Nadawcza Radiostacja Transatlantycka Babice.

Data publikacji: 2020-08-13
|
Ostatnia zmiana: 2020-10-25
|
Nawigacja
Facebook
Twitter

Kraków 2013-01-12

Nadawcza Radiostacja Transatlantycka Babice.

Inna nazwa Transatlantycka Centrala Radiotelegraficzna. Współrzędne:   52°15'59"N   20°52'47"E.

Tu była Transatlantycka Centrala Radiotelegraficzna. 2013 rok. Zdjęcie LAC
Tu była Transatlantycka Centrala Radiotelegraficzna. 2013 rok. Zdjęcie LAC

W 1918 roku, po odzyskaniu przez Rzeczypospolitą Polskę niepodległości w wyniku wielkiej wojny światowej, Ministerstwo Poczt i Telegrafów przystąpiło do utworzenia państwowej sieci radiotelegraficznej, na którą składały się radiostacje o zasięgu europejskim w Grudziądzu, Krakowie i Poznaniu, oraz radiostacja o zasięgu międzykontynentalnym, którą zlokalizowano w pobliżu Warszawy, na bagnistym terenie poligonu artylerii i wojsk saperskich, obok Fortu Babice. Teren między wsiami Babice Stare, Gać, Klaudyn i Wawrzyszew.

Plany powstały w 1920 roku. Budowę rozpoczęto w 1922 roku. Wszystkie obiekty usytuowano w pasie o długości blisko 4 km, rozciągającym się od dzisiejszej ul. Majora Henryka Hubala-Dobrzańskiego w Latchorzewie (Warszawa) w kierunku północno-wschodnim do Wawrzyszewa.

W firmie amerykańskiej „Radio Corporation of America” zamówiono dwa alternatory wielkiej częstotliwości, o mocy 200 kilowatów każdy, konstrukcji pracującego w USA szwedzkiego inżyniera Ernesta Frederika Wernera Alexandersona.

Radiostacja otrzymała znaki wywoławcze AXL i AXO oraz częstotliwości pracy 16,4 kHz i 14,29 kHz, czyli fal bardzo długich (VLF). Równocześnie wybudowano system antenowy, składający się z dziesięciu stalowych masztów o wysokości 127 metrów, rozmieszczonych wzdłuż linii prostej na dystansie czterech kilometrów. Maszty te podtrzymywały główną antenę, której długość wynosiła 3 700 m. Do budowy masztów użyto 1 770 000 kg stali. Wzdłuż linii masztów wytyczono drogę i ustawiono betonowe posterunki wartownicze. Pojawiły się liczne napisy ostrzegawcze „Czuwaj”. Maszty wykonała warszawska firma „Towarzystwo Przemysłu Metalowego K. Rudzki i Ska”. Wzniesiono betonowy budynek radiostacji, wykonano system uziemień. Nadajnikiem był zestaw generatorów systemu Alexandersona 2 x 200 kW. Zasilanie: własna elektrownia z silnikiem wysokoprężnym i generatorem 500 kW. W późniejszym okresie (1926 roku) doprowadzono zasilanie z elektrowni okręgowej w Pruszkowie.

Uruchomienie radiostacji nastąpiło w dniu 1.10.1923 roku. Uroczyste otwarcie Nadawczej Radiostacji Transatlantyckiej Babice odbyło się w dniu 17.11.1923 roku, w obecności Prezydenta Rzeczypospolitej Stanisława Wojciechowskiego (w dniu uruchomienia prezydent Wojciechowski wymienił depesze z Prezydentem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej). „Polska uzyskała możność swobodnego komunikowania się z całym światem - donosiła Gazeta Poranna z 18.11.1923 roku. Dziesięć wież o wysokości 128 metrów każda wznosi się dumnie ku górze - owoc pracy Polskiego robotnika i Polskiego inżyniera.”

„Długim szeregiem samochodów i powozów dążono wczoraj w południe na uroczysty akt poświęcenia radiostacji Polskiej, wzniesionej na terenach pofortecznych przy forcie IIa. Prowadzą tam z Warszawy dwie drogi: przez wieś Powązki i fort Bema, oraz druga przez drogę Górczewską i kolonię Gorce. Na uroczystość przybyli oprócz Prezydenta Rzeczypospolitej Stanisław Wojciechowski, ministrowie: Kiernik, Szydłowski, generałowie: Szeptycki, Rozwadowski, Żeligowski, marszałkowie: Trąmpczyński i Rataj oraz wielu innych gości wraz z ks. biskupem Gallem i osobami ze świata dyplomacji, przemysłu i handlu. Minister Poczt i Telegrafu Jan Moszczeński.”

„Potrzebę tej stacji Rząd Polski wyczuł i zadekretował jeszcze w 1919 roku. Korzystając z fachowych wskazówek i pomocy amerykańskich techników, tudzież posługując się własnemi siłami zdołaliśmy dzieło doprowadzić do końca. Gdy miliony obywateli Polskich rozrzuconych po świecie poznają łatwość i szybkość, z którą porozumieć się mogą ze swoimi bliskimi, których pozostawili w kraju, pewny jestem, że nastąpi szybki rozwój stałej komunikacji tym samym uwieńczając wielkie nadzieje pionierów tego wielkiego dzieła.”

Stacja Warszawska należała do najsilniejszych i najlepiej technicznie wyposażonych na świecie. Był to jeden z największych w tym czasie obiektów tej klasy na świecie. Umożliwiała łączność międzykontynentalną, dziś nazwalibyśmy ją globalną. Miała znaczenie militarne i cywilne.

Pracę Radiostacji nadzorował Urząd Radiotelegraficzny Transatlantycki, który pod koniec 1933 roku, wszedł w skład nowo utworzonego Urzędu Telekomunikacyjnego. Od 1935 roku, stacja znów działała samodzielnie, jako Urząd Radiotelegraficzny Babice (od 1936 roku, UR Boernerowo). W 1932 roku, rozpoczęto instalowanie kolejnych nadajników wyprodukowanych przez Państwowe Zakłady Tele- i Radiotechniczne. Od połowy 1938 roku, dwa z nich znalazły się w koszarach Fortu Babice, na którego terenie stanęły również nowe maszty antenowe. Stąd transmitowano audycje Polskiego Radia, których odbiorcą była Polonia.

W 1932 roku, z inicjatywy ministra poczt i telegrafów, Ignacego Boernera na wschodniej części gruntów stacji nadawczej ruszyła budowa osiedla resortowych domów mieszkalnych, które nazwano Osiedlem Łączności Babice, przemianowanym w 1936 roku, na Boernerowo. Osiedle to istnieje do chwili obecnej (2013 roku). Składa się z drewnianych i murowanych domków jednorodzinnych, parterowych i piętrowych z ogródkami. Od października 1934 roku, można dojechać tam tramwajem i obecnie (2013 roku) także tramwajem linii 20 można tam dojechać.

Nadawcza Radiostacja Transatlantycka Babice na mapie z 1935 roku. Widoczne rozmieszczenie masztów, osiedle mieszkaniowe łączności i linia tramwajowa.
Nadawcza Radiostacja Transatlantycka Babice na mapie z 1935 roku. Widoczne rozmieszczenie masztów, osiedle mieszkaniowe łączności i linia tramwajowa.

Lewe zdjęcie. Polska Nadawcza Radiostacja Transatlantycka Babice. 1935 rok. Prawe zdjęcie. Radiostacja Varberg w Grimeton w Szwecji. 2004 rok. Zdjęcie LAC
Lewe zdjęcie. Polska Nadawcza Radiostacja Transatlantycka Babice. 1935 rok. Prawe zdjęcie. Radiostacja Varberg w Grimeton w Szwecji. 2004 rok. Zdjęcie LAC

Ogólny schemat Radiostacji Babice. 1935 rok. Zdjęcie LAC
Ogólny schemat Radiostacji Babice. 1935 rok. Zdjęcie LAC

Radiostacja widoczna z powietrza. 1935 rok. Zdjęcie LAC
Radiostacja widoczna z powietrza. 1935 rok. Zdjęcie LAC

Radiostacja. Budynek nadajnika. 1935 rok. Zdjęcie LAC
Radiostacja. Budynek nadajnika. 1935 rok. Zdjęcie LAC

Osiedle łączności Boernera. 2013 rok. Zdjęcie LAC
Osiedle łączności Boernera. 2013 rok. Zdjęcie LAC

Osiedle łączności Boernera. 2013 rok. Zdjęcie LAC
Osiedle łączności Boernera. 2013 rok. Zdjęcie LAC

Z ośrodkiem nadawczym w Babicach współpracował ośrodek odbiorczy w Grodzisku Mazowieckim, wyposażony w antenę Beverage o długości 17 kilometrów.

Pomimo późniejszej rozbudowy ośrodka w Babicach i wyposażeniu go w lampowe nadajniki krótkofalowe, urządzenia systemu Alexandersona pracowały nieprzerwanie do agresji armii niemieckiej na Rzeczypospolitą Polskę w 1939 roku. W dniu 8.09.1939 roku, zawieszono nadawanie. Od dnia 16.09.1939 roku, stacja była broniona przez 3. Batalion 26. Pułku Piechoty, uzbrojony w trzy działka przeciwpancerne, oraz 5. Bateria 54. Pułku Artylerii pod dowództwem majora Jacka Decowskiego. We wrześniu 1939 roku, wydano rozkaz zniszczenia stacji, aby nie wpadła w ręce wroga. Lecz z różnych przyczyn go nie wykonano. Stację zajęli żołnierze niemieccy, w dniu 27.09.1939 roku, i korzystali z niej do stycznia 1945 roku. Przy jej pomocy okupanci utrzymywali między innymi łączność ze swoimi okrętami na całym świecie (głównie na Atlantyku). W dniu 16.01.1945 roku, okupanci całą stację znaczyli, wysadzając w powietrze maszty i wszystkie budynki. Budynki Stacji Nadawczej zostały zniszczone, a urządzenia techniczne pocięte na złom i wywiezione. W lesie, na północny i południowy zachód od osiedla Boernerowo, znajdują się zachowane fundamenty masztów, cewek, budki strażnicze i ruiny budynków technicznych.

Stacja Nadawcza w Babicach miała swój bliźniaczy, zachowany obecnie odpowiednik - Radiostacja Varberg w Grimeton w Szwecji, która w 2004 roku, została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Opracował Karol Placha Hetman