Historia Konstrukcja Zestawienie

PZL Okęcie PZL-106 Kruk 1973r.

Kraków 4.09.2013r.

232e Rozdział 17.04.1973r.

PZL Kruk

PZL WSK Okęcie

Samolot rolniczy.

Konstrukcja

Samolot zbudowano w układzie klasycznym, dolnopłat. W konstrukcji zastosowano stal, duraluminium, tworzywa sztuczne i tkaninę poliestrową.

 

Wersja PZL-106 A Kruk

PZL-106 A Kruk. 2013r.
PZL-106 A Kruk. 2013r.

Wersja PZL-106 A Kruk Zdjęcie LAC
Wersja PZL-106 A Kruk Zdjęcie LAC

 

Najbardziej znaną, zbudowaną w największej ilości i popularną jest wersja PZL-106 A Kruk.

Skrzydła

Skrzydła proste, o obrysie prostokątnym, o konstrukcji półskorupowej. Zamontowane do kadłuba z niewielkim wznosem i pod niewielkim kątem natarcia. Na krawędzi natarcia zamontowano stałe skrzela. Skrzydła wyposażono w lotki, o stosunkowo dużej powierzchni. Końcówki skrzydeł otrzymały charakterystyczny kształt, w wywiniętym do góry brzegiem. Wykonano je z tworzywa sztucznego. Przy krawędzi spływu można zamontować wsporniki, do których mocuje się instalację zraszającą. Wnętrze skrzydła wykorzystano na zbiorniki paliwa. Skrzydła jest wsparte podwójnymi zastrzałami, łączącymi górną część struktury kadłuba i wręgę siłową umieszczona w połowie rozpiętości skrzydła. Dodatkowo zastrzały i skrzydła są wzmocnione 8 wspornikami (na każdym skrzydle). Taki układ zapewnia doskonałą sztywność i żywotność konstrukcji.

Skrzydło. 2013r.
Skrzydło. 2013r.

Zastrzały skrzydła. 2013r.
Zastrzały skrzydła. 2013r.

Stałe skrzela na krawędzi natarcia skrzydeł. 2013r.
Stałe skrzela na krawędzi natarcia skrzydeł. 2013r.

Kadłub

Kadłub wykonano w technice przestrzennej, kratownica. Klasycznej, ale nadal stosowanej z powodzeniem w lotnictwie, szczególnie przy niewielkich samolotach. Podstawa jest kratownica, wykonana z rurek stalowych. Pokrycie wykonano z tkaniny poliestrowej, blach duraluminiowych lub tworzywa sztucznego.

O układzie kadłuba już wspominałem – silnik, zbiornik chemikaliów, kabina załogi. Ten układ nadal jest powszechnie stosowany. W przedniej części kadłuba umieszczono zespół napędowy. Mocowany jest on do łoża, trwale połączonego z resztą konstrukcji. Dalej umieszczono osprzęt i instalacje silnika. Wszystkie stosowane silniki są chłodzone powietrzem, więc nie ma wodnej instalacji chłodzącej. Dalej umieszczono zbiornik na chemikalia, o ładowności 1 000 kg (1 400 litrów).

Zbiornik został wyposażony w hydrauliczną wagę. Jej wskazania są pokazywany na wskaźniku umieszczonym w kabinie pilota. Waga ta jest skonstruowana na zasadzie dwóch siłowników umieszczonych na ścianach po obu stronach zbiornika, na które wywierany jest nacisk. Z siłowników, poprzez przekaźniki wartość nacisku jest przekazywana na analogowy wskaźnik w kabinie. Waga działa cały czas (on line), pokazując wciąż pilotowi, ile ma jeszcze chemikaliów.

W górnej części zbiornika umieszczony jest właz, klapa, przez który podawane są sypkie materiały chemiczne. Klapa jest otwierana zdalnie z kabiny pilota, poprzez przestawienie dźwigni w kabinie. Czynność ta jest realizowana poprzez układ pneumatyczny, który jednocześnie uszczelnia zamkniętą klapę.

Chemikalia ciekłe są załadowywane poprzez zawór umieszczony w lewej burcie kadłuba. Przetaczanie cieczy jest realizowane pompą umieszczoną w zewnętrznym urządzeniu, z beczek lub autocysterny. Jest to tak zwane dolne załadowywanie zbiornika. Co ciekawe i ważne, zbiornik chemikaliów może służyć za dodatkowy zbiornik paliwa.

Za zbiornikiem chemikaliów umieszczono kabinę załogi, a konkretnie pilota. Kabina jest umieszczona wysoko, co bardzo poprawia widoczność. Dużo uwagi poświecono odpowiedniej wentylacji i ogrzewaniu kabiny. Musimy pamiętać, że środki chemiczne, występujące w dużych stężeniach są szkodliwe dla ludzkiego organizmu. Dlatego należało odpowiednio zabezpieczyć pilota i personel obsługi. Kabina jest do tego specjalnie przygotowana. Cała kabina została uszczelniona, głównie poprzez rumowe uszczelki. Pobór powietrza jest umieszczony w okolicach silnika i to zarówno powietrza zimnego jak i gorącego (po przejściu przez nagrzewnicę). Powietrze do kabiny jest doprowadzane instalacją wyposażoną w filtr umieszczony w kadłubie poza kabiną. Czyste powietrze dochodzi do kabiny pod większym ciśnieniem, niż ciśnienie panujące na zewnątrz. Dzięki tej różnicy ciśnień, trujące powietrze z zewnątrz nie przejdzie do kabiny. Powietrze dostające się do kabiny może być ogrzane przez kolektor wydechowy silnika. Niestety, samolot nie został wyposażony w klimatyzację, która obniżałaby temperaturę powietrza. Dokuczliwe okazało się to podczas lotów w Afryce.

Kadłub samolotu jest na tyle duży, że za fotelem pilota jest zamontowany drugi fotel przeznaczony dla mechanika pokładowego. Zwykle zajmuje on miejsce podczas przebazowań. Wygospodarowano także spory bagażnik, przeznaczony dla urządzeń agrolotniczych, części zapasowych lub bagażu własnego pilota i mechanika.

Istotnym elementem kadłuba jest system zabezpieczenia samolotu i załogi przed przypadkowym zderzeniem z liniami napowietrznymi. Składa się on z gilotyny (noża) umieszczonego przed wiatrochronem i stalowej linki biegnącej aż do szczytu usterzenia pionowego. Szczegółowo opisałem to w części historia.

Kabina. 2013r.
Kabina. 2013r.
Kabina. 2013r.
Kabina. 2013r.
Instalacja napędowa do rozpylania środków płynnych. 2013r.
Instalacja napędowa do rozpylania środków płynnych. 2013r.
Instalacja napędowa do rozpylania środków płynnych. 2013r.
Instalacja napędowa do rozpylania środków płynnych. 2013r.
Instalacja do rozpylania środków płynnych z 88 dyszami. 2013r.
Instalacja do rozpylania środków płynnych z 88 dyszami. 2013r.
Instalacja do opylania. 2013r.
Instalacja do opylania. 2013r.
Instalacja do opylania. 2013r.
Instalacja do opylania. 2013r.

Usterzenie

O usterzeniu sporo napisałem w części – historia. Usterzenie jest klasyczne, z podziałem na stateczniki i stery.

 

Podwozie

Podwozie klasyczne, z kółkiem ogonowym. W całości montowane do kadłuba, co pozwala na transport samolotu na własnym podwoziu po zdemontowaniu skrzydeł. Kółko ogonowe jest sterowane. Przednie koła wyposażono w hamulce, amortyzatory i ogumienie na tyle duże, że samolot bez problemu operuje z przygodnych lądowisk. Nie przeszkadzają mu kretowiska.  

Rozstaw podwozia 3,10 m. Opony podwozia głównego o rozmiarach 800x260 i ciśnieniu 2,5-3,5 atm.

Podwozie główne. 2013r.
Podwozie główne. 2013r.

Podwozie ogonowe. 2013r.
Podwozie ogonowe. 2013r.

 

Zespół napędowy

Zespół napędowy podstawowy to silnik PZL-3 SR o mocy 1 x 448-544 kW (1 x 600 hp). Jest to 7-cylindrowy, gwiazdowy silnik, chłodzony powietrzem. Poprzez reduktor napędza 4-łopatowe śmigło, którego łopaty są metalowe.

Silnik jest osłonięty oprofilowana osłoną.

Tankowanie samolotu można realizować ciśnieniowo, poprzez naziemny dystrybutor, stacjonarny lub samojezdny. Drugim sposobem tankowania samolotu jest tankowanie z użyciem pokładowej pompy uruchamianej z kabiny przez pilota. Dzięki temu, można tankować samolot bezpośrednio z beczek leżących na ziemi lub na samochodzie. Ponieważ w kabinie jest pełny zestaw wskazań ilości paliwa, więc pilot jest zorientowany, jaką ilość paliwa ma samolot przed startem. Takie rozwiązanie, było podyktowane specyfiką eksploatowania samolotu, który niejednokrotnie musiał pokonywać duże odległości w przelotach do Afryki i Azji (Egiptu, Sudanu, Syrii). Z tego samego powodu, zbiornik chemikaliów może służyć, jako dodatkowy zbiornik paliwa. Wymaga to, co prawda, umycia zbiornika oraz zamontowania przygotowanych już przewodów paliwowych.

Silnik PZL-3 SR. 2013r.
Silnik PZL-3 SR. 2013r.

Silnik PZL-3 SR. 2013r.
Silnik PZL-3 SR. 2013r.

Silnik PZL-3 SR. 2013r.
Silnik PZL-3 SR. 2013r.

 

Pilotowanie samolotu.

Ponieważ samolot lata nisko i stosunkowo wolno, jego aerodynamika została tak opracowana, aby możliwie zarówno samolot jak i pilot mogli zareagować na zjawisko zwane przeciągnięciem. Aby nie doprowadzić do takiego stanu, na samolotach PZL-106 zamontowano tak zwany wskaźnik przeciągnięcia, czyli sygnalizację dźwiękową w postaci dzwonka, jak i świetlna w postaci czerwonej kontrolki, które ostrzegają pilota w kabinie. Urządzenie to działa za pomocą metalowej klapki zamontowanej zawiasowo do skrzydła. Porusza się ona z chwilą osiągniecia przez samolot dużego kąta natarcia profilu. Zamontowane przy klapce styki elektryczne zewrą się i uruchomią sygnalizacje ostrzegawczą.

 

Wersja PZL-106 BR Kruk 1983r.

Wersja PZL-106 BR Kruk jest zmodyfikowaną odmianą samolotu. Jego główna zaletą jest możliwość prowadzenia akcji gaśniczych poprzez zrzucanie bomb wodnych. Wiec spore zmiany zaszły w konstrukcji zbiornika dla chemikaliów, który został wyposażony w dolna klapę. Jego pojemność to 1 650 litrów.

Zmieniono także niektóre elementy konstrukcji. Najbardziej widocznym elementem są znacznie krótsze zastrzały.

PZL-106 BR Kruk Zdjęcie LAC
PZL-106 BR Kruk Zdjęcie LAC

 

Inne silniki

Jak wspomniałem podstawą jest silnik PZL-3 SR, jednak wcześniej była jego wersja oznaczona PZL-3 S, nieposiadająca reduktora.

Silnik WSK Kalisz ASz-62IR ze śmigłem AW-2-30

Silnik turbo śmigłowy czechosłowacki Walter M 601

Silnik turbo śmigłowy P&W PT6A-34AG ze śmigłem Hartzell HC-B3TN-3D

 

Dane T-T PZL-106 A PZL-106 BR
Wymiary Miano
R 14,80 14.90 (48 ft 10 1⁄2 in) M.
D 9,10 9.25 (30 ft 4 1⁄2 in) M.
H 3,30 3.32 (10 ft 10 3⁄4 in) M.
Pow. nośna 28,40 31.69  (341.1 m2) M2
Masa Własna 1 575 1 670-1 790 (3,946 lb) Kg
Całkowita 3 000 3 000 Kg
Max 3 400 3 470 Kg
Ładunku 1 435 1 330 Kg
Paliwo 560 litrów 560 litrów Kg
Prędkość Max 210 215 (116 knots, 134 mph) Km/h
Max 200 210 Km/h
Wznoszenia 3,5 3,8 (748 ft/min) m/s
Przelotowa 150-170 160 (86 knots, 99 mph) Km/h
Lądowania 80-92 80-100 Km/h
Zasięg Max 400-1 000 450-1 100 Km
Z ładunkiem 300 900 (485 nmi, 559 mi) Km
Pułap 4 000 4 000 M.
Rozbieg Dobieg 350 / 300 320 / 300 M.
Silnik Typ PZL-3 S PZL-3 SR
Ciąg 1 x 441 kW 1 x 448-544 kW
Załoga 1 1
Liczba sztuk Łącznie 275 sztuk
Dane T-T Kruk BS Kruk BTU-34
Wymiary Miano
R 15,00 15,00 M.
D 9,25 10,20 M.
H 3,30 3,80 M.
Pow. nośna 31,69 31,70 M2
Masa Własna 2 080 1 680-1 700 Kg
Całkowita 3 000 3 400 Kg
Max 3 500 3 500 Kg
Ładunku 1 420 1 800-1820 Kg
Paliwo 600 litrów 1 000 litrów ? Kg
Prędkość Max 215 220 Km/h
Max 220 250 Km/h
Wznoszenia 4,0 m/s 6,0 m/s
Przelotowa 160-200 160-200 Km/h
Lądowania 80 80 Km/h
Zasięg Max 1 000 900 Km
Z ładunkiem 300-350 400 Km
Pułap 4 500 5 000 M.
Rozbieg Dobieg 280 / 300 275 / 300 M.
Silnik Typ WSK Kalisz ASz-62IR P&W PT6A-34AG
Ciąg 1 x 1 000 kW 1 x 560 kW
Załoga 1 1
Liczba sztuk Nadal w produkcji Nadal w produkcji

Wszystkie zdjęcia Karol Placha Hetman, wykonane w Muzeum Lotnictwa Polskiego Czyżyny.

Opracował Karol Placha Hetman