Historia Konstrukcja Zestawienie

Potez XV

Kraków 2020-03-27

00124b Rozdział 1924

Lublin, Biała Podlaska Potez XV

Samolot liniowy

Historia

Potez XV na lotnisku w Krakowie, Rakowice-Czyżyny. 1925 rok. Zdjęcie LAC
Potez XV na lotnisku w Krakowie, Rakowice-Czyżyny. 1925 rok. Zdjęcie LAC

Potez XV na lotnisku w Warszawie, Mokotów. 1927 rok. Zdjęcie LAC
Potez XV na lotnisku w Warszawie, Mokotów. 1927 rok. Zdjęcie LAC

Samoloty na zdjęciu to są maszyny Potez XXVII, czyli samoloty Potez XV z nieco innymi skrzydłami.

Historia

Samolot Potez XV-A2 to jeden z trzech typów samolotów liniowych, konstrukcji francuskich zakładów Henri Potez, używanych przez Lotnictwo Polskie po wielkiej wojnie światowej. Samolot Potez XV-A2 był używany w Polsce od 1924 roku do 1932 roku i co ważne był produkowany równocześnie w Lublinie w „Zakłady Mechaniczne Emil Plage i Teofil Laśkiewicz” oraz w Białej Podlaskiej w „PWS – Podlaska Wytwórnia Samolotów”.

W 1923 roku, w firmie Société des Aéroplanes Henry Potez w MéauIte Somme, francuski konstruktor inżynier Henri Potez opracował i zbudował prototyp samolotu liniowego - rozpoznawczo - bombowego, który został oznaczony jako Potez XV-A2. Prace nad samolotem rozpoczęto już w 1921 roku. Koncepcja samolotu jest typowa dla francuskiej szkoły konstrukcji samolotu liniowego. Był to samolot rozpoznawczy z możliwością ataku na wykryte cale naziemne, jednocześnie zdolny do obrony przed samolotami myśliwskimi. W Francji samoloty były produkowane do 1931 roku. W Francji zbudowano 545 samolotów Potez XV. Samoloty te zostały zakupione przez lotnictwo Rumunii (120 egzemplarzy), Hiszpanii (100 egzemplarzy), Bułgarii (w wersji eksportowej pod oznaczeniem Potez XVII) i Danii, oraz kilka państw w Ameryce i Azji.

Ścisła współpraca Polsko-Francuska spowodowała, że w 1923 roku, podpisano umowę na dostawę i produkcję licencyjną samolotów Potez XV w Polsce. Pierwsze samoloty zostały sprowadzone drogą lotniczą w 1924 roku. Łącznie we Francji zakupiono 110 samolotów Potez XV-A2 i Potez XV-B2. Obie wersje niewiele różniły się między sobą. W Polsce samolot Potez XV otrzymał oznaczenie Typ 40.

Produkcję licencyjną Potez XV-A2 podjęto w Lublinie (w dniu 1924-04-24 roku zawarto umowę), gdzie zbudowano 100 egzemplarzy oraz w Białej Podlaskiej (w dniu 1924-04-08 roku zawarto umowę), gdzie zbudowano 35 egzemplarzy, choć planowano 50 egzemplarzy. Był to pierwszy i nie jedyny w Polsce przypadek, kiedy w dwóch fabrykach był produkowany ten sam samolot. W ten sposób wytwórnie konkurowały ze sobą pod względem jakości produkcji. Produkcja trwała w okresie 1925-1926 rok. Przy produkcji tych samolotów na miejscu w Lublinie i Białej Podlaskiej przebywała grupa techników i inżynierów francuskich.

Łącznie w Polsce było 245 samolotów Potez XV. Według innych źródeł było 305 egzemplarzy. Samoloty Potez XV w Polsce był następcą Ansaldo A.300, które wykruszyły się w czasie wojny z bolszewikami. Potez XV w przeciwieństwie do Ansaldo A.300 miał większą wytrzymałość konstrukcji. Był bezpieczniejszą maszyna dla załogi. Dużo lepiej znosił twarde lądowania. Samolot Potez XV był aeroplanem stosunkowo młodym i udanym, jednak konstrukcyjnie raczej przestarzałym. Poprawny w pilotażu. Nie mógł jednak zagościć w lotnictwie długo, bo już pojawiały się konstrukcje metalowo-drewniane lub całkowicie metalowe.

Jesienią 1924 roku, pierwsze samoloty Potez XV otrzymały Eskadry z 2 Pułku Lotniczego w Krakowie, Rakowice. W następnym roku 1925, samoloty otrzymały Eskadry pozostałych pułków lotniczych.

Od 1927 roku, samoloty Potez XV były wycofywane z pułków bojowych do szkół lotniczych i rezerwy. W szkołach lotniczych samoloty były używane do połowy lat trzydziestych XX wieku. Jeden z samolotów Potez XV został po wycofaniu z lotnictwa wojskowego przebudowany na pierwszy w Polsce samolot rolniczy.

W Polsce powstał też samolot Potez XXVII, który był oparty na samolocie Potez XV (ten sam kadłub i silnik). Wersja ta była produkowana wyłącznie w Polsce.

W 1924 roku, planowano zakup 8 wodnosamolotów Potez XV-A2 hydro, dla Marynarki Wojennej. Płatowce miały być zaopatrzone w pływaki. Napęd miały stanowić takie same silniki co dla wersji lądowej. Zamówienie nie zostało zrealizowane.

Opracował Karol Placha Hetman