Historia Konstrukcja Zestawienie

Potez XXV

Kraków 2020-03-28

00126b Rozdział 1926

Lublin, Biała Podlaska Potez XXV

Samolot liniowy

Historia

Potez XXV na lotnisku w Krakowie, Rakowice-Czyżyny. Zdjęcie LAC
Potez XXV na lotnisku w Krakowie, Rakowice-Czyżyny. Zdjęcie LAC

Potez XXV z silnikiem Salmson. Zdjęcie Wikipedia 2015
Potez XXV z silnikiem Salmson. Zdjęcie Wikipedia 2015

Samolot Potez XV-A2 to jeden z trzech typów samolotów liniowych, konstrukcji francuskich zakładów Henri Potez, używanych przez Lotnictwo Polskie po wielkiej wojnie światowej. Samolot Potez XXV był używany w Polsce i w Polsce produkowany.

W 1924 roku, w firmie Société des Aéroplanes Henry Potez w MéauIte Somme, francuski konstruktor inżynier Henri Potez opracował i zbudował prototyp samolotu liniowego - rozpoznawczo - bombowego, który został oznaczony jako Potez XXV. Samolot był rozwinięciem konstrukcji Potez XV. W literaturze samolot Potez XXV jest także oznaczany Potez 25. Samolot Potez XXV w stosunku do poprzednika otrzymał wiele zmian konstrukcyjnych. Zmieniono silnik na mocniejszy. Samolot jest szybszy i zwrotniejszy. W 1925 roku, samolot Potez XXV przeszedł testy w francuskim instytucie badania techniki lotniczej. Uzyskana ocena była bardzo dobra i była rekomendacja, aby samolot wprowadzono do produkcji seryjnej.

Samolot Potez XXV-A2 to samolot wywiadowczy. Samolot Potez XXV-B2 to samolot niszczyciel. Różnice były nieduże. Samoloty A2 mają standardowo aparaty fotograficzne, a samoloty B2 pod skrzydłami i kadłubem mają zaczepy dla bomb różnego typu.

W 1925 roku, samolot Potez XXV wykonał kilka dalekodystansowych przelotów: rajd po Europie na dystansie 7 400 km, rajd wokół Morza Śródziemnego na dystansie 6 500 km, rajd na Bliski Wschód na dystansie 13 080 km. Ta reklama spowodowała, że samolot był chętnie kupowany. Ogółem we Francji zbudowano 2 500 samolotów Potez XXV.

Potez XXV w Polsce

Pierwszym odebranym we Francji samolotem był Potez XXV-GR w wersji rajdowej. Był przeznaczony dla rajdu do Tokio. Podczas lotu do Warszawy został rozbity w dniu 1926-05-24 roku, podczas przymusowego lądowania przez pilota Bolesława Orlińskiego. Bolesław Orliński już przed lotem zwracał uwagę, że silnik jest nową i niedopracowaną konstrukcją. Już we Francji były problemy z uruchomieniem silnika i jego stabilną pracą. I faktycznie podczas lotu silnik się zepsuł.

W sierpniu 1925 roku, Polska kupiła licencję na produkcję samolotu Potez XXV. W Polsce samoloty Potez XXV otrzymały numer Typ 42. Ponieważ, były kłopoty z dokumentacją poprzedniej licencji Potez XV, dlatego do Francji pojechał inżynier Ryszard Bartel, wówczas pracownik fabryki WWS „Samolot” w Poznaniu, gdzie samolot Potez XXV miał być produkowany. Okazało się jednak, że fabryka WWS „Samolot” nie dysponuje odpowiednim parkiem maszynowym. Ostatecznie samoloty Potez XXV były produkowane w Lublinie w „Zakłady Mechaniczne Emil Plage i Teofil Laśkiewicz” (25 egzemplarzy) oraz w Białej Podlaskiej w „PWS – Podlaska Wytwórnia Samolotów” (125 egzemplarzy). Samolot ten był produkowany w Polsce na licencji w latach 1928 – 1931. Ostatecznie w Polsce było łącznie 320 egzemplarzy.

Pierwsze z kupionych we Francji samolotów Potez XXV dotarły do Polski pod koniec 1927 roku. Dostarczono tylko 16 samolotów z planowanych 35 egzemplarzy. Kolejne egzemplarze dostarczono drogą morską w 1928 roku. Pierwsze egzemplarze samolotów Potez XXV zbudowano w Polsce w 1928 roku. Samoloty przekazano do testów w Instytucie Badań Technicznych Lotnictwa w Warszawie. Samoloty uzyskały pozytywną ocenę. Jednocześnie zasugerowano obu fabrykom wprowadzenie modyfikacji specyficznych dla Wojska Polskiego. Na przykład inny typ kieszeni na mapy, inne skrzynki amunicyjne. W samolotach wprowadzono także na lotkach skrzydełka oporowe, które opracował inżynier Antoni Uszacki z Podlaskiej Wytwórni Samolotów (1928 rok). Te skrzydełka ułatwiły sterowanie samolotem. Na Polskich samolotach montowano także skrzela na krawędzi natarcia skrzydeł, co poprawiło sterowność samolotu przy mniejszej prędkości.

W 1928 roku, inżynier Jerzy Rudlicki opracował projekt samolotu liniowego Lublin R-XVII będący wersją rozwojową samolotu Potez XXV wyposażoną w podwozie chowane w locie.

Samolot Potez XXV cieszył się dobrą opinią. Miał dobre osiągi i był prawidłowy w locie. Polskie samoloty Potez XXV były malowane na kolor khaki.

Trzy samoloty Potez XXV produkcji Polskiej wzięty udział w rajdzie bałkańskim od 13 maja 1928 roku do 23 maja 1928 roku. Warszawa - Bukareszt - Belgrad - Sofia - Konstantynopol - Jassy - Warszawa. Następnie, w dniach od 2 sierpnia 1928 roku do 12 sierpnia 1928 roku, trzy samoloty Potez XXV uczestniczyły w II Locie Małej Ententy i Polski.

W Polsce wystąpił problem z dostateczną ilością silników Lorraine-Dietrich 12Eb, który był podstawowym napędem samolotu Potez XXV. Dlatego opracowano polską wersję samolotu, który był napędzany silnikiem gwiazdowym PZL Bristol Jupiter VIIF. Inżynierowie korzystali z doświadczeń konstrukcji samolotów PZL P.7a, które mają taki sam silnik. Przebudowę 47 samolotów Potez XXV wykonano w Lubelskiej Wytwórni Samolotów w Lublinie w 1936 roku. Samoloty te nazwano Potez XXV Jupiter.

Samoloty Potez XXV były użytkowane w Wojsku Polskim w latach 1928-1939, a od 1936 roku były zastępowane przez samoloty PZL.23 Karaś. Najdłużej samoloty Potez XXV były użytkowane w Ośrodkach Szkolenia Lotniczego w Dęblinie i Bydgoszczy oraz jako nocny samolot w pułkach lotniczych. Kilka egzemplarzy Potez XXV wzięło udział w Wojnie Obronnej w 1939 roku.

Opracował Karol Placha Hetman