5 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Szturmowego następnie 3 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego w Bydgoszczy 1944r.1992r.

Kraków 2007-11-29

5 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Szturmowego w Bydgoszczy,

a następnie

3 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego w Bydgoszczy

1944r.-1992r.

Historia

Suchoj Su-7 U nb 116. 2017 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Suchoj Su-7 U nb 116. 2017 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Wstęp

Historia 5 PLM-Sz ( 3 PLM-B ) sięga czasów II wojny światowej. Pod koniec sierpnia 1944 roku, w skład 1 Armii WP włączono radziecki 611 Pułk Lotnictwa Szturmowego, który był sformowany według etatu Nr 015/282, o ogólnym stanie 199 osób. Na mocy ogólnego Rozkazu Nr 0211 Dowódcy 1 Armii Wojska Polskiego z dnia 28.08.1944 roku, o włączeniu przybyłych jednostek pułk został wcielony w jej struktury. Pułk ten miał za sobą długi szlak bojowy i korzystał z mocno już wyeksploatowanych słynnych samolotów szturmowych Ił-2. Jego skład osobowy w stu procentach był radziecki.

W dniu 30.08.1944 roku, pułk został podporządkowany dowódcy 1 Dywizji Lotniczej płk Józefowi Smadze. Stało się to na mocy Rozkazu dowódcy 1 Armii Wojska Polskiego Nr 0213 z dnia 30.08.1944 roku, „o tymczasowej organizacji dowództwa 1 Dywizji Lotniczej”.

W dniu 31.08.1944 roku, 1 Dywizję Lotniczą przemianowano na 4 Mieszaną Dywizję Lotnictwa, a 611 Pułk Lotnictwa Szturmowego przemianowano na 3 Pułk Lotnictwa Szturmowego. Działo się to na mocy Rozkazu Nr 91 Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego, z dnia 31.08.1944 roku, „o organizacji związków i jednostek lotniczych”. W ten sposób trzy jednostki; W dniu 31.08.1944 roku, 1 PLM „Warszawa”, 2 PNB „Kraków”, 3 Pułku Lotnictwa Szturmowego, utworzyły 4 Pomorską Mieszaną Dywizję Lotniczą.

Okres Pokoju

Równo z końcem II wojny światowej wszystkie Polskie jednostki otrzymały rozkaz powrotu do Polski. W dniu 10.05.1945 roku, 3 PLSz, razem z 2 PNB „Kraków” rozpoczął służbę z lotniska w Bydgoszczy. W tym czasie lotniskiem zajmował się 73 Batalion Obsługi Lotnisk. Wiele jednostek jest rozformowywanych, ale 3 Pułk Lotnictwa Szturmowego pozostaje. Rozwiązaniu ulegają dywizje, a pułki przechodzą pod bezpośrednie dowództwo Wojsk Lotniczych.

Ta sytuacja nie trwa długo. W dniu 24.01.1946 roku, ukazał się Rozkaz Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego. Na mocy tego rozkazu zostaje powołana do życia 2 Dywizja Lotnictwa Szturmowego ze składem; 4 PLSz – poprzednio 2 PNB „Kraków”, 5 PLSz – poprzednio 3 PLSz ( bohater tego artykułu ), 6 PLSz – jednostka biorąca udział w II w ś, 7 PBN ( Pułk Bombowców Nurkujących ) w Łęczycy. Liczby 1, 2, 3, przypadły Pułkom Lotnictwa Myśliwskiego. Dążono do utworzenia trzech jednostek myśliwskich, trzech jednostek szturmowych oraz jednej jednostki lotnictwa bombowego. Miała powstać nowa struktura i system dowodzenia w pełni suwerennego kraju. Wszystkie te zmiany odbyły się na mocy Rozkazu Nr 019/Org Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego z dnia 22.01.1946 roku, oraz Rozkazu Nr 08 Dowódcy Lotnictwa Wojska Polskiego z dnia 24.01.1946 roku.

4 PLSz i 5 PLSz działały wspólnie z lotniska w Bydgoszczy. Na czas prowadzenia generalnej przebudowy lotniska w Bydgoszczy oba pułki przeniesiono na lotnisko Lublinek w Rudzie Pabianickiej, koło Łodzi.

Jednak druga połowa 40-tych lat to okres bardzo trudny dla Polskiego Narodu. Byliśmy pod coraz silniejszą dominacją radziecką. Wielu naszych rodaków nie mogło powrócić do kraju, a ci którzy wrócili byli szykanowani, często więzieni i nierzadko skazywani na śmierć, za rzekome szpiegostwo na rzecz Zachodu. Ten los nie ominął Polskich lotników walczących na Zachodzie. Radzieccy oficerowi rządzą w Polskich dowództwach, a dorównują im komuniści z Polskim rodowodem. Były też czystki, czyli usuwanie niewygodnych żołnierzy.

Jeśli chodzi o sprzęt latający to sytuacja wyglądała źle. Wciąż korzystano z maszyn, które brały udział w wojnie. Nowe samoloty pojawiły się dopiero w lutym 1949 roku, w postaci nienowoczesnych konstrukcji typu Ił-10 i jego czechosłowackiej licencji B-33. Co gorsza, to nie było widoku na nowoczesny sprzęt, gdyż biura radzieckie nie prowadził żadnych prac nad nowoczesnym samolotem szturmowym.

1950 rok.

Z początkiem 50-tych lat, z powodu wojny w Korei, nastąpiły istotne zmiany w strukturach lotnictwa. Lotnictwo rozrosło się organizacyjnie. Powstały nowe związki taktyczne, między innymi 8 Dywizja lotnictwa Szturmowego. We wrześniu 1950 roku, 5 PLSz, bazujący czasowo w Elblągu, został podporządkowany pod 8 DLSz. Stało się to na mocy Rozkazu Nr 070/Org. MON z dnia 11.07.1950 roku, oraz Rozkazu Dowódcy Wojsk Lotniczych Nr 0160/Org. Z dnia 1.09.1950 roku.

Chwilowo, w okresie od 1.05.1952 roku do 1.11.1952 roku, na bazie 5 PLSz sformowano w Elblągu Dowództwo 13 Dywizji Lotnictwa Szturmowego, 50 PLSz, 66 Kompanię Łączności i 56 Ruchome Warsztaty Remontu Lotnictwa. Wymienione jednostki, razem z 51 PLSz formowanym w Gdańsku-Wrzeszczu, zostały podporządkowane pod Dowództwo 13 DLSz, na mocy Rozkazu Nr 0096/Org. MON z dnia 11.12.1951 roku. Jednak przerastało to możliwości naszego państwa. I odstąpiono od tej organizacji, a 5 PLSz powrócił pod dowództwo 8 DLSz. Inne jednostki tego związku; 13 DLSz ostatecznie nie powstała, także 50 PLSz nie powstał, a 51 PLSz został podporządkowany pod Dowództwo 16 DLSz, na mocy Rozkazu Nr 0078/Org. MON z dnia 19.11.1952 roku.

Pierwsza połowa 50-tych lat, to okres burzliwego rozwoju lotnictwa myśliwskiego, ale sprzęt lotnictwa szturmowego pozostawał stary. Dopiero około 1954 roku, pierwsze samoloty z napędem turboodrzutowym pojawiają się w pułkach lotnictwa szturmowego. Były to przede wszystkim wycofywane z pułków lotnictwa myśliwskiego samoloty MiG-15 / Lim-1. Jednocześnie tłokowe Ił-10 ( B-33 ) pozostawały na uzbrojeniu do 1960 roku.

Zmiany po 1957 roku.

W 1957 roku, nastąpiły poważne zmiany strukturalne Polskiego Lotnictwa Wojskowego. Ich początkiem było powołanie do funkcjonowania Układu Warszawskiego. W efekcie powołano między innymi Lotnictwo Operacyjne, które w czasie „W” stałoby się Armią Lotniczą. Nie wdając się w system przemian, skupmy się na 5 PLSz.

W Lotnictwie Operacyjnym powstał 3 KLMiesz ( Korpus Lotnictwa Mieszanego ). W jego składzie funkcjonowała 8 DLSz ( Dywizja Lotnictwa Szturmowego ). Dywizja z kolei miała w swoim składzie; 4 PLSz w Bydgoszczy, 5 PLSz w Bydgoszczy ( bohater tego rozdziału ), 48 PLSz w Inowrocławiu.

Z uwagi na brak nowoczesnego samolotu szturmowego do zadań szturmowych przystosowano samoloty myśliwskie. Dlatego też wszystkie pułki lotnictwa szturmowego z czasem zmieniają nazwy na pułki lotnictwa myśliwsko-szturmowego.

W tym samym roku ( 1957 roku ), 4 PLM-Sz został przebazowany do Goleniowa i przeszedł pod inną dywizję ( 11 DLM w Świdwinie ). 5 PLM-Sz i 48 PLM-Sz zostały w 8 Dywizji Lotnictwa Szturmowego.

Z początkiem 1958 roku, lotnictwo szturmowe w Polsce podlegało całkowicie pod Lotnictwo Operacyjne i skupione było w dwóch Dywizjach. Pierwsza 8 Dywizja Lotnictwa Szturmowego; 5 PLSz w Bydgoszczy, 48 PLSz w Inowrocławiu. Druga 16 Dywizja Lotnictwa Szturmowego; 6 PLSz, 51 PLSz, 53 PLSz.

Druga połowa 50-tych lat, to czas intensywnego szkolenia personelu pułku. Piloci szkołą się zarówno na samolotach tłokowych jak i odrzutowych, które stopniowo wypierają te pierwsze. Wyraźnie odczuwa się brak wyspecjalizowanego samolotu szturmowego z napędem turboodrzutowym. Z końcem 1960 roku, znacznie wzrosła gotowość bojowa pułku i wyszkolenie poszczególnych oficerów. Wszyscy żołnierze z personelu latającego dysponowali już I lub II Klasę pilota.

1960 rok. Nowy sprzęt.

Na początku grudnia 1960 roku, pułk otrzymał do próbnej eksploatacji dwa samoloty Lim-5 M, szturmową wersję Lim-5. Był to długo oczekiwany w pułku samolot szturmowy z napędem odrzutowym. W okresie od 19.01.1961 roku do 10.05.1961 roku, pułk otrzymał na wyposażenie 13 samolotów Lim-5 M. Czyli łącznie na uzbrojeniu jednostka posiadała 15 nowych szturmowców. Samoloty te wyprodukowano i wprowadzono do trzech pułków, mimo nie ukończenia wszystkich prób i badań w locie. Było to podyktowane ogromnym zapotrzebowaniem na ten typ samolotu w Polsce. Lecz już w pierwszych dniach użytkowania w jednostkach wykryto wiele wad konstrukcyjnych i doszło do kilku wypadków i katastrof. Podjęto, więc słuszną decyzję o wycofaniu ich z jednostek bojowych i poddaniu ich modyfikacjom.

5 PLM-Sz powrócił do szkolenia na samolotach Lim-2 i czekał na nowy sprzęt. Zmodernizowana wersja Lim-6 zbudowana w 40 egzemplarzach nie odpowiadała wojsku i w ogóle nie została przyjęta na uzbrojenie. Dopiero Lim-6 bis odniósł sukces i jak się okazało, na długie lata zagościł na Polskim niebie.

W dniu 14.11.1963 roku, Pułk otrzymał klucz ( 4 samoloty ) Lim-6 bis o numerach 1J 05-26 ( wyprodukowany 9.11.1963 roku ), 1J 05-28, 1J 05-29, 1J 05-30. Były to jedyne samoloty szturmowe Lim-6 bis, które Pułk przyjął na uzbrojenie. Stało się tak, dlatego, że w tym czasie zapadła decyzja o przezbrojeniu Pułku w zupełnie nową technikę lotniczą, czyli samoloty uderzenia jądrowego Su-7 B. Samoloty Lim-6 bis i Lim-2 ( oraz pochodne ) od 1964 roku, zaczęto przekazywać do innych jednostek.

1964 rok. Nowa era Pułku.

W sierpniu 1964 roku, 5 PLM-Sz otrzymał nazwę wyróżniającą „Pomorski”. Stało się to na podstawie Rozkazu Pf-40/MON z dnia 25.08.1964 roku, „w sprawie nadania historycznych nazw”.

Prawdziwa ewolucja i nowa era dla Pułku nastąpiła jednak nie z powodu zmiany nazwy, lecz z powodu wprowadzenia ciężkich samolotów myśliwsko-bombowych typu Su-7 B. Ich wprowadzenie wiązało się z doktryną wojenną wprowadzoną przez Rosjan, a wiązał się ona z atomizacją (broń atomowa) i rakietyzacją (pociski rakietowe) przyszłego pola walki. W ramach Układu Warszawskiego zostaliśmy zobowiązani do sformowania, co najmniej jednego pułku lotniczego zdolnego do wykonywania ataków przy użyciu broni jądrowej.

Decyzja o przyjęciu ( zakupie ) na uzbrojenie samolotów Su-7 B zapadła na przełomie 1962-1963 roku, a na miejsce ich stacjonowania wybrano Bydgoszcz i 5 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Szturmowego. Pierwotna umowa opiewała na 36 maszyn jednomiejscowych i 6 szkolnych, dwumiejscowych, co stanowiło obsadę jednego pułku z trzema eskadrami.

Nasze wojska lotnicze odebrały swoje pierwsze 6 Su-7 BM ( 53 serii ) w kilka miesięcy po Czechosłowacji, w czerwcu 1964 roku. Były to jedyne przyjęte przez Polskę samoloty w wersji Su-7 BM. Następne 12 samolotów Su-7 BKŁ otrzymaliśmy w 1966 roku. Wszystkie te samoloty umieszczono w Bydgoszczy. Kolejne dostawy to; 1968r. – 2 Su-7 BKŁ, 1969r. – 3 Su-7 U, 1971r. – 4 Su-7 BKŁ, 1 Su-7 U, 1972r. – 12 Su-7 BKŁ, 1973r. – 1 Su-7 U. W latach 1974-1977 rok – 4 Su-7 U ( dostarczone razem z samolotami Su-20 do Powidza ). W 1986 roku, samoloty te przekazano do 3 Pułku Lotniczego w Bydgoszczy.

Eksploatacja Su-7 BM / BKL / U

Baza w Bydgoszczy była potężna, z dużym zapleczem. W pierwszej połowie lat 70-tych, zbudowano tam dla samolotów co najmniej 30 schrono-hangarów, istniejących do dnia dzisiejszego ( 2007 rok ). Również i tam zorganizowano warsztaty remontowe dla tak unikalnych samolotów.

W drugiej połowie 60-tych lat, grupa pilotów i techników przeszła specjalne przeszkolenie w jednostkach rosyjskich na terenie CCCP. Szkolenie to było związane ze sposobem użycia broni jądrowej. Piloci trenowali technikę bombardowania z lotu wznoszącego na małej wysokości. Do tego celu wykorzystywano imitację bomby jądrowej. Taktyczna bomba jądrowa ( w tamtym okresie zwana atomową ) o nazwie 6U-57 przenoszona była na lewym węźle podkadłubowym. Prawy węzeł podkadłubowy przenosił dodatkowy zbiornik paliwa. Tak samo na węzłach podskrzydłowych przenoszono dodatkowe zbiorniki paliwa.

W maju 1967 roku, 5 PPLM-Sz przejął dziedzictwo tradycji oraz nazwę i numer 3 Pułku Lotnictwa Szturmowego i stał się 3 Pomorskim Pułkiem Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego. Stało się to na mocy Rozkazu Nr 07/MON z dnia 4.05.1967 roku, w sprawie przekazania jednostkom wojskowym historycznych nazw i numerów oddziałów frontowych oraz ustanowienia dorocznych świąt jednostek.

W takiej formie, 3 Pomorski Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego trwał przez wiele lat. Tylko w lutym 1982 roku, został podporządkowany dowódcy 3 Brandenburskiej Dywizji Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego. Był to efekt przygotowywania się naszego lotnictwa do przyjęcia nowocześniejszych samolotów typu Su-22, przy jednoczesnym pozostawieniu w eksploatacji maszyn Su-7. Stało się to na podstawie zarządzenia Nr 06/DWL Dowódcy Wojsk Lotniczych z dnia 23.02.1982 roku.

Dla 3 PLM-B kolejna zmiana nastąpiła dopiero we wrześniu 1988 roku, kiedy to z powodu kończących się resursów samolotów Su-7 pułk przemianowano na 3 Pomorski Lotniczy Pułk Szkolno-Bojowy. Samoloty Su-7 poczynając od wersji Su-7 BM stopniowo wycofywano z eksploatacji, a w ich miejsce wprowadzano samoloty TS-11 Iskra.

W Polsce samoloty Su-7 były wykorzystywane do czerwca 1990 roku. W wyniku Porozumień Helsińskich, o redukcji środków bojowych mogących przenosić broń jądrową nastąpił definitywny koniec eksploatacji polskich Su-7. Część samolotów ze złomowano, ale znaczna ich liczba trafiła do muzeów, głównie w 1994 roku.

W dniu 6.03.1992 roku, odbyło się uroczyste rozformowanie jednostki, na którym pożegnano sztandar pułku. Z dniem 30.04.1992 roku, jednostkę 3 Pomorski Pułk Lotnictwa Szkolno-Bojowego rozformowano.

W wyniku różnorakich zdarzeń utracono 1 Su-7 BM ( 1970 rok ), 5 Su-7 BKŁ ( 1969r., 1982r., 2 x 1984r., 1987r. ) oraz 1 Su-7 U ( z 7 BB-R w Powidzu ).

Warte odnotowania jest przekazanie jednego Su-7 BKŁ nb 023 lotnictwu czechosłowackiemu, w zamian za samolot zestrzelony przypadkowo przez polskiego pilota na samolocie MiG-21 PFM w 1971 roku.

Na początku 1988 roku, Rosjanie przekazali Polsce jeden egzemplarz Su-7 BKŁ, w zamian za samolot zniszczony w 1987 roku, przez pilota rosyjskiego, podczas przelotu do zakładu remontowego.

1992 roku. Koniec istnienia pułku.

Z dniem 30.04.1992 roku, 3 Pomorski Lotniczy Pułk Szkolno-Bojowy został rozformowany. W dniu 6.03.1992 roku, odbyło się uroczyste rozformowanie jednostki, na którym pożegnano sztandar pułku.

Samoloty używane w Pułku.

  • Ił-2,
  • Ił-10 / B-33,
  • Lim-1 / 2,
  • Lim-5 M,
  • Lim-6 bis,
  • Su-7 BM / BKL / U,
  • TS-11 Iskra.

Opracował Karol Placha Hetman