeli do Cesarstwa Niemieckiego opuściła Toruń. W efekcie przez cały okres Drugiej Rzeczypospolitej Polskiej w mieście nie brakowało mieszkań. Mimo to w Toruniu pozostał jeszcze spory odsetek tutejszej ludności, która godziła się na funkcjonowanie w Rzeczypospolitej Polskiej. Do Torunia przybyło wielu obywateli Polskich, głównie z przeludnionej Małopolski. Napłynęło także sporo zdemobilizowanych żołnierzy, którzy z Toruniem związali swoją przyszłość.

Do 1922 roku, Lotnisko Toruń nie uległo istotnym zmianom. Na nowo uruchomiono kursy szkoły OSOL (Oficerska Szkoła Obserwatorów Lotniczych). Z końcem 1921 roku, komendantem szkoły został znany nam bardzo dobrze podpułkownik pilot Roman Florer. Pod jego kierownictwem szkoła w Toruniu stała się Szkołą Obserwatorów i Strzelców Lotniczych (SOiSL). Znacznie rozwinięto program szkolenia. Zwiększono ilość wykładów. Zatrudniono nowych nauczycieli, w większości z dużym doświadczeniem bojowym. Jednak słabo wyglądała sprawa zaopatrzenia w sprzęt latający. Większość nowych samolotów trafiała do eskadr bojowych. Szkoła otrzymywała znacznie wyeksploatowane samoloty wycofywane z pierwszej linii. Wymuszało to zwiększony wysiłek ekip remontowych. W okresie 1921-1925, na pięciu kursach wyszkolono 122 obserwatorów i strzelców. Wśród nich byli żołnierze zaprzyjaźnionej Estonii. Oprócz tego, prowadzono kursy doskonalące.

Wiosną 1924 roku, Ministerstwo Spraw Wojskowych zatwierdziło powstanie nowej szkoły lotniczej w Grudziądzu. Jednostka w Toruniu została przemianowana w 4. Pułk Lotniczy. Podpułkownik pilot Roman Florer został początkowo dowódca 4. Pułku Lotniczego, ale wkrótce przeniesiono go do Grudziądza. W dniu 23 maja 1924 roku, ukazał się pierwszy rozkaz 4. Pułku Lotniczego.

Struktura 4. Pułku Lotniczego wygladała następująco: dowódca i dowództwo (zastępca d-cy, adiutant, oficer taktyczny, oficer techniczny, naczelny lekarz, kwatermistrz, oficer materiałowy, oficer ewidencji personalnej, oficer gospodarczy, oficer płatnik), park lotniczy, warsztaty, kompana parkowa, port lotniczy, kompania administracyjna, radiostacja, centrala telefoniczna. Pułk miał w składzie I i II Dywizjon Wywiadowczy, w każdym dwie Eskadry (41, 42 oraz 43, 44), a w każdej eskadrze na etacie sześć samolotów. Personel latający podlegał bezpośrednio dowódcy Pułku. Nazwę Wywiadowcza zmieniono na Obserwacyjna.

W 1925 roku, Lotnisko Toruń pękało w szwach. Pole wzlotów było już za małe. Brakowało oświetlenia. Skład materiałów pędnych był za mały. Nade wszystko brakowało budynku koszarowego.

Na stanie Pułk miał różne samoloty, a przede wszystkim Ansaldo A-300. Wiosną 1925 roku, Pułk przezbrojono w samoloty Potez XV. Do Torunia dostarczono 20 sztuk. Dodatkowo Pułk otrzymał kilka samolotów Hanriot 28, budowanych w Wielkopolskiej Wytwórni Samolotów „Samolot” w Poznaniu. Jednostka 4. Pułk Lotniczy nadal prowadził szkolenie lotnicze podstawowe i zaawansowane.

Po przewrocie majowym 1926 roku, w jednostce nastąpiły duże zmiany. W 4. Pułku Lotniczym zorganizowano dwie Eskadry Myśliwskie. Eskadry Obserwacyjne przemianowano na Eskadry Liniowe. Wówczas ustalono, że każda eskadra w Polsce ma trzycyfrowy numer. Pierwszy oznacza rodzaj lotnictwa, druga numer pułku, trzecia numer eskadry w pułku.

Eskadry liniowe otrzymały na wyposażenie samoloty Potez XV, Potez XXV i Potez XXVII (produkcji Polskiej). Eskadry myśliwskie otrzymały samoloty Spad 61. Samoloty Spad 61 miały złą opinię, dlatego szef departamentu lotnictwa Ludomił Rayski nakazał pilotom latać ze spadochronami.

W lipcu 1925 roku, rozpoczęto rozbudowę Lotniska Toruń. W pierwszym rzędzie przystąpiono do budowy koszar. Były to dwupiętrowe murowane bloki postawione po północnej stronie ulicy Bydgoskiej wiodącej na Lotnisko, pomiędzy Lotniskiem, a laskiem „Zieleniec”. Były to pierwsze koszary w Toruniu wzniesione przez Polaków. Budowa koszar była konieczna już od 1920 roku, ale najpierw wojna, a później kryzys gospodarczy odsuwał plany na kolejne lata. Dopiero w 1925 roku, uzyskano stosowne finansowanie z Ministerstwa Spraw Wojskowych i kredyty. Koszt inwestycji około 3 miliony złotych. Projekt i plany budowlane wykonał pan inż. Jaszkowski. W skład koszar wchodziły cztery główne budynki i kilka mniejszych. Pomieszczono w nich mieszkania dla oficerów i podoficerów, kuchnię, stołówkę i warsztaty. Nowe koszary w niczym nie przypominały pruskich koszar z pruskiego muru z czerwonymi cegłami.

Koszary 4 Pułku Lotniczego. 1930 rok. Zdjęcie portal otoruniu.net
Koszary 4 Pułku Lotniczego. 1930 rok. Zdjęcie portal otoruniu.net

Powiększono pole wzlotów przesuwając północną granicę o około 200 m dalej na północ. Całe pole wzlotów zmeliorowano, zasypano doły, wyrównano i ubito. Wysiano nową trawę. Znaczną część pola wzlotów ogrodzono. Postawiono nowy skład paliw i kilka nowych budynków. Oddano budynek hamowni silników. Wyremontowano hangary lotnicze. Ogólny koszt tych prac wyniósł około 570 000 złotych i został pokryty przez Ministerstwo Spraw Wojskowych.

W pracach rozbudowy Lotniska uczestniczyli członkowie LOPiP. Wykonali oni między innymi całą instalację elektryczną na Lotnisku. Na polu wzlotów zamontowano światła graniczne oraz latarnię lotniskową. Zamontowano oświetlenie ostrzegawcze na pobliskich budowlach o wysokości ponad 50 m.

Inwestycje przeprowadzono także w pobliżu hali sterowcowej. Wybudowano budynek dla powłok balonowych, budynek dla wytwórni wodoru oraz garaże dla ciężarówek. Na Przedmieściu Chełmińskim oraz przy ulicy Okrężnej, dawnej szosie fortecznej, powstały osiedla domów jednorodzinnych dla rodzin oficerów.

W 1930 roku, oddano do użytku nowoczesną bazę paliwową. Jej projektantem był inż. Kazimierz Szymański. Opracował on autorski projekt przetaczania paliwa przy pomocy pomp odśrodkowych wmontowanych bezpośrednio w układ. Zamontowano siedem nowych zbiorników paliwowych o łącznej pojemności 633 m sześciennych. System posiadał rurociąg biegnący od rampy kolejowej do zbiorników magazynowych. Kolejne rurociągi podawały paliwo ze zbiorników do punktów odbioru paliwa przy każdym z hangarów. Dzięki temu można było spawanie tankować kilka samolotów jednocześnie. Ten nowoczesny system pozwolił na obniżenie kosztów obsługi paliwowej z 1 złotówki/litr do 3 groszy/litr.

Po wszystkich tych pracach Lotnisko Toruń uzyskało wysoką klasę.

W tym czasie Toruń otrzymał nowe arterie komunikacyjne z szerokimi ulicami, chodnikami i zieloną. Między innymi ulicę Fryderyka Chopina i Adama Mickiewicza.

Lotnisko Toruń. Około 1930 roku. Zdjęcie Aeroklub Pomorski
Lotnisko Toruń. Około 1930 roku. Zdjęcie Aeroklub Pomorski

30-lata XX wieku to dynamiczny rozwój lotnictwa sportowego. Lotnisko Toruń stało się miejscem zarówno lokalnych imprez jak i krajowych i zagranicznych rajdów etapowych. Większość pokazów i imprez organizował Aeroklub Rzeczypospolitej we współpracy z Ligą Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. Wiele imprez było biletowanych. Bilet normalny zwykle był w cenie 50 groszy. Oprócz imprez cywilnych na Lotnisku Toruń organizowano także zawody wojskowe, pomiędzy pułkami.

Od 1930 roku, na Lotnisku Toruń zaczęły bazować samoloty konstrukcji i produkcji Polskiej. Były wśród nich PZL Ł-2 i Lublin R.XIII. W 1930 roku, Eskadry Myśliwskie w miejsce samolotów Spad 61 otrzymała Polskie samoloty myśliwskie PWS-10. W połowie 1933 roku, na stan przyjęto pierwsze myśliwce PZL P.7.

Bracia Adamowicze.

W dniu 2 lipca 1934 roku, około godziny 14:00, nad Lotniskiem Toruń pojawił się niespodziewany samolot, o nieznanej tutaj sylwetce i z dziwnymi znakami na płatowcu. Jednosilnikowa maszyna okrążyła jeden raz Lotnisko i podeszła do lądowania. Podoficer startowy chorągiewką wskazał lotnikom miejsce postoju na płycie przed hangarem Eskadry Treningowej. Oficer służbowy por. pilot Józef Barski podszedł do samolotu z którego wysiedli już dwaj panowie w kombinezonach. Oficerowi nie wyglądali oni na lotników. Jeden z lotników odezwał się: - Hallo boy ! Jesteśmy w Warsaw. Right ? Wówczas oficerowi przypomniała się informacja z prasy z dnia 30 czerwca 1934 roku, która donosiła, że Atlantyk Północny pokonali bracia Adamowicze, Bolesław i Józef (Ben i Jon), lądując w Paryżu. Dlaczego nie wylądowali na Lotnisku Mokotów? Po prostu nie znali dokładnego miejsca startu z nadodrzańskiej łąki, a nie bardzo porównywali widziany teren z mapą. Kiedy zobaczyli wielką rzekę i nad nią miasto stwierdzili, że to Warszawa, której nigdy przedtem nie widzieli. Gośćmi zaopiekował się dowódca 4. Pułku Lotniczego pułkownik Józef Heller i cały korpus oficerski. „Zwycięzców Atlantyku” ugoszczono w kasynie oficerskim. Po konsultacjach telefonicznych ustalono, że start braci Adamowiczów do Warszawy nastąpi w dniu 3 lipca 1934 roku, o godzinie 16:00, aby przygotować się na przyjęcie „Zwycięzców Atlantyku”. Dlatego dopołudnie, dnia 3 lipca 1934 roku, przeznaczono na zwiedzanie Starego Torunia. Wieść o przylocie braci Adamowiczów rozeszła się błyskawicznie po Mieście. Na Starym Rynku oczekiwały ich tłumy mieszkańców. Zjedli uroczysty obiad w Dworze Artusa. „Zwycięzcy Atlantyku” zostali odznaczeni odznakami 4 Pułku Lotniczego. O godzinie 15:30 kolumna ruszyła na Lotnisko. O godzinie 16:00 samolot Bellanca wystartował w towarzystwie 11 samolotów myśliwskich PZL P.7. W okolicach Modlina, asystę honorową przejęły myśliwce z 1. Pułku Lotnictwa z Warszawy.

Aeroklub Pomorski.

Wiosną 1935 roku, na Lotnisku Toruń powołano do istnienia Aeroklub Pomorski. Do końca 1935 roku, Aeroklub otrzymał pierwsze dwa samoloty; RWD-5 i RWD-8. W 1936 roku, do Aeroklubu akces złożył Stanisław Zieliński, porucznik rezerwy pilot 4. Pułku Lotniczego, a w cywilu właściciel dóbr ziemskich w Skępe (około 60 km na wschód od Torunia), Lotniska prywatnego w Skępe i samolotu Si-2. Do tej pory był członkiem Aeroklubu Warszawskiego.

Dzięki temu mecenatowi mogła ruszyć budowa nowych obiektów, specjalnie dla Aeroklubu. Powstały one na północno-wschodnim skraju pola wzlotów. Dojazd zapewniła nowa droga od ulicy Okrężnej z pominięciem terenów wojskowych. Pole wzlotów po raz kolejny powiększono. Postawiono hangar i inne obiekty. Miasto ofiarowało kwotę 95 000 złotych. Resztę dołożyła LOPiP. Hangar oddano do użytku latem 1937 roku.

W 1937 roku, Aeroklub Pomorski miał już po kilka samolotów RWD-8, RWD-13, PZL-26. Kolejne samoloty Aeroklub otrzymał ze słynnej darowizny 126 samolotów, z dnia 26 września 1937 roku. Aeroklub Pomorski otrzymał trzy samoloty RWD-8a.

W 1937 roku, 4. Pułk Lotniczy otrzymał na stan samoloty PZL-23 Karaś. W Pułku były już samoloty PZL P.11.

W dniu 18 czerwca 1938 roku, odbyło się uroczyste otwarcie (nieukończonego jeszcze) Ośrodka Sportu Lotniczego im. Marszałka Rydza-Śmigłego. Gościem honorowym był sam marszałek. Na uroczystości z tym związane z całej Polski przyleciało ponad 200 samolotów.

Atak armii niemieckiej na Polskę.

Pierwsza informacja o ataku na Rzeczypospolitą Polskę dotarła do Torunia w dniu 1 września 1939 roku, o godzinie 5:00, w postaci informacji o bombardowaniu Tczewa. W Toruniu pogoda była pochmurna, było mglisto, co dawało szansę na opóźnienie ewentualnego nalotu. Sztab pułku przeniesiono do przygotowanego fortu. O godzinie 7:15 odleciała do Warszawy 41. Eskadra Liniowa. O godzinie 8:00 na lot rozpoznawczy wystartował R-XIII D. Załoga dostarczyła informacje o walkach w okolicach Tczewa. O 9:00 wystartowały pierwsze samoloty PZL-23 Karaś z 42. Eskadry Liniowej. Zadania polegały na rozpoznaniu ruchów wrogich wojsk na różnych kierunkach. Karasie lądowały na lotniskach polowych, gdzie były starannie maskowane.

Pierwszy nalot na lotnisko i miasto Toruń nastąpił około godziny 12:00. Został on odparty i nie wyrządził wielu szkód. Drugi nalot około godziny 17:00, przeprowadziło 27 samolotów Ju-86, tym razem w osłonie myśliwców. Było trzech zabitych i 30 rannych.

Już 2 września 1939 roku, sytuacja Armii Pomorze była trudna, bo atakowano ją aż z trzech stron. Wszystkie sprawne samoloty trafiły na lotniska polowe i z nich prowadzono rozpoznanie, walki powietrzne i ataki na wrogie cele.

W dniu 7 września 1939 roku, do Torunia wkroczyli żołdacy niemieccy. W czasie okupacji niemieckiej zbombardowane pole wzlotów zostało naprawione. Około 1941 roku, na polu wzlotów zbudowano utwardzone DS (RWY). Lotnisko służyło jako etapowe do zaopatrywania walczących ze sobą braci: niemców i rosjan.

Po drugiej wojnie światowej.

Niemcy przed opuszczeniem twierdzy Toruń i Lotniska wszystkie obiekty wojskowe wysadzili w powietrze. Wysadzili w powietrze wszystkie hangary. Wysadzili w powietrze nowoczesne koszary. Zniszczyli niemal wszystkie pozostałe obiekty i urządzenia. Wojska radzieckie zajęły Toruń w dniu 1 lutego 1945 roku. Dokonały one destrukcji pozostałej infrastruktury Lotniska; bramy, ogrodzenia, budki wartownicze zostały zniszczone.

Wojsko Polskie na Lotnisko Toruń już nie powróciło. Powodów tego stanu rzeczy było kilka. Po pierwsze w okresie 1945-1950 nie było ono wojsku potrzebne. Ponieważ Lotnisko było w granicach Miasta nie nadawało się na zaadoptowanie dla samolotów z napędem turboodrzutowym po 1950 roku. Lotnisko na szczęście nie zostało zlikwidowane i przypadła mu rola lotniska sportowego.

W nowym XXI wieku, Lotnisko stało się wdzięcznym tematem dla projektów architektonicznych nowoczesnych lotnisk. Były to przede wszystkim prace dyplomowe i konkursowe. Autorzy skupili się na projekcie regionalnego portu lotniczego dla obsługi ruchu komercyjnego. Projektowano terminal o powierzchni użytkowej od 5 000 do 20 000 m kwadratowych. Jedna droga startowa RWY o długości 2 500 m. Płyta peronowa dla trzech samolotów typu A-320 lub B-737.

Lotnisko Toruń obecnie.

Lotnisko Toruń posiada: stację paliw, budynki Aeroklubu Pomorskiego, hotel (14 pokoi), restaurację, wieżę kontroli lotów, zmodernizowane hangary. Systematycznie są remontowane RWY. Jednym ze sposobów jest nałożenie chodnika asfaltowego na nawierzchnię betonową. Ponieważ Lotnisko przyjmuje samoloty i śmigłowce lotnictwa ogólnego można było zwęzić drogi startowe do 30 m.

Dane Lotniska Toruń.

Lotnisko jest własnością Aeroklubu Toruńskiego. Kod Lotniska - EPTO. Współrzędne N53°01'44.5" E18°32’48.8”. Elewacja 50 m npm, 164 ft. Kwadrat Toruń-Radio 122,2 MHz. Kontakt radiowy jest wymagany. Kontakt tel. +48 56 62 224 74, faks +48 56 65 444 31.

RWY: Pierwsza główna RWY 105/285 (10/28), 1269 x 57 m beton [-230/-89], N53°01'44.5" E18°32’48.8”. Na pasie 10/28 jest dostępne oświetlenie z uproszczonym krzyżem Calverta na kierunku 28. Nr rej.ULC 40 Krąg południowy pomiędzy osią RWY, a rzeką Wisła. Druga RWY 014/194 (01/19), 970 x 57 m beton, N53°01'52.8" E18°32’18.8". Trzecia gruntowa RWY 105/285 (13/31), 1091 x 152 m (trawa), N53°01'49.1" E18°32’52.8".

Adres ul. 4 Pułku Lotniczego 17, 87-100 Toruń, dzielnica Bielany. Dojazd na Lotnisko Toruń. Jadąc od centrum Torunia ulicą Władysława Broniewskiego (wylot na Bydgoszcz droga krajowa Nr 80) za Galerią TORUŃ PLAZA należy skręcić w prawo w ulicę Szosa Okrężna, a po około 900 metrach skręcić w lewo w ulicę 4. Pułku Lotniczego.

Opracował Karol Placha Hetman