19 Lotnicza Eskadra Holownicza w Słupsku 1.08.1954r. – 31.03.1999r.

Kraków 2014-03-25

19 Lotnicza Eskadra Holownicza w Słupsku.

1.08.1954r. –  31.03.1999r.

Historia

Godło 19 Lotniczej Eskadry Holowniczej
Godło 19 Lotniczej Eskadry Holowniczej

Pierwsza połowa 50-tych lat XX wieku były okresem gwałtownego zwiększania liczby nowych, nowoczesnych samolotów myśliwskich, produkowanych w Polskich fabrykach. Ta duża ilość nowoczesnego sprzętu wymusiła zwiększenie ilości personelu latającego, a co za tym rozwój szkolnictwa przyszłych asów przestworzy. Idąc dalej tym tokiem myślenia dochodzimy do kwestii szkolenia praktycznego. Żadne szkolenie, nawet to obecne, na nowoczesnych symulatorach, nie jest w stanie zastąpić ćwiczeń w ostrym strzelaniu. Chodzi o strzelanie do celów powietrznych, przede wszystkim holowanych. Ten typ szkolenia uważany był za najbardziej logiczny i stosunkowo tani.

W PRL pierwszym samolotem, który wykorzystano do holowania celów powietrznych był dwusilnikowy Pe-2 FT. Jednak były to samoloty niezwykle awaryjne i trudne w pilotażu. Niemniej jednak był zorganizowany klucz tych maszyn. W 1952 roku, samoloty typu Pe-2 FT zostały już wycofane. (Ostatnie loty samolotów Pe-2 FT wykonano w Bydgoszczy w 1954 roku). W miejsce Pe-2 FT zaczęto stosować samoloty Tu-2 (bardziej bezpieczne w pilotowaniu niż Pe-2 FT). Samoloty Tu-2 zostały zorganizowane w jeden klucz holowniczy, a miejscem stacjonowania wybrano Lotnisko Świdwin. Na stanie było 3 samoloty Tu-2 i 4 Po-2. Te ostatnie wykorzystywano, jako łącznikowe. Lokalizacja Klucza na Lotnisku Świdwin była jak najbardziej celowa. Stąd było blisko do poligonów lądowych i morskich.

Pe-2 Muzeum Wojska Polskiego Warszawa 2012 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Pe-2 Muzeum Wojska Polskiego Warszawa 2012 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Tu-2 Muzeum Lotnictwa Polskiego Czyżyny 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Tu-2 Muzeum Lotnictwa Polskiego Czyżyny 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

W 1954 roku, Dowództwo Wojsk Lotniczych doszło do przekonania, że stosowany system organizacyjny jest już niewystarczający, gdyż przybywa zadań i konieczne jest zwiększenie liczby samolotów. Dlatego w sierpniu 1954 roku, na bazie istniejącego Klucza zorganizowano Eskadrę, którą oznaczono, jako 19 Lotnicza Eskadra Holownicza. Nowa organizacja pozwoliła na indywidualne kierowanie jednostką i wykonywanie zadań dla innych bojowych Pułków.

19 Eskadra przyjęła cały stan osobowy i sprzętowy rozwiązanego klucza. Etat Eskadry nr 6/208 przewidywał 105 żołnierzy i 1 pracownika kontraktowego. Przyjęto Tu-2 i Po-2. Zgodnie z etatem na stanie Eskadry mogło znaleźć się 12 – 14 samolotów. Dlatego rozszerzono wachlarz zadań, który spoczął na Eskadrze. Wykonywano zadania dla potrzeb artylerii przeciwlotniczej i lotnictwa myśliwskiego. Zabezpieczano także strzelania powietrzne i nawodne dla Polskiej Marynarki Wojennej. Oprócz zadań typowo holowniczych drugim z zadań stał się szeroko pojęty transport. Zwiększono liczbę samolotów Po-2 i CSS-13, które były Polskimi, zmodernizowanymi odpowiednikami sowieckich Po-2. Na stan Eskadry przyjęto samoloty transportowe Li-2, przypuszczalnie 2 maszyny. Ale żadna z tych maszyn nie nadała się do zadań ostrego strzelania dla samolotów myśliwskich, dlatego na stanie pojawiły się myśliwce Lim-2 wyposażone specjalny zaczep do holowania celów. Na stanie początkowo były dwa takie samoloty.

Lim-2 nb 1230 Muzeum Lotnictwa Polskiego Czyżyny 2007 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Lim-2 nb 1230 Muzeum Lotnictwa Polskiego Czyżyny 2007 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

19 Eskadra gotowość operacyjną osiągnęła 21.10.1954 roku, choć przez cały rok świadczyła zadania holownicze.

1955 rok.

Samoloty Lim-2 dobrze nadawały się do wykonywanych przez Eskadrę zadań, dlatego jednostkę doposażono w kolejne tego typu maszyny. Dodatkowo jesienią 1955 roku, z 15 Samodzielnej Eskadry Lotnictwa Rozpoznawczego MW przekazano do 19 Eskadry ostatnie samoloty bombowe Tu-2. Dowództwo Lotnictwa Polskiego chciało zgromadzić nieperspektywiczne bombowce Tu-2, w jednej jednostce, aby tu dokończyły sprawności technicznej.

1956-1959 rok.

W 1956 roku, zdecydowano o przebazowaniu 19 Eskadry z Lotniska Świdwin na Lotnisko Słupsk-Redzikowo. Słupsk JW. 2571. Jednym z powodów była mniejsza odległość od Morskiego Poligonu Ustka. Także zaplecze było tutaj lepsze.

Przybywało zadań i jednostka z holowniczo-łącznikowej stała się holowniczo-transportową. Na stanie pojawiły się lekkie samoloty Jak-12. Pełniły one zadania obserwacyjno-łącznikowe.

W 1957 roku, wprowadzono także samoloty transportowe Ił-12, a nieco później ich zmodernizowany typ Ił-14. Od 2.01.1957 roku, samolot Ił-12 holował rękaw do strzelań artyleryjskich.

1960-1969 rok.

Okres 1960-1962 roku, to czas kolejnych przeorganizowań w Wojskowym lotnictwie Polskim. W 1960 roku, organizacyjnie 19 LEH podlegała pod 2 Korpus OPL OK. Korpus ten miał pod dowództwem cztery Pułki myśliwskie; 11 PLM Debrzno, 25 PLM Pruszcz Gdański, 26 PLM Zegrze Pomorskie i 28 PLM Słupsk. Dodatkowo; 43 Eskadra Lotnictwa Łącznikowego - Bydgoszcz, 129 pułk artylerii OPL – Szczecin, 136 pułk artylerii OPL – Bydgoszcz, 2 batalion radiotechniczny – Grudziądz, 8 batalion radiotechniczny – Słupsk, 9 batalion radiotechniczny – Choszczno.

Ponieważ 19 LEH operacyjnie podlegała także pod Marynarkę Wojenną, dlatego niejednokrotnie była wymieniana w jej rozkazach operacyjnych. Z tego też względu samoloty 19 LEH były częstymi bywalcami lotnisk Marynarki Wojennej, szczególnie Lotniska Siemirowice i Babich Dołów. Co najciekawsze to, że 19 LEH do czasu rozformowania w dniu 31.03.1999 roku, nieustannie podlegała pod 2 Korpus z dowództwem w Bydgoszczy i stale była na etacie eskadry.

Analizując możliwości operacyjne bombowców Ił-28 dowództwo wojsk lotniczych doszło do wniosku, że samoloty te należy wykorzystać do zadań zabezpieczania ostrego strzelania. W 1962 roku, rozpoczęto szkolenie załóg na samolotach Ił-28, na potrzeby 19 Lotniczej Eskadry Holowniczej. W ten sposób kolejny typ samolotu znalazł się na wyposażeniu 19 LEH, także w wersji szkolnej UIł-28. 19 LEH była ostatnią Polską jednostką, która na stan otrzymała samoloty Ił-28. Były to maszyny przekazane z innych Polskich jednostek.

Już w sierpniu 1962 roku, samoloty Ił-28 z 19 LEH brały udział w dwustronnych, Polsko-CCCP ćwiczeniach flot marynarek wojennych.

W tym miejscu należy się wyjaśnienie. W latach 1955–1988 roku, w składzie Marynarki Wojennej funkcjonowała 15 Samodzielna Eskadra Lotnictwa Rozpoznawczego – Lotnisko Siemirowice. Podstawowymi samolotami tej Eskadry były SB Lim-2 i Ił-28.

Ił-28 nb 72 Muzeum Lotnictwa Polskiego Czyżyny 2009 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Ił-28 nb 72 Muzeum Lotnictwa Polskiego Czyżyny 2009 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

W 60-tych latach na stanie Eskadry pojawiły się Polskie szkolno-treningowe TS-8, które zastąpiły archaiczne Po-2 i nieekonomiczne Jak-12. Z kolei samoloty Lim-2 zostały uzupełnione myśliwcami SB Lim-1, SB Lim-2, Lim-5.

TS-8 Bies nb 0309 Muzeum Lotnictwa Polskiego Czyżyny 2010 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
TS-8 Bies nb 0309 Muzeum Lotnictwa Polskiego Czyżyny 2010 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

1970-1979 rok.

W 1973 roku, samoloty Ił-28 i Li-2 wycofano z eksploatacji 19 LEH. Pozostałe samoloty Ił-28 i UIł-28 zgromadzono w 15 ELR (SELR) w Siemirowicach. W dniu 29.12.1977 roku, uroczyście zakończono eksploatację bojową Ił-28 w Polskich Wojskach Lotniczych. Szkolenie na nich zakończono 27.08.1978 roku. W dniu 23.12.1978 roku, zakończono eksploatację Ił-28 w Lotnictwie Marynarki Wojennej, a dokładnie w 15 ELR ( SELR ) w Siemirowicach. W dniu 2.10.1979 roku, miały miejsce ostatnie w Polsce loty samolotów Ił-28 lotników morskich, a dokładnie 19 LEH w Słupsku. Oficjalnie ostatnim lotem był lot wykonany na poligon w Nadarzycach, przez załogę w składzie; kpt. pil. W. Woźniak, kpt. nawig. I. Klepacki, strzelec rtg. st. bosman H. Matacz.

Kilka samolotów ze Słupska (co najmniej 4) w dniu 3.10.1979 roku, przeleciało do Nadarzyc, gdzie służyły jako cele naziemne na poligonie. I były to ostatnie loty Ił-28 w Polsce. W kolejnych miesiącach pozostałe sprawne Ił-28 rozprowadzono na lotniska w całej Polsce z przeznaczeniem jako cele na poligonach lub jako eksponaty do muzeów i zbiorów wojskowych. Transport ich odbył się już drogą kołową. Niestety, mimo zapotrzebowania, ten dobry w swoich latach samolot nie doczekał się następcy.

1980 rok.

W 1980 roku, 19 Eskadra otrzymała na stan samoloty typu Jak-40. Nie były to maszyny nowe, lecz przekazane z 36 SPLT. Przypuszczalnie były to 4 maszyny. Wśród nich był na pewno samolot Jak-40 nb 032.

Jak-40 nb 032 nr 9331129, został zbudowany w dniu 6.08.1973 roku, i dostarczony do Polski w dniu 12.08.1973 roku. Został przyjęty na stan 36 SPLT JW. 2139 (wówczas 36 Specjalny Pułk Lotniczy. Zmiana nazwy nastąpiła 1.04.1974 roku). W dniu 25.07.1980 roku, samolot przekazano do 19 LEH. Po rozformowaniu 19 LEH samolot powrócił do 36 SPLT. Po zakończeniu eksploatacji trafił w prywatne ręce i stanął w Brzeźnicy koło Skawiny.

Samoloty typu Jak-40 wykorzystywano do transportu generalicji z Warszawy do Nadarzyc lub w rejon Poligonu Morskiego Ustka, w czasie trwania ćwiczeń.

Jak-40 nb 044 Muzeum Wojska Polskiego Warszawa 2012 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
Jak-40 nb 044 Muzeum Wojska Polskiego Warszawa 2012 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

1982 rok.

W 1982 roku, 19 Eskadra wchodziła w skład 2 Korpus Obrony Powietrznej z dowództwem w Bydgoszczy. W Korpusie były następujące jednostki:

43 Eskadra Lotnictwa Łącznikowo-Transportowego: miejsce bazowania - Bydgoszcz, samoloty: 3 PZL-104 Wilga, 2 An-2, śmigłowce: 5 Mi-2;

19 Lotnicza Eskadra Holownicza: miejsce bazowania - Słupsk,
 samoloty: 4 TS-11, 4 Jak-40, 2 SB Lim-2, 2 Lim-5;

2 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego "Kraków": miejsce bazowania - Goleniów,
 samoloty: 24 MiG-21 M/MF, 5 MiG-21 UM;

9 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego: miejsce bazowania - Zegrze Pomorskie, samoloty: 26 MiG-21 bis, 6 MiG-21 UM;

28 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego: miejsce bazowania - Słupsk-Redzikowo,
 samoloty: 31 MiG-23 MF, 6 MiG-23 UM;

41 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego: miejsce bazowania - Malbork,
 samoloty: 24 MiG-21 MF, 6 MiG-21 UM;

Z powyższego zestawienia widać, że 19 Eskadra na stan przyjęła samoloty TS-11 oraz nie miała już na stanie samolotów PZL Lim-2.

TS-11 nb 1007. Muzeum Lotnictwa Polskiego Czyżyny 2010 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman
TS-11 nb 1007. Muzeum Lotnictwa Polskiego Czyżyny 2010 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

1990 rok.

W dniu 31.03.1999 roku, rozformowano 19 Lotnicza Eskadrę Holowniczą. Warto przytoczyć odpowiedź ministra obrony narodowej Janusza Onyszkiewicza, na zapytanie poselskie w Sejmie Rzeczypospolitej w tej sprawie:

Odpowiadając na zapytanie pana posła Jana Sieńki w sprawie funkcjonowania 19 Lotniczej Eskadry Holowniczej w Słupsku (578), uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień. Zgodnie z przyjętym w ubiegłym roku przez Radę Ministrów ˝Programem integracji z Organizacją Traktatu Północnoatlantyckiego i modernizacji sił zbrojnych RP na lata 1998-2012˝ w Wojsku Polskim wdrażane są istotne i niezbędne zmiany strukturalne, stanowiące jeden z elementów przebudowy systemu obronnego państwa. Na podstawie powyższego dokumentu opracowano ˝Plan zamierzeń Organizacyjnych i Dyslokacyjnych Sił Zbrojnych RP na lata 1999-2000˝, zgodnie, z którym m.in. z dniem 31 marca 1999 roku, została rozformowana 19 Lotnicza Eskadra Holownicza stacjonująca w Słupsku. Ponadto przewidziano utworzenie 2 Eskadry Lotnictwa Łącznikowo-Transportowego w Bydgoszczy w wyniku połączenia rozformowanej 19 Lotniczej Eskadry Holowniczej z 2 Eskadrą Lotniczą w Bydgoszczy. Ponadto należy wskazać, że przy podejmowaniu decyzji o likwidacji 19 Lotniczej Eskadry w Słupsku kierowano się również względami ekonomicznymi. Nieuzasadnione byłoby, bowiem utrzymywanie całego stanu osobowego eskadry do zabezpieczenia jedynie dwóch statków powietrznych typu Jak-40, wykorzystywanych tylko okresowo dla potrzeb poligonu Ustka. Pragnę zapewnić, że rozformowanie 19 Lotniczej Eskadry Holowniczej, a także 28 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego nie wpłynie na poziom bezpieczeństwa regionu. Ponadto nie zostanie zlikwidowane lotnisko wojskowe w Słupsku, albowiem przewidziane jest ono, jako lotnisko zapasowe dla Bazy Lotniczej w Zegrzu Pomorskim. Przekazując powyższe wyjaśnienia żywię nadzieję, że uzna je pan za wystarczające.

Minister Obrony Narodowej Janusz Onyszkiewicz, Warszawa, dnia 14 maja 1999 rok.

Dowódcy 19 Lotniczej Eskadry Holowniczej;

  • por. pil. Marian Niewczas
  • mjr pil. Ryszard Zismandarski
  • mjr pil. Zdzisław Strejlau (1959r. – 1962r.)
  • ppłk pil. Wojciech Stasiak (1962r. – 1978r.)
  • ppłk pil. Piotr Zatwarnicki (1979r. – 1987r.)
  • mjr pil. Henryk Gojlik (1987r. – 1994r.)
  • kpt. pil. Piotr Łukaszewicz (1996r. – 1999r.)

Opracował Karol Placha Hetman