Michaił Mil Mi-24. 1978r.

Kraków 2018-04-11

Historia

245a Rozdział 20.09.1978 rok. Michaił Leontjewicz Mil  Mi-24.

Mil Mi-24 Nb 174. 2000 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24 Nb 174. 2000 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-24 Nb 725. 2007 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24 Nb 725. 2007 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-24 Nb 728. 2007 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24 Nb 728. 2007 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-24 Nb 728. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24 Nb 728. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-24 Nb 732, 737, 741. 2015 rok Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24 Nb 732, 737, 741. 2015 rok Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-24 Nb 739. 2017 rok Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24 Nb 739. 2017 rok Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-24 Nb 739. 2017 rok Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24 Nb 739. 2017 rok Zdjęcie Karol Placha Hetman

Rozwój konstrukcji.

Mil Mi-24 to średni śmigłowiec szturmowy. W chwili opracowania był ewenementem wsród śmigłowców bojowych - jednocześnie pełnił funkcję typowego śmigłowca szturmowego i desantowego dla drużyny. Śmigłowiec jest przeznaczony do niszczenia celów punktowych: czołgi, stanowiska artylerii, bunkry, mosty i siła żywa przeciwnika.

Historia Mil Mi-24 rozpoczęła się pod koniec 60-lat XX wieku. Rosjanie skrupulatnie zbierali informacji odnoście użycia śmigłowców podczas wojny w Indochinach. Podobnie jak Amerykanie, Rosjanie dostrzegli duże korzyści z użycia śmigłowców na polu walki, gdzie przeciwnik ma przewagę. Zaczęli analizować stworzenie stosunkowo uniwersalnego śmigłowca pola walki. Zadanie powierzono biuru OKB Michaiła Mila. Sam Michaił Mil był w tym czasie człowiekiem już schorowanym. Na czele zespołu zadaniowego stanął Marat Tiszczenko.

W opracowaniach dotyczących śmigłowca Mi-24 można znaleść określenie ciężki lub średni, co jest dużą różnicą. Ta pozorna nieścisłość wynika z interpretacji tych określeń. Jeśli brać pod uwagę śmigłowiec ten na tle wszystkich śmigłowców to jest on na pewno średni. Jednak kiedy popatrzymy tylko na śmigłowce klasy bojowej to Mi-24 jest na pewno śmigłowcem ciężkim.

Aby przyspieszyć prace nad nowym śmigłowcem Rosjanie postanowili wykorzystać jedną z istniejących już konstrukcji. Pod uwagę brano śmigłowiec Mi-2 oraz Mi-8. Problem w tym, że śmigłowiec Mi-2 był produkowany seryjnie tylko w Polsce w Świdniku, a nieufność obu państw do siebie była duża. Gdyby jednak Rosjanie oparli się na Mi-2, to powstałby śmigłowiec podobny do konstrukcji Zachodnich. Wybrano więc śmigłowiec Mi-8 z którego pozostawiono wiele podzespołów. Wśród nich; wirnik nośny i śmigło ogonowe, główna przekładnia, silniki oraz środkowa część konstrukcji kadłuba. Całkowicie przebudowano przednią część kadłuba. Pozostawiono fotele pilotów w układzie side by side. Początkowo załoga miała liczyć aż czterech lotników: dwóch pilotów i dwóch operatorów uzbrojenia. Wynikało to z układów sterowania uzbrojeniem, który wymagał śledzenia i kierowania pociskami, aż do momentu trafienia w cel. Układ tandem kabiny wprowadzono nieco później, kiedy analizy wykazały, że dwóch lotników jest w stanie skutecznie sterować śmigłowcem i jego uzbrojeniem. Dzięki układowi tandem, chciano zmniejszyć opór czołowy konstrukcji. Długo rozważano, kto powinien siedzieć pierwszy: pilot czy operator uzbrojenia. Kabina była obszerna, ale umieszczenie foteli na tym samym poziomie powodowało, że drugi lotnik miał ograniczone pole widzenia. Prace więc trwały nadal i ostatecznie zastosowano przewyższenie tylnego fotela, tak jak to czyniono już w samolotach szkolno-treningowych.

W 1969 roku, zbudowano pełnowymiarową makietę śmigłowca. Konstrukcję oznaczono W-24 (Вертолет-24). Oblot maszyny W-24 odbył się w dniu 19 września 1969 roku. Dowódcą załogi był Herman Ałfiorow. Już wówczas zdecydowano, że śmigłowiec trzeba przebudować. Pierwszą zmianą było zmniejszenie wirnika nośnego (jego średnicy). Pozwoliło to na skrócenie belki ogonowej. Dzięki temu śmigłowiec stał się zwrotniejszy. Kadłub otrzymał mniejszą średnicę. Spowodowało to ograniczenie zabieranych na pokład żołnierzy z ekwipunkiem. Poprzednio kadłub mieścił drużynę, 12 osób. Teraz tylko 8 osób. Najważniejsze elementy konstrukcji płatowca opancerzono. Dodano niewielkie skrzydła, których głównym celem było podwieszenie pod nimi uzbrojenia, ale także wzrost zasięgu.

W tym miejscu trzeba zwrócić uwagę na oznaczenia śmigłowców Mi-24. Początkowo śmigłowiec miał otrzymywać oznaczenia Mi-8 z prefiksami. Śmigłowiec Mi-24 wśród lotników rosyjskich nazwano Grubasem, z uwagi na kształt kadłuba. Natomiast w NATO nadało mu nazwę, standardowo rozpoczynająca się od litery H; Hind, czyli Łania. Do nazwy Hind dodawano litery kolejnych rozpoznawanych przez Zachód wersji: A, B, C itd. W efekcie okazało się, że w literaturze przedmiotu częściej są podawane wersje typowane przez Zachód niż oznaczenia rosyjskie, które są cyfrowe. W efekcie wersja Mi-24 A jest pierwszą wersja produkcyjną, a wersja Mi-24 B jest serią przedprodukcyjną. Różnice polegają tylko na zamontowaniu uzbrojenia (Mi-24 A).

Mi-24 A otrzymał ruchomy karabin maszynowy A-12,7 kal 12,7 mm. Pod skrzydłami podwieszono n.p.r. Podstawowym uzbrojeniem miały być kierowane pociski rakietowe, przeciwpancerne. Ale w tym czasie były one w fazie opracowania.

Nowy śmigłowiec, z dużą, przeszkloną kabiną, z silnikami TW2-117 A, miał bardzo dobre osiągi. Zwłaszcza prędkość postępową. Skłoniło to inżyniera Marata Tiszczenko do zbudowania egzemplarza rekordowego, który otrzymał onaczenie A-10. Na tym egzemplarzu załoga: pilot inżynier kobieta Galina Rastorgujewa i nawigator kobieta Ludmiła Polanska (zawodowo nawigator samolotu Ił-18) w 1975 roku, ustanowiła kilka rekordów FAI. Między innymi w dniu 18 lipca 1975 roku, prędkość w obwodzie 100 km wynikiem 334,464 km/h. W dniu 1 sierpnia 1975 roku, prędkość w obwodzie 500 km wynikiem 331,023 km/h. W dniu 13 sierpnia 1975 roku, prędkość w obwodzie 1 000 km wynikiem 332,646 km/h. Załoga ta ustanowiła także rekordy czasu wznoszenia. W dniu 8 sierpnia 1975 roku, 2 min 33 sek na 3 000 m. W dniu 26 sierpnia 1975 roku, 7 min 43 sek na 6 000 m. W tym czasie świadectwo do eksploatacji uzyskał silnik TW3-117. Silniki te zamontowano na A-10. W dniu 21 września 1978 roku, pilot Gienadi Karapetian uzyskał prędkość 368,400 km/h na bazie 15/25 km.

Silniki TW3-117 zamontowano w śmigłowcu seryjnym i tak powstała wersja Mi-24 C, bez uzbrojenia, przeznaczona do zadań transportowych dla wojska.

W tym czasie rozwijano systemy uzbrojenia dla śmigłowca. Starano się opracować skuteczne uzbrojenie i sposoby walki z czołgami. Rozpatrywano wykorzystanie nieruchomego działka dwulufowego kal 23 mm lub ruchomego karabinu maszynowego kal 12,7 mm (typ JaKB-12,7). Przewidywano zastosowanie systemu pocisków rakietowych o kryptonimie "Szturm". System posiadał k.p.r. o prędkości naddźwiękowej Kokon 9M144 z głowicami przeciwpancernymi, o naprowadzaniu półautomatycznym, radio-komendowym. Dążono do zachowania dużej prędkość postępowej śmigłowca (minimum 315 km/h) oraz możliwość wykonywania długiego zawisu na wysokości minimum 25 m nad ziemią. Priorytetem także była duża manewrowość.

Prawdziwą rewolucją stała się najpopularniejsza wersja Mi-24 D, która weszła do uzbrojenia w 1976 roku. Śmigłowiec sprzedano krajom Układu Warszawskiego: Bułgarii, Czechosłowacji, NRD, Węgrom i Polsce. Śmigłowiec oprócz nowych silników otrzymał wiele modyfikacji. Śmigłowiec jest swoistą hybrydą maszyny szturmowej i transportowej. Transportuje ośmiu żołnierzy z pełnym ekwipunkiem. Ale co ciekawe, nie wyparł całkowicie wersji bojowych śmigłowca Mi-8/Mi-17.

Produkcja seryjna była umieszczona w Arseniewie, zakłady Nr 116 (obecnie zakłady Progress) na wschodzie Rosji. Rozpoczęła się w 1970 roku. Kolejnym zakładem produkcyjny był Rostow nad Donem Nr 168. Produkcja Mi-24 trwała od 1970 roku do 1989 roku. Zbudowano ponad 3 000 maszyn. Śmigłowiec Mi-35 jest dalszym rozwinięciem śmigłowca Mi-24. W latach 1992-2012, zbudowano około 150 maszyn Mi-35.

Mil Mi-24 w Polsce.

Decyzja o zakupie śmigłowców Mi-24 D dla Wojska Polskiego zapadła w połowie 70-lat XX wieku. W kwietniu 1978 roku, wytypowano zespół 10 pilotów i 24 techników do przeszkolenia na nową technikę na terenie CCCP. Większość Polskiego personelu pochodziła z 37. Pułku Śmigłowców Transportowych, Leźnica Wielka koło Łęczycy. Szkolenie trwało cztery miesiące.

Pierwsze cztery śmigłowce Mi-24 D trafiły do Polski w dniu 20 września 1978 roku. Śmigłowce miały Nr: A1013, A1014, A1015, A1016. Przyprowadzili je piloci rosyjscy. Śmigłowcom nadano odpowiednie nb 13, 14, 15, 16. Początkowo śmigłowce pozostawały na ziemi, bo szkolenie personelu Polskiego jeszcze się nie zakończyło.

Pierwszy klucz śmigłowców Mi-24 D zaczął oficjalnie funkcjonować od dnia 1 stycznia 1979 roku. Na stanowisko dowódcy klucza mianowano podporucznika pilota Andrzeja Fryc. Loty rozpoczęto w dniu 11 stycznia 1979 roku, z chwilą poprawy warunków atmosferycznych. Pierwszy etap szkolenia zakończono stosunkowo szybko. W dniu 22 kwietnia 1979 roku, klucz śmigłowców Mi-24 D przebazowano na Lotnisko Świdwin i rozpoczęto szkolenie bojowe, korzystając z pobliskich poligonów. Gotowość bojową osiągnięto już w połowie 1979 roku. Śmigłowce Mi-24 D wzięły udział w jesiennych ćwiczeniach wojskowych „Jubileusz 79”.

Mi-24 D po raz pierwszy publicznie zaprezentowano w dniu 27 czerwca 1979 roku, na Lotnisku Dęblin z okazji pierwszej rocznicy lotu kosmicznego Mirosława Hermaszewskiego.

Umieszczenie śmigłowców bojowych Mi-24 w Leźnicy Wielkiej, gdzie stacjonowały śmigłowce transportowe było nielogiczne. Dlatego eskadrę przebazowano do 49. Pułku Śmigłowców Bojowych (Pruszcz Gdański).

Kolejne cztery śmigłowce Mi-24 D (nr 103174, 103175, 103176, 103177) przyleciały do Polski w dniu 20 października 1981 roku, lądując na Lotniku Pruszcz Gdański. W październiku 1984 roku, do 49. Pułku Śmigłowców Bojowych (Pruszcz Gdański) dostarczono sześć śmigłowców (Nr 410456, 410457, 410458, 410459, 410460, 410461). W dniu 1 lipca 1985 roku, dostarczono ostatnie dwie maszyny Mi-24 D; Nr 410584 i 410585.

Kolejne śmigłowce należały już do wersji Mi-24 W. Wersja śmigłowca Mi-24 W od poprzedniej Mi-24 D różni się przede wszystkim systemem uzbrojenia kierowanego (przenosi osiem pocisków 9K114 Szturm-W), a co za tym idzie wyposażeniem bojowym. Pierwsze cztery maszyny przyleciały do Polski w dniu 24 kwietnia 1986 roku. Łącznie zakupiono 16 maszyn Mi-24 W, które trafiły do 56. Pułku Śmigłowców Bojowych (Lotnisko Inowrocław).

Ostatnie egzemplarze pozyskano już po 1989 roku, po przemianach społeczno-gospodarczych. W połowie 90-lat od Niemców otrzymaliśmy nieodpłatnie 18 maszyn Mi-24 D, wcześniej użytkowanych w NRD. Ponieważ były one w złym stanie, wykonano przeglądy i naprawy w WZL-1. Udało się naprawić 16 maszyn. Dwie maszyny posłużyły jako źródło części zamiennych. Weszły one na stan 49. PŚB Pruszcz Gdański. Pierwszy ex niemiecki Mi-24 D trafił do służby w dniu 23 października 1996 roku.

Bazami Polskich śmigłowców Mi-24 standardowo jest Pruszcz Gdański i Inowrocław. Jednak bardzo często śmigłowce Mi-24 bazują na Lotnisku Nowy Trag. Tutaj załogi korzystają z możliwości ćwiczeń w warunkach górzystych. Polskie Mi-24 działały w Iraku i Afganistanie.

Polscy piloci śmigłowców Mi-24 D/W oceniają go pozytywnie. „Przez 6 lat byłem pilotem tej maszyny, mimo że z wyglądu wydaje się być ciężką i nieporadną, w powietrzu zachowuję się wspaniale, szczególnie lubiłem szybki lot tuż nad drzewami lub w wąskich dolinach - niesamowite wrażenie, no i ta siła ognia. Wyposażane w coraz lepszą awionikę i uzbrojenie , a przy tym prostota obsługi w polowych warunkach - chyba długo jeszcze będą służyć.”

Jednak obecnie, 2017 roku, wartość bojowa Polskich Mi-24 jest niższa od tej z przed 2012 roku. Po prostu Polskie śmigłowce nie dysponują kierowanymi pociskami rakietowymi. Wszystkie posiadane przez Polskę pociski zostały użyte. Śmigłowce Mi-24 D przenosiły cztery pociski systemu Falanga o nazwie Skorpion. Zasięg pocisków 3 000 m. Natomiast śmigłowce Mi-24 W przenosiły osiem pocisków 9K114 Szturm-W. Zasięg pocisków 5 000 m. Warto zaznaczyć, że nie jest to problem wyłącznie śmigłowców Mi-24, ale wszystkich bojowych maszyn w Polsce. Odpowiedzialność za ten stan rzeczy spada na masońsko-liberalny rząd Polski z premierem Donaldem Tuskiem, który prowadził politykę likwidacji państwa. Dopiero od 2016 roku, podjęto ramowe rozwiązanie problemu. Albo nowe śmigłowce z nowym uzbrojeniem, albo nowi dostawcy pocisków rakietowych. W uzbrojeniu Polskich Mi-24 pozostają działka 23 mm, działka cztero-lufowe 12,7 mm oraz niekierowane pociski rakietowe.

Mil Mi-24 Nb 456. 2007 rok Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24 Nb 456. 2007 rok Zdjęcie Karol Placha Hetman

Wypadki i katastrofy:

W dniu 13 września 1988 roku, podczas startu na poligonie w Nadarzycach doszło do wypadku Mi-24 D (nr A1013). Po wykonaniu remontu głównego śmigłowiec przywrócono do służby. Ostatecznie maszynę wycofano w roku 2000 i trafiła ona do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

W dniu 9 grudnia 1988 roku, wypadkowi uległ kolejny Mi-24 D (nr A1014). Śmigłowiec ten został rozbity z powodu samoczynnego wyłączenia się obu silników. Maszyna ta nie wróciła już do służby.

W dniu 11 lipca 1990 roku, podczas kołowania do lotu śmigłowiec Mi-24 D (nr 410458) w sposób niekontrolowany poderwał się w powietrze, przyjął pozycję pionową, wykonał obrót i zderzył z ziemią. Podczas tego wypadku nikt nie zginął, jednakże ciężkie rany odniósł pilot instruktor zajmujący miejsce w przedniej kabinie. Uszkodzenia były na tyle dotkliwe, że śmigłowiec nie wrócił już do służby.

W dniu 11 lipca 1997 roku, w Zakopanem miał miejsce wypadek maszyny Mi-24 W (nr 419731). Śmigłowiec po remoncie przywrócono do służby, wykorzystując elementy wycofanego innego śmigłowca Mi-24 D.

W dniu 4 kwietnia 2003 roku na poligonie w Drawsku Pomorskim doszło do najtragiczniejszego wypadku. Śmigłowiec Mi-24 D (nr 340269) należący do 49. PŚB. Śmigłowiec przelatujący na małej wysokości z dużym przechyłem zahaczył łopatami wirnika nośnego o samochód terenowy i runął na ziemię. W wyniku tej katastrofy zginęły dwie osoby na miejscu, (w tym kierowca samochodu), jedna w szpitalu, a sześć zostało rannych.

W dniu 20 lipca 2006 roku, w Iraku wypadkowi uległ Mi-24 D (nr 340277). W wyniku tego zdarzenia rannych zostało dwóch członków załogi i trzech dziennikarzy.

W dniu 27 lutego 2009 roku, katastrofie uległ śmigłowiec Mi-24 D (nr 220584) z 49 PŚB. Podczas lotu szkolnego z Torunia do Inowrocławia w okolicy Szadłowic. Załoga miała wykonać strzelanie ćwiczebne. Jednakże śmigłowiec lecąc lotem koszącym zaczepił o drzewa i rozbił się. W wyniku katastrofy zginął operator pilot por. Robert Wagner, a pilot i technik zostali ranni.

W dniu 31 lipca 2009 rok, w Afganistanie podczas przelotu z Kabulu do prowincji Ghazni, w śmigłowcu Mi-24 W (nr 410742) zapalił się jeden silnik. Potem zatrzymał się drugi i śmigłowiec zmuszony był do awaryjnego lądowania. Przyczyną awarii silników było ostrzelanie maszyny przez Talibów, które doprowadziło do uszkodzenia instalacji hydraulicznej.

W dniu 3 grudnia 2009 roku, doszło do wypadku Mi-24 W (nr 410736) w Afganistanie.

W dniu 26 stycznia 2011 roku, w bazie Ghazni w Afganistanie jeden z Polskich śmigłowców Mi-24 uległ wypadkowi prawdopodobnie w wyniku usterki technicznej lub z powodu ostrzelania. Załoga wykonywała manewr startu (tzw. ważenie), wisząc w bezruchu 2 metry nad ziemią, gdy z niewiadomych powodów uszkodzone zostało tylne śmigło, co doprowadziło do upadku śmigłowca. Żołnierze (czterech Polaków i Amerykanin) zdążyli uciec z maszyny.

W dniu 12 czerwca 2011 roku, w bazie Warrior uległ uszkodzeniu kolejny egzemplarz Mi-24. Śmigłowiec lądował awaryjnie i gwałtownie przyziemił. Nikt z czteroosobowej załogi nie ucierpiał. Przyczyna wypadku jest nieznana, zakładano prawdopodobne zanieczyszczenie silników podczas startu bądź o wpływ rozrzedzonego powietrza na obszarze bazy.

Czechy Mil Mi-24 Nb 3371. 2009 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Czechy Mil Mi-24 Nb 3371. 2009 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Czechy Mil Mi-24 Nb 7354. 2009 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Czechy Mil Mi-24 Nb 7354. 2009 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Czechy Mil Mi-24 Nb 7354. 2009 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Czechy Mil Mi-24 Nb 7354. 2009 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Czechy Mil Mi-24 Nb 7358. 2017 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Czechy Mil Mi-24 Nb 7358. 2017 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Konstrukcja

Mil Mi-24 Nb 456. 2007 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24 Nb 456. 2007 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-24 Nb 728. 2007 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24 Nb 728. 2007 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-24 Nb 956. 2007 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24 Nb 956. 2007 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-24 Nb 956. 2007 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24 Nb 956. 2007 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-24 Nb 4004. 2017 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24 Nb 4004. 2017 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Czechy Mil Mi-24 Nb 7353. 2013 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Czechy Mil Mi-24 Nb 7353. 2013 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Czechy Mil Mi-24 Nb 7358. 2015 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Czechy Mil Mi-24 Nb 7358. 2015 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Konstrukcja śmigłowca Mi-25.

Mil Mi-24 jest średnim śmigłowcem szturmowo-transportowym, zbudowany w układzie klasycznym z napędem dwusilnikowym.

Wirnik główny.

Wirnik główny został zaadoptowany ze śmigłowca Mi-8, ale o zmniejszonej średnicy; Mi-8 średnica 21,29 m, Mi-24 średnica 17,00 m. Dzięki mniejszej średnicy wirnika nośnego, końcówki łopat mają mniejszą prędkość, a dzięki temu generują mniejszy hałas. Piasta wirnika wykonana z wysoko-wytrzymałej stali. Łopaty zawieszono przegubowo, z przegubami wahań, odchyleń i przekręceń. Przeguby odchyleń z tłumikami hydraulicznymi. Łopaty o obrysie prostokątnym mają profil NACA 230. Dźwigar główny, przedni wykonany z tytanu. Część spływowa wykonana z laminatu z wypełniaczem ulowym. Przy końcu łopaty zamontowano klapkę odciążającą. Na krawędzi natarcia zamontowano elektryczną instalację przeciw-oblodzeniową. Wnętrze łopat wypełniono azotem pod zwiększonym ciśnieniem. Uszkodzenie łopaty jest sygnalizowano wysunięciem specjalnego kołpaka, co sprawdza się podczas postoju śmigłowca. Każda łopata jest montowana do głowicy wirnika przy pomocy dwóch sworzni, na wielo-wpustach.  Wirnik obraca się zgodnie ze wskazówkami zegara. Wirnik wyposażony jest w hamulec.

Śmigło ogonowe.

Śmigło ogonowe trój-łopatowe, także zaadaptowane ze śmigłowca Mi-8. W wersjach A, B, C umieszczone po prawej stronie belki ogonowej. W wersji D i następnych, po lewej stronie. Śmigło wykonano ze stali, aluminum i laminatów. Spływ łopaty z wypełniaczem ulowym. Na krawędzi natarcia jest elektryczna instalacja przeciw-oblodzeniowa. Śmigło obraca się zgodnie ze wskazówkami zegara.

Układ przeniesienia napędu.

Układ przeniesienia napędu opiera się na przekładni głównej. Ruch obrotowy z wolnej turbiny, z jednego i drugiego silnika jest przekazywany na podwójną przekładnię planetarną, która redukuje obroty, przemieniając je w siłę. Z przekładni głównej wychodzi główny wał wirnika nośnego oraz wał napędu śmigła ogonowego. Układ wału śmigła ogonowego ma dwie przekładnie zębate, stożkowe.

Kadłub śmigłowca.

Kadłub śmigłowca metalowy, półskorupowy. Zbudowany z wręg, podłużnic i pokrycia. Głównie zastosowano duraluminium. Kadłub ma pięć wręg głównych, które przenoszą największe obciążenia. Do nich mocowane są łoża silników, przekładnia główna, podwozie śmigłowca, skrzydła z belkami uzbrojenia. Niektóre, newralgiczne miejsca wzmocniono dodatkowo nakładkami wykonanymi z tytanu.

Kokpit.

Mi-24 D. Kokpit umieszczono w przedzie śmigłowca. We wnętrzu umieszczono dwa fotele załogi. Pierwszy fotel zajmuje operator uzbrojenia, a tylny, z przewyższeniem pilot. Tylny fotel jest umieszczony wyżej o 0,30 m. Kokpit jest bogato oszklony. Przednie szyby wykonano ze szkła przeciw-pancernego. We wcześniejszych wersjach załoga składała się z trzech, a nawet czterech lotników (pierwsze modele i makiety). Kokpit jest hermetyczny, wentylowany oraz ogrzewany lub chłodzony. 

Mil Mi-24 Stanowisko pilota. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24 Stanowisko pilota. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-24 Stanowisko pilota. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24 Stanowisko pilota. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-24 Stanowisko pilota. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24 Stanowisko pilota. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Kabina towarowa.

Kabina towarowa pozwala na zabranie ośmiu żołnierzy z pełnym ekwipunkiem lub czterech rannych na noszach. Dostęp do kabiny umożliwiają drzwi umieszczone na obu burtach. Drzwi są dwuczęściowe, otwierane: górna część do góry, dolna część do dołu. Wspomnianych ośmiu żołnierzy siedzą na dwóch ławkach, po czterech, plecami do siebie. Dzięki temu mogą prowadzić ogień poprzez otwarte drzwi kabiny. Zarówno w kabinie towarowej jak i w kokpicie załogi można utrzymywać wyższe ciśnienie niż te co jest na zewnątrz. Dzięki temu śmigłowiec może przelatywać przez strefy skażone.

Mil Mi-24. Fragment Ładowni. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24. Fragment Ładowni. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-24. Fragment Ładowni. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24. Fragment Ładowni. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-24. Fragment Ładowni. Widoczne przejście do kokpitu. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24. Fragment Ładowni. Widoczne przejście do kokpitu. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Płat pomocniczy.

Płat pomocniczy służy do zwiększenia zasięgu śmigłowca i zamocowania pod nimi węzłów z uzbrojeniem podwieszanym. W locie z dużą prędkością skrzydła odciążają wirnik nośny o około 25 %. (Szczegółowo 22-28 %, w zależności od prędkości i innych warunków). Płaty mają ujemny wznos 16 stopni. Zaklinowane są pod kątem 20 stopni. Konstrukcja całkowicie metalowa. Powierzchnia 6,75 m kwadratowych. Dźwigar obu skrzydeł są połączone we wnętrzu śmigłowca, za kabiną towarową. Pod każdym skrzydłem są dwa pylony dla uzbrojenia. Wysokość poszczególnych węzłów jest taka, że obsługa uzbrojenia jest wygodna. Śmigłowiec Mi-24 B miał skrzydła proste, po każdym tylko jeden węzeł. Węzły są umieszczone stosunkowo wysoko, i obsługa jest utrudniona. 

Mil Mi-24. Płat pomocniczy. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24. Płat pomocniczy. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Usterzenie.

Usterzenie pionowe jest odchylone w prawo o około 3 stopnie. Usterzenie poziome o obrysie trapezowym, trymowane.

Podwozie.

  Podwozie typu samolotowego z przednim podparciem, całkowicie chowane w kadłub. Przedni zespół z dwoma kołami na wspólnej osi, wciągane w tył. Podwozie główne z pojedynczymi kołami, chowane do tyłu z obrotem o 90 stopni. Golenie amortyzowane za pomocą amortyzatorów olejowo-powietrznych. Pneumatyki niskociśnieniowe. Dostosowane do operowania z nawierzchni gruntowej (trawiastej). Ochroną belki ogonowej jest zderzak zawieszony na konstrukcji złożonej z trzech rur.

Zespół napędowy.

Zespół napędowy złożony z dwóch silników turbinowych z tak zwaną wolną turbiną. Konstrukcji Siergieja Piotrowicza Izotowa. Początkowo używano silników TW2-117 A o mocy max 2 x 1 267 kW, mocy startowej 2 x 1 118 kW, mocy stałej 2 x 895 kW. Nieco później zastosowano silniki TW3-117 o mocy startowej 2 x 1 620 kW, o mocy nominalnej 2 x 1 400 kW. TW2-117 A: długość 2,835 m, szerokość 0, 547 m, wysokość 0,765 m. Masa 330 kg.

Sprężarka silnika osiowa, 10-stopniowa. Pierwsze 3-stopnie regulowane. Kierownice na wlocie regulowane. Spręż sprężarki wynosi 6,6:1. Komora spalania pierścieniowa, wyposażona w 8 wtryskiwaczy i dwa zapłonniki. Turbina sprężarki 2-stopniowa. Wolna turbina także 2-stopniowa. Wylot spalin odchylony o 60 stopni w lewo lub w prawo. Silniki mają system przeciw-pompażowy. Silniki są zamienne. Wloty powietrza do silników wyposażone są w instalacje przeciw-oblodzeniową. Można na nich zamontować osłony przed dostaniem się do silników ciał obcych. Między silnikami umieszczono chwyt powietrza dla chłodzenia silników i przekładni głównej.

Śmigłowiec Mi-24 posiada pomocniczy zespół napędowy APU. Wersja D i E mają możliwość montażu na wlotach odśrodkowych filtrów przeciw-pyłowych. Natomiast na wylotach spalin można montować urządzenia redukujące ślad cieplny. Zasada działania polega na dostarczeniu w strumień spalin dodatkowej porcji zimnego, zewnętrznego powietrza i taką mieszaninę kieruje się w górę, aby wirnik nośny rozproszył ciepły ślad zupełnie. Zbiorniki paliwa: Główny zbiornik paliwa umieszczono za kabiną towarową. Pozostałe pod podłogą kabiny towarowej. Możliwe jest powieszenie dodatkowych zewnętrznych zbiorników paliwa.

Wyposażenie.

Instalacja elektryczna zdwojona, zasilana jest z akumulatorów i trzech generatorów. Śmigłowiec ma radiostacje łączności zakresu KF Karat-M24 i UKF R-860 lub R-863. Pilot automatyczny WUAP-1. Radiolokator. Radiokompas ARK-15 M oraz ARK-2 U z odbiornikiem R-852. Busola klasyczna KI-13 K. Automatyczny układ nawigacyjny z radio-kompasem. Radiowysokościomierz RW-5. Radiolokacyjny dopplerowski miernik prędkości i kąta znoszenia DISS-15 D. Promiennik mikrofalowy Ł-166 W-1 AE zakłócający pracę układów naprowadzania pocisków rakietowych przeciwnika. Magnetofon pokładowy MS-61. System rozpoznania swój-obcy typu Chrom-Nikiel. Podstawowe przyrządy pilotażowe.

Uzbrojenie.

Uzbrojenie składa się z wieżyczki USPU-24 napędzanej hydraulicznie z 4-lufowym km JaKB-12,7 kal 12,7 mm. Nowe oznaczenie karabinów to 9-A-624. Jest możliwe prowadzenie ognia pod kątem po 60 stopni w poziomie, 20 stopni w górę i 40 stopni w dół. Zapas amunicji wynosi 1 470 sztuk. Szybkostrzelność 4 000 - 5 000 strzałów/min. Sterowanie km JaKB-12,7 odbywa się za pomocą stacji celowniczej KPS-53AW umieszczonej w kabinie operatora, przed przednią szybą. Otwarcie ognia można rozpocząć lewa lub prawą ręką, bo są dwa niezależne spusty. Ponadto stacja wyposażona jest w miniaturową kamerę filmową PAU-457-2M, wykorzystywaną jako urządzenie foto-kontrolne. W wyniku modernizacji sterowanie cztero-lufowym karabinem może być prowadzone przy pomocy stacji naprowadzania PPK. Uzbrojenie podwieszane: Mi-24 D przenosiły cztery pociski rakietowe kierowane PPK 9M-17P Skorpion, zasięg 3 000 m. Mi-24 W przenosiły osiem pocisków 9K114 Szturm-W. Zasięg pocisków 5 000 m. Pociski niekierowane; zasobniki UB-32A-24 z pociskami S-5 kal. 57 mm. Zasobniki z działkami lub karabinami maszynowymi. Bomby o masie od 50 kg do 500 kg. Dodatkowo śmigłowiec może być wyposażony w wyrzutniki flar (pułapki termiczne). Są one zamontowane w specjalnym zasobniku umieszczonym pod tylną częścią belki ogonowej. Śmigłowiec może także posiadać aparaturę zakłócającą działanie kierowanych radiowo pocisków rakietowych.

Mil Mi-24. Wyrzutniki flar. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Mil Mi-24. Wyrzutniki flar. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Dane T-T Mi-24:

Dane T-T Mi-24 D Mi-24 W Miano
Wymiary
R M.
D 16,80 M.
H 5,70 M.
Średnica wirnika 17,00 M2
Masa Własna 8 400 Kg
Całkowita 11 000 Kg
Max 11 500 Kg
Ładunku 2 600 Kg
Paliwo Kg
Prędkość Max 310 Km/h
Max Km/h
Wznoszenia M/s
Przelotowa Km/h
Lądowania Km/h
Zasięg Max 750 Km
Z ładunkiem Km
Promień działania 350 Km
Pułap 4 500 M.
Rozbieg Dobieg M.
Silnik Typ
Ciąg
Załoga 2
Liczba sztuk

Zestawienie

Pierwsze cztery śmigłowce Mi-24 D trafiły do Polski w dniu 20 września 1978 roku. Śmigłowce miały Nr: A1013, A1014, A1015, A1016. Śmigłowcom nadano odpowiednie nb 13, 14, 15, 16.

Kolejne cztery śmigłowce Mi-24 D (nr 103174, 103175, 103176, 103177) przyleciały do Polski w dniu 20 października 1981 roku, lądując na Lotniku Pruszcz Gdański. W październiku 1984 roku do 49. Pułku Śmigłowców Bojowych (Pruszcz Gdański) dostarczono sześć śmigłowców (Nr 410456, 410457, 410458, 410459, 410460, 410461). W dniu 1 lipca 1985 roku dostarczono ostatnie dwie maszyny Mi-24 D; Nr 410584 i 410585.

Kolejne śmigłowce należały już do wersji Mi-24 W. Pierwsze cztery maszyny przyleciały do Polski w dniu 24 kwietnia 1986 roku. Łącznie zakupiono 16 maszyn Mi-24 W, które trafiły do 56. Pułku Śmigłowców Bojowych (Lotnisko Inowrocław).

Ostatnie egzemplarze pozyskano już po 1989 roku po przemianach społeczno-gospodarczych. W połowie 90-lat od germańców otrzymaliśmy nieodpłatnie 18 maszyn Mi-24 D, wcześniej użytkowanych w NRD. Ponieważ były one w złym stanie, wykonano przeglądy i naprawy w WZL-1. Udało się naprawić 16 maszyn. Dwie posłużyły jako źródło części zamiennych. Weszły one na stan 49. PŚB Pruszcz Gdański. Pierwszy ex germański Mi-24 D trafił do służby w dniu 23 października 1996 roku.

Opracował Karol Placha Hetman