Historia Konstrukcja Zestawienie

Lisunow Li-2 1945r.

Kraków 16 październik 2008 rok


016b Rozdział kwiecień 1945 rok

Lisunow Li-2


Polska



Samolot transportowy

Historia

Li-2 rejestracja HA-LIX węgierski nad muzeum-lotniskiem Czyżyny. 
30 czerwiec 2007 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Li-2 rejestracja HA-LIX węgierski nad muzeum-lotniskiem Czyżyny. 
30 czerwiec 2007 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Li-2 rejestracja HA-LIX węgierski nad muzeum-lotniskiem Czyżyny. 
30 czerwiec 2007 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Li-2 rejestracja HA-LIX węgierski nad muzeum-lotniskiem Czyżyny. 
30 czerwiec 2007 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Li-2 rejestracja HA-LIX węgierski nad muzeum-lotniskiem Czyżyny. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Li-2 rejestracja HA-LIX węgierski nad muzeum-lotniskiem Czyżyny. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Li-2 rejestracja HA-LIX węgierski nad muzeum-lotniskiem Czyżyny. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Li-2 rejestracja HA-LIX węgierski nad muzeum-lotniskiem Czyżyny. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Li-2 nr 18439102 nb 027 Czyżyny 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Li-2 nr 18439102 nb 027 Czyżyny 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Li-2 nr 18439102 nb 027 Czyżyny 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Li-2 nr 18439102 nb 027 Czyżyny 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Li-2 nr 18439102 nb 027 Czyżyny 2009 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Li-2 nr 18439102 nb 027 Czyżyny 2009 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Li-2 nr 18439102 nb 027 Czyżyny 2009 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Li-2 nr 18439102 nb 027 Czyżyny 2009 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Historia Li-2

W 1936 roku sowiecka delegacja wyjechała do USA celem zakupu licencji samolotu pasażerskiego mającego być podstawowym samolotem w liniach lotniczych Aerofłot. W tym czasie Aerofłot korzystał z wysłużonych maszyn pasażerskich będących przeróbkami samolotów bombowych. Sowiecki wybór padł na Douglas DC-2, który w 1934 roku wykonał pierwszy lot. Lecz już w grudniu 1935 roku w USA oblatano powiększoną wersję tego samolotu oznaczoną DC-3. Negocjacje były prowadzone w głównej wytwórni firmy Douglas w Santa Monica. Rozmowy sfinalizowano w 1937 roku, podpisując porozumienie o zakupieniu praw produkcyjnych i 20 maszyn seryjnych DC-3, plus dwa egzemplarze całkowicie w częściach. Maszyny dostarczono do CCCP drogą morską, częściowo zdemontowane. Posłużyły jako wzorce dla produkcji seryjnej, przeskalowania miar anglosaskich na metryczne, dostosowania technologii oraz do celów szkoleniowych dla pilotów i mechaników.

Aby nie zostawiać wątpliwości to należy napisać, że yankesi sprzedali sowietom licencje samolotu pasażerskiego DC-3, który z kolei został opracowany na bazie samolotu transportowego, wojskowego Douglas C-47 Dakota, którego armia USA miała na wyposażeniu, podczas II wojny światowej około 10 000 sztuk, a łącznie zbudowano około 13 000 maszyn.

Jeszcze do dnia dzisiejszego (2008 rok) lata kilkanaście sztuk.
Praca w CCCP nie była łatwa, gdyż dokumentację techniczną należało wykonać praktycznie od początku, zamieniając miary anglosaskie na metryczne. Należało poszukać zamienników części wyposażenia, a dla reszty uruchomić produkcję. W konstrukcji wprowadzono aż 1 293 zmiany konstruktorsko-technologiczne.

W tym miejscu należy się także wyjaśnienie odnośnie zespołu napędowego. Samolot DC-3 (C-47) był napędzany silnikami tłokowymi 14-cylindrowymi, w układzie podwójnej gwiazdy, chłodzone powietrzem Pratt-Whitney Twin Wasp R-1830-92 o mocy startowej 2 x 883 kW (2 x 1 200 KM). Moc tych silników zapewniała praktycznie nieprzerwany start w momencie awarii jednego z silników. Natomiast Li-2 otrzymał słabsze silniki, co znacznie pogarszało bezpieczeństwo. Zastosowano silniki licencyjne firmy Wright Cyclone R-1820, chłodzone powietrzem, 9-cylindrowe w układzie pojedynczej gwiazdy, o mocy 2 x 736 kW (2 x 1 000 KM), oznaczone w CCCP początkowo M-1820, a później M-62 / ASz-621 R. Śmigła Li-2 były metalowe, 3-łopatowe, typu AW-7N-161 o średnicy 3,5 m. W samolotach DC-3 stosowano śmigła Hamilton-Standard także 3,5 m średnicy.

Dopiero w połowie 1938 roku rozpoczęto przygotowania do podjęcia produkcji seryjnej. Na zakład produkcyjny wybrano fabrykę Nr 84 mieszcząca się w Chimkach niedaleko Moskwy. Z tego też powodu samolot otrzymał oznaczenie PS-84 (PS pasażyrskij samoliet, 84 nr fabryki). Uprzedzając fakty, nazwa Li-2 została nadana dopiero w 1942 roku, a była związana z nazwiskiem Borysa Pawłowicza Lisunowa. Lisunow był głównym konstruktorem i prowadził prace nad przystosowaniem samolotu Douglas DC-3 do możliwości sowieckiego przemysłu. Niestety, w 1946 roku, Lisunow zmarł i samolot Li-2 był jedyną jego konstrukcją. 

Pierwsze sowieckie PS-84 (DC-3) zostały zbudowane w 1939 roku, a do czerwca 1941 roku zbudowano zaledwie 72 maszyny. Trafiły one do Aerofłotu i były wykorzystywane na potrzeby wojenne. Produkcja Li-2 / PS-84 na potrzeby wojska trwała do 1946 roku i zamknęła się liczbą około 3 000 sztuk. Po wojnie dalsza produkcja była prowadzona głównie na potrzeby cywilne i na eksport do 1952 roku i wyniosła łącznie prawdopodobnie 4 863 sztuki. 

Podstawowa wersja PS-84 / Li-2 zabierała na pokład 3 członków załogi i 26 pasażerów. 

Li-2 dla Polski. 1945 rok

Polscy piloci z samolotami typu Douglas DC-3 (C-47) zetknęli się podczas II wojny światowej w Polskich Siłach Zbrojnych w Wielkiej Brytanii. 
Po II wojnie światowej w Polskim Lotnictwie Wojskowym użytkowano 17 maszyn Li-2 T. Pierwsze egzemplarze trafiły do Ludowego Wojska Polskiego w kwietniu 1945 roku. Do końca 1945 roku na stanie było już 6 maszyn. W 1960 roku, 17 sztuk, w 1970 roku, 12 sztuk. Przez ostatnie trzy lata eksploatowano jeszcze 3 maszyny które spisano ze stanu w 1974 roku, kończąc po 19 latach definitywnie ich eksploatację. 

W 60-tych latach Li-2 eksploatowano głównie w 13 Pułku Lotnictwa Transportowego w 1 Eskadrze, obsługując między innymi skoczków spadochronowych. Oprócz zadań typowo wojskowych wykonywano także loty czarterowe, loty z pomocą humanitarną, czy loty dla Narodowego Banku Polskiego. 

Li-2 i DC-3 w PLL LOT

W 1946 roku reaktywowane przedsiębiorstwo lotnicze PLL LOT przejęło od wojska 10 maszyn Li-2. Tymi samolotami uruchomiono pierwszą po wojnie linię krajową Warszawa-Gdańsk. 

Także 1946 roku zakupiono 9 maszyn DC-3, które rozpoczęto eksploatować na liniach zagranicznych. Otrzymały one rejestracje SP-LKA, SP-LKB, SP-LKC, SP-LKD, SP-LKE, SP-LKF, SP-LKG, SP-LKH, SP-LKI. Były to samoloty zakupione z demobilu, w wersji C-47 A. W kabinie pasażerskiej były jedynie metalowe ławeczki. Kabinę zmodernizowano i zamontowano 21 foteli, w układzie 2+1 w 7 rzędach. W 1957 roku dokonano kolejnej modyfikacji wnętrza montując 24 fotele. Ostatni DC-3 w LOT zakończył służbę w 1959 roku i został sprzedany do Iranu. 

DC-3 rejestracja SP-LKH należący PLL LOT. Zdjęcie wykonane około 1950 roku. Zdjęcie LAC
DC-3 rejestracja SP-LKH należący PLL LOT. Zdjęcie wykonane około 1950 roku. Zdjęcie LAC

Trzeba przyznać, że dokładne określenie liczby eksploatowanych samolotów w Polsce; w wojsku i PLL LOT jest bardzo trudne. Część samolotów eksploatowanych w LOT nosiły barwy cywilne, ale były na stanie wojska. Według dostępnych informacji w PLL LOT w 1946 roku było 20 maszyn Li-2, 1947 roku, 29 sztuk, 1953 roku, 39 sztuk, 1955 roku, 40 sztuk. Samoloty Li-2 eksploatowano w LOT do 1967 roku (1969 roku). Na pewno samolot Li-2 był najliczniej eksploatowanym samolotem w PLL LOT. 

Samolot DC-3 / Li-2 rejestracja SP-LKE „Ewa” z początkiem 60-tych lat został wyposażony w specjalną aparaturę. Pozwala ona na kontrolę z powietrza pracy naziemnych urządzeń VOR i ILS. Właścicielem samolotu był Zarząd Ruchu Lotniczego i Lotnisk Komunikacyjnych (ZRLiLK). Samolot był pomalowany w barwy biało czerwone, aby był dobrze widoczny z ziemi. Swoje zadanie maszyna spełniała od lipca 1967 roku do 10 listopada 1970 roku, kiedy to została zastąpiona przez samolot Ił-14 SP-LNB zwany popularnie „Papuga”. Samolot DC-3 / Li-2 SP-LKE trafił do Muzeum w Czyżynach w czerwcu 1974 roku. Jednak po kilku latach został podpalony przez młodych wandali i został niemal doszczętnie zniszczony.

W tym czasie do Muzeum Lotnictwa i Astronautyki (późniejsze Muzeum Lotnictwa Polskiego) trafił także samolot Li-2 w wersji transportowej Nr 39 18436204, wycofany z eksploatacji z 13 Pułku Lotnictwa Transportowego (JW. 1616) w Balicach. Oba samoloty ustawiono przed hangarem muzeum. Także i ten samolot został zniszczony przez wandali. Oba egzemplarze uległy kasacji.

Samoloty Li-2 po zakończeniu eksploatacji stały się dużymi atrakcjami dla kilku miast w Polsce. Jeden z samolotów trafił do Lublina na teren Parku Ludowego. Urządzono w nim kawiarnię-bufet. Dla wielu mieszkańców Lublina i okolic była to pierwsza w życiu okazja zobaczyć samolot z bliska, a nawet obejrzeć jak samolot wygląda w środku.

Podobną atrakcją uraczono mieszkańców Wieruszowa. Na tle innych, ten samolot jest niezwykły, bo stoi na „lotnisku” w Wieruszowie do dnia dzisiejszego (2019 rok). Na „lotnisku” bo tak ten park nazwali mieszkańcy, chociaż tutaj nigdy lotniska nie było. Samolot trafił do Wieruszowa około 1968 roku. Również w samolocie urządzono kawiarnię-bufet, który po paru latach zlikwidowano. Samolotu na szczęście nie usunięto. Mało tego. W 2016 roku samolot został gruntownie obejrzany przez mechanika lotniczego, czy przypadkiem samolot w pewnym momencie nie przełamie się lub nie odpadnie skrzydło, stwarzając niebezpieczeństwo dla osób będących w pobliżu. Okazało się, że za wyjątkiem nieoryginalnej podłogi wszystko jest w dobrym stanie i samolot może nadal cieszyć swoim widokiem mieszkańców. Niektórzy mieszkańcy tak bardzo się rozochocili, że sądzili, że samolot jest oglądany przez mechanika, bo powróci do latania. Niestety, marzenie nierealne. Samolot odmalowano.

Ostatni Polski Li-2

Ostatni latający Li-2 T nr 18439102 nb 027 ( 05 ), ex SP-LDA, w maju 1974 roku wylądował na macierzystym lotnisku 13 Pułku Lotnictwa Transportowego w Balicach. Ustawiono go w Lesie Wolskim, na wprost wejścia do ZOO i został zamieniony na kawiarnię. Praktycznie był bufetem. Jednak i ten samolot nie oparł się wandalom. Po kilku latach został przetransportowany do Czyżyn. Został skompletowany z silnikami i innym wyposażeniem z dwóch innych spalonych DC-3 / Li-2 nr 23442002 rejestracja SP-LKE i Li-2 nr 18436204. Samolot ten do dzisiaj jest jednym z najcenniejszych eksponatów muzeum w Czyżynach.

Wersje Li-2

Li-2 B – samolot pełniący rolę samolotu bombowego. Opracowany w 1942 roku. Zabierał bomby o łącznej masie 1 500 kg. Dodatkowo był uzbrojony w 1 stały (nieruchomy) strzelający do przodu i 2 ruchome k.m. kal. 7,62 mm.

Li-2 F – samolot fotogrametryczny wykonujący zdjęcia wykorzystywane w kartografii i gospodarce. Opracowany w 1945 roku, zbudowany w niewielkiej liczbie.

Li-2 G – samolot transportowo-desantowy. Opracowany w 1942 roku. Zabierał na pokład 26 skoczków spadochronowych lub ładunek o masie 2 800 kg. Wersja ta była także używana do holowania szybowców transportowych i desantowych. Holowano 1 lub 2 szybowce.

Li-2 GP – wersja pasażersko-towarowa, (kombi), która zabierała 10 pasażerów i 1 200 kg ładunku jednocześnie. Także opracowany w 1942 roku.

Li-2 P – samolot pasażerski zbudowany w największej liczbie. Zabiera na pokład 28 pasażerów. Wersja ta była używana w PLL LOT.

Li-2 S – wersja Li-2 G o zwiększonym zasięgu. Opracowany dla zrzucania grup dywersyjnych na głębokim zapleczu przeciwnika. Opracowany w 1943 roku.

Li-2 T – typowa wersja transportowa. Opracowany w 1942 roku. W Lotnictwie Polskim eksploatowany od kwietnia 1945 roku, stosowany także jako desantowy.

Li-2 W – samolot rozpoznania meteorologicznego, przystosowany do lotów na wysokościach do 8 000 m. Wyposażono go w silniki M-621 R z turbinowymi sprężarkami RK-19. W locie wysokościowym załoga korzystała z masek. Samolot opracowano w 1945 roku.

Opracował Karol Placha Hetman