Historia Konstrukcja Zestawienie

Centralne Studium Samolotów. CSS-10, CSS-11.

Kraków 2020-02-14

055b Rozdział 1948-09-03

Centralne Studium Samolotów. CSS-10, CSS-11.

Polska

Historia

CSS-10 rejestracja SP-BAK. Zdjęcie LAC
CSS-10 rejestracja SP-BAK. Zdjęcie LAC

CSS-11 rejestracja SP-BAH. Zdjęcie LAC
CSS-11 rejestracja SP-BAH. Zdjęcie LAC

CSS-10

Zaraz po drugiej wojnie światowej w Polsce nie było sprzyjającej atmosfery do otworzenie przemysłu lotniczego. Mimo to, w 1946 roku, z inicjatywy profesora Franciszka Misztala z Politechniki Warszawskiej utworzono w Warszawie Centralne Studium Samolotów (CSS). CSS były rodzajem biura konstrukcyjnego, które miały własny warsztat budowy prototypów samolotów. CSS nie były fabryką.

W CSS inżynier Franciszek Misztal zgromadził przedwojennych inżynierów lotnictwa oraz młodych studentów.

W 1946 roku, biuro CSS otrzymało od Ministerstwa Komunikacji zlecenie na opracowanie 3 samolotów: szkolnego, treningowo-akrobacyjnego i pasażerskiego. W 1947 roku, pierwszy został opracowany projekt samolotu szkolnego, który otrzymał nazwę CSS-10. Konstruktorami samolotu byli Franciszek Misztal i Stanisław Lasota.

Ponieważ budowa samolotu CSS-10 w warsztatach na Okęciu była niemożliwa, do budowy prototypów przystąpiono w WSK PZL Mielec. Do projektu wprowadzono poprawki. Zastosowano silnik Walter Mikron II, o mocy 65 KM (48 kW). Dlatego oznaczenie samolotu zmieniono na CSS-10 A. Prototyp CSS-10 A, pierwszy lot wykonał w dniu 1948-09-03 roku.

Samolot CSS-10 został przewieziony do Warszawy do Głównego Instytutu Lotnictwa. W GIL samolot został poddany testom. Samolot nie uzyskał dobrych osiągów, bo silnik był o małej mocy. Z powodu małej mocy silnika w stosunku do masy całkowitej, samolot miał długi start, małe wznoszenie oraz niezadowalające właściwości w przeciągnięciu i korkociągu.

Kolejny prototyp oznaczony CSS-10 C wyposażono w silnik Walter Minor 4-III, o mocy 105 KM (77 kW). Dodatkowo, skrzydło otrzymało niewielki skos. Pierwszy lot wykonano w dniu 1949-04-24 roku. Samolot ten także przewieziono do GIL. Testy samolotu wypadły dobrze i samolot został dopuszczony do wykonywania akrobacji. W 1952 roku, samolot poddano testom państwowym, w ich wyniku samolot został dopuszczony do lotów, jako samolot szkolno-treningowy. Zaplanowano zbudowanie 40 samolotów tego typu, lecz ze względu na brak silników projektu nie zrealizowano.

W tym czasie przewidywano rozpoczęcie w Polsce produkcji silników Walter z licencji. Produkcji silników nie podjęto.

Zaplanowano wyprodukowanie 40 samolotów tego typu, lecz ze względu na brak silników Walter Minor 4-III ostatecznie projekt został zaniechany.

W 1952 roku, samoloty zostały postawione za hangarem. Samolot CSS-10 A uległ zniszczeniu (1955 rok). W 1955 roku, samolot CSS-10 C został odremontowany przez członków Aeroklubu Warszawskiego na Okęciu. Samolot został pokazany na Wystawie Lotniczej na Okęciu (1956 rok). Aby samolot mógł latać, konieczny był remont podwozia, którego nie wykonano. W 1960 roku samolot skasowano.

Był także projekt samolotu, który oznaczono CSS-10 B. Od samolotu CSS-10 C różnił się zakrytą kabiną. Tego prototypu nie zbudowano.

CSS-11

CSS-11 to samolot bardzo podobny do samolotu CSS-10. Prace nad obiema konstrukcjami prowadzono równolegle. Samolot CSS-11 powstawał pod kierunkiem inżyniera Leszka Dulęby. W kwietniu 1947 roku, Leszek Dulęba został wyznaczony na stanowisko Kierownika Zespołu Płatowcowego. W warsztatach CSS zbudowano dwa prototypy samolotu CSS-11.

W dniu 1948-10-18 roku, pierwszy prototyp wykonał pierwszy lot. Pilotem był J. Szymankiewicz. Oba samoloty przekazano do GIL celem wykonania testów homologacyjnych.

Samolot CSS-11 okazał się udany. Miał dobre własności lotne. Osiąg były lepsze od założonych. Samolot prawidłowo wykonywał figury akrobacyjne i łatwo wychodził z korkociągu. W ocenie samolotu napisano, że samolot CSS-11 nadaje się do treningu i akrobacji.

Tak samo jak CSS-10, planowano uruchomienie produkcji seryjnej samolotów CSS-11. Produkcja miała wynieść 30 maszyn. Na przeszkodzie stanął brak silników. Produkcję licencyjną silników Walter w Polsce nie podjęto. W okresie 1952-1953, z przyczyn politycznych, oba prototypy skasowano.

Opracował Karol Placha Hetman