WSK PZL Świdnik SM-4 Łątka. 1962r.

Kraków 5 września 2018 rok

179b Rozdział 1962

WSK PZL Świdnik PZL SM-4 Łątka 

Polska

Historia 

WSK PZL Świdnik SM-4 Łątka. Zdjęcie LAC

WSK PZL Świdnik SM-4 Łątka. Zdjęcie LAC

WSK PZL Świdnik SM-4 Łątka. Zdjęcie LAC

 

Świdnik to miasto związane z lotnictwem od 1934 roku. Fabrykę lotniczą WSK PZL Świdnik zbudowano tutaj w 1950 roku. 

WSK PZL Świdnik – Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego, Państwowe Zakłady Lotnicze, Świdnik. 

Świdnik to ważne miejsce na świecie, gdzie budowano i buduje się śmigłowce. Początkowo, w WSK PZL Świdnik wytwarzano części i podzespoły dla produkcji samolotów myśliwskich PZL Lim-1. Z czasem, fabryka wyspecjalizowała się w produkcji śmigłowców. Fabryka zaczęła od produkcji śmigłowców Mil Mi-1, montowanych tutaj na podstawie licencji z CCCP. Śmigłowiec ten otrzymał Polskie oznaczenie SM-1. Załoga fabryki zdobyła duże doświadczenie, które pozwoliło na zbudowanie nowe śmigłowca oznaczonego SM-2. Śmigłowiec SM-2 powstał w zespole konstrukcyjnym, prowadzonym przez inż. Jerzego Tyrchę. SM-2 ma większe możliwości transportowe niż SM-1. 

Kolejny śmigłowiec, którego produkcję uruchomiono w Świdniku to Mil Mi-2, miał być oznaczony SM-3. Jednak sowieci się nie zgodzili i śmigłowiec pozostał oznaczony Mil-Mi-2.

W 1955 roku w fabryce powstał Ośrodek Konstrukcji Lotniczych, który później zmienił nazwę na Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Sprzętu Komunikacyjnego. Jego pracownicy zajmowali się nowymi technologiami. 

W latach 1961-1963 w Ośrodku Konstrukcji Lotniczych został opracowany lekki śmigłowiec SM-4 Łątka. Zespołem konstruktorów pracujących nad nowym śmigłowcem kierował mgr. inż. Jerzy Kotliński. Program SM-4 Łątka nie był programem priorytetowym i był traktowany jako dodatkowe zadanie. Finansowanie programu było niewystarczające. PZL SM-4 Łątka był pierwszym całkowicie oryginalnym projektem śmigłowca opracowanym w Świdniku. Śmigłowiec planowano wykonać w wersjach: łącznikowej, szkolnej, sanitarnej i rolniczej.

PZL SM-4 Łątka był śmigłowcem trzy miejscowym, lekkim, krótkiego zasięgu, napędzany silnikiem tłokowym. Moc silnika około 200 KM. Masa całkowita śmigłowca 1 000 kg. Śmigłowiec został zaprojektowany w klasycznym układzie typu Sikorsky. Zbudowano go z metalu i laminatów. Został wyposażony w pojedynczy wirnik główny z trzema łopatami z włókna szklanego i dwu-łopatowe śmigło ogonowe. Napędzany przez chłodzony powietrzem, sześcio-cylindrowy silnik tłokowy Narkiewicz WN-6S, który został zamontowany za kabiną. Pilot i dwóch pasażerów zajmują miejsce w zamkniętej kabinie z dużym przeszkleniem. Wirnik ogonowy umieszczono na końcu otwartej belki ogonowej zbudowanej ze spawanych stalowych rur. Belka ogonowa jest podobna do belki ogonowej Polskiego śmigłowca BŻ-4 Żuk. Podwozie stałe złożone z dwóch płóz. 

Budowę prototypu PZL SM-4 Łątka ukończono w 1962 roku. Testy śmigłowca w locie na uwięzi prowadzono na przełomie 1962/1963 rok. Testy prowadzono zdalnie z ukrytego stanowiska (bunkra), dlatego, że podczas testów innego Polskiego śmigłowca JK-1 Trzmiel zginął pilot testowy Antoni Śmigiel, a kilka innych osób odniosło rany. Testy PZL SM-4 Łątka nie przebiegały pomyślnie. Śmigłowiec miał silne drgania. Silnik Narkiewicz WN-6S przegrzewał się, bo chłodzenie powietrzem było mało wydajne. Konstruktorzy spodziewali się, że podczas normalnego lotu chłodzenie będzie wydajne. Mimo to inżynierowie opracowali większy wentylator. Silnik WN-6S nie został dopuszczony do użytkowania w locie.

W 1963 roku, rząd w Warszawie ograniczył finansowanie nowych technologii i program PZL SM-4 Łątka został zamknięty. Śmigłowiec PZL SM-4 Łątka nigdy nie wykonał samodzielnego lotu. Jedyny prototyp stał w fabryce do 1969 rok, a następnie został rozmontowany. 

W 1964 roku w Świdniku zespół inżyniera Stanisława Trębacza, rozpoczął studium nad zamontowaniem silnika turbinowego GTD-350 w śmigłowcu SM-4. Śmigłowiec miał otrzymać oznaczenie SM-5 (SM-4GTD). Projekt nie uzyskał akceptacji rządu w Warszawie. 

Silnik WN-6S opracował inżynier Wiktor Narkiewicz w 1958 roku. Silnik był odmianą silnika WN-6B, przystosowany do napędu śmigłowca. Pierwszy egzemplarz silnika wykonano w końcu czerwca 1961 roku, a w lipcu 1961 roku  rozpoczęto testy. Testy na specjalnym stanowisku prowadzono do czerwca 1962 roku.

 

Opracował Karol Placha Hetman


Kraków 30 lipiec 2018 rok

179b Rozdział 1962

WSK PZL Świdnik PZL SM-4 Łątka 

Polska

Konstrukcja

 

Śmigłowca PZL SM-4 Łątka wykonano z metalu (stal) i kompozytów (laminaty szklane). Z kompozytów wykonano: łopaty wirnika nośnego, skorupę kabinę załogi, elementy podwozia płozowego, statecznik na belce ogonowej i śmigło ogonowe. 

Wirnik nośny trój-łopatowy. Łopaty miały konstrukcję wykonaną z laminatu. Dźwigar wykonany z laminatu z rdzeniem ze styropianu. Do rdzenia przymocowano części spływowe wykonane z wypełniacza ulowego. Całość pokryto laminatem. Łopaty miały u nasady stalowe okucia do połączenia z głowicą wirnika. Okucia miały możliwość ruchu w pionie i poziomie dla sterowania. 

Śmigło ogonowe dwu-łopatowe. Wykonane tak samo jak wirnik główny. Nad belką ogonową umieszczony był wał napędowy śmigła ogonowego. Wał napędowy składał się z pięciu odcinków łączonych przegubami. 

Śmigłowiec wykonano z trzech głównych sekcji: kabina, część środkowa, belka ogonowa. Szkielet kabiny wykonano z laminatu. Okna wykonano ze szkła organicznego. Kabina była przymocowana do belki, która stanowiła podłogę i była wykonana z duraluminium. Podłoga kabiny łączyła się z kratownicą części środkowej za pomocą czterech okuć. Środkowa część śmigłowca to była kratownica wykonana z rur stalowych połączonych spawaniem. W tej części zamontowano przekładnię główną, silnik z wentylatorem, zbiornik paliwa i inne. Belka ogonowa to była kratownica wykonana z rur stalowych. 

Podwozie płozowe, stałe. Płozy wykonane były z rur duralowych.

Silnik WN-6S tłokowy, typu płaskiego o mocy startowej 132 kW (180 KM).

Ogólna charakterystyka PZL SM-4 Łątka (Dane T-T)

Długość kadłuba: 9,30 m

Wysokość 2,80 m

Średnica wirnika nośnego: 10,00 m (32 ft 10 in)

Główna powierzchnia wirnika: 78,5 m2 (845 m²)

Masa własna: 640-660 kg (1 455 lb)

Masa użyteczna: 340 kg

Masa startowa: 970-980 kg

Maksymalna masa startowa: 1000 kg (2205 funtów)

Maksymalna prędkość: 115 km / h (71 mph, 62 kn) (dane szacunkowe)

Zasięg: 300 km (186 mil; 162 mil) (dane szacunkowe)

Pułap: 3300 m (10 800 ft) (dane szacunkowe)

Szybkość wznoszenia: 4,4 m / s (870 ft / min) (dane szacunkowe)

Czas lotu: 3 godziny 20 minut (dane szacunkowe)

Zespół napędowy: 1 × WN-6S chłodzony powietrzem, sześcio-cylindrowy, przeciwbieżny silnik tłokowy, 130 kW (180 KM)

Załoga: 1

Pojemność: 2 pasażerów

Zbudowano jeden prototyp.

 

Opracował Karol Placha Hetman



Kraków 30 lipiec 2018 rok

179b Rozdział 1962

WSK PZL Świdnik PZL SM-4 Łątka 

Polska

Zestawienie

 

Zbudowano jeden prototyp.

 

Opracował Karol Placha Hetman