Polski Przemysł Lotniczy - Część 2

Kraków 19.01.2015r.

Polski Przemysł Lotniczy

Część 2


Odzyskanie niepodległości

W dniu 5.11.1918r., pierwszy Polski samolot wojskowy wykonuje lot bojowy. Załogę samolotu stanowili porucznicy; S. Bystry i J. De Beaurain. Dzień 5 listopad stał się świętem lotnictwa w okresie międzywojennym.

W dniu 20.11.1918r., po raz pierwszy nad Warszawą pokazano Polski samolot w Polskich barwach.


Centralne Warsztaty Lotnicze - CWL

Tuż po odzyskaniu niepodległości przez Rzeczpospolitą i wygnaniu germańców z Warszawy, jeszcze w listopadzie 1918r., zostały utworzone Wojskowe Warsztaty Lotnicze. Umieszczono je w zabudowaniach byłej Szkoły Obserwatorów przy ulicy Puławskiej 2A. Ostatecznie warsztaty miały dwie hale montażowe, 22 hangary, 6 budynków warsztatowych, elektrownię, magazyn amunicji, zbiorniki paliwa, garaże i bocznicę kolejową. Ulokowane były w południowo-wschodnim części Lotniska Mokotów przy ulicy Puławskiej.

Zadaniem Warsztatów był remont samolotów pozostawionych przez zaborców. Chociaż były zakładami remontowymi odegrały istotną role w tworzeniu Polskiego Przemysłu Lotniczego.

W dniu 20.12.1918r., otrzymały one nazwę Centralne Warsztaty Lotnicze (CWL). Na jego czele stał porucznik inżynier Michał Tłuchowski. Znaczną część kadry stanowili Polacy, którzy uzyskali fach u zaborców w trakcie trwania wielkiej wojny światowej.

Liczba pracowników rosła bardzo szybko. W styczniu 1919r., warsztaty zatrudniały 250 pracowników. W grudniu 1920r., było ich aż 1008. W kolejnych latach liczba pracowników oscylowała w granicach 500 osób.

Centralne Warsztaty Lotnicze składały się z dwóch podstawowych działów; remontu płatowców i remontu silników. W 1919r., wyremontowano 217 samolotów i 169 silników, a w 1920r., wyremontowano kolejnych 327 samolotów i 253 silniki. Przy okazji uruchomiono produkcję śmigieł, gdyż one po uszkodzeniach nie nadawały się do remontu. W 1919r., zbudowano 172 śmigła, a w 1920r., kolejne 374 sztuki. Oprócz remontu warsztaty zajęły się montażem samolotów zakupionych w UK i Francji.

Od 1921r., CWL podjęły się remontu samolotów, które trafiły do Polski już wielkiej wojnie światowej.

Od 1923r., CWL zaspokajały już całkowicie potrzeby Polski i można było sobie pozwolić na sprzedaż wyremontowanych samolotów za granicę. Łotwie sprzedano 10 wyremontowano samolotów De Havilland DH-9.

Wraz z nowszymi konstrukcjami CWL opanowywały nowe technologi. Remonty samolotów Breguet XIX (Br.19) zapoznały zakład z nitowaniem duralu, ponieważ szkielety tych samolotów były wykonane z duraluminium.



Niemal od samego początku CWL prowadziły działalność konstrukcyjną. W 1919r., inż. K. Słowik zbudował samolot, będący kopią germańskiego samolotu Hannover-Roland CL-II. Zabudowano na nim silnik większej mocy niż w CL-II. Samolot wykonał pierwszy lot 9.08.1919r. Niestety, w dniu 23.08.1919r., samolot podczas jednego z pokazów został rozbity. Powodem były zbyt słabe linki usztywniające konstrukcję.

W 1920r., rozpoczęto budowę prototypu samolotu liniowego WZ-VIII ”De-Że-Pe” konstrukcji inżyniera Władysława Zalewskiego, budowa nie została ukończona.

Od 1922r., z warsztatów korzystali studenci Sekcji Lotniczej Politechniki Warszawskiej, budując szybowiec SL-1 ”Akar”. W 1924r., powstały szybowce SL-2 ”Czarny Kot” i SL-3. Później, współpraca została przerwana, wobec rozbieżności pomiędzy władzami lotniczymi, kierownictwem CWL, a studentami.


Centralne Zakłady Lotnicze - CZL

W 1925r., CWL (Centralne Warsztaty Lotnicze) przemianowano na Centralne Zakłady Lotnicze (CZL). W sierpniu 1926r., został oblatany prototyp samolotu liniowego WZ-X, konstrukcji inż. W. Zalewskiego. Samolot ten wykonano w okresie 1926r.-1927r., w 4 egz.. Rozważano uruchomienie jego produkcji, lecz wobec zakupienia dużej liczby samolotów Potez XXV i Breguet XIX, produkcji nie podjęto.



Inżynier W. Zalewski opracował projekt ciężkiego bombowca WZ-IX „Pteranodon”, projekt nie został zrealizowany. W CZL dokonano w 1925r.-1927r., przeróbek samolotów Potez XV, Breguet XIV i Farman F-68 „Goliath” na samoloty przeznaczone do opylania lasów.

W 1925r.-1927r., zbudowano dwa samoloty: D-1 Cykacz i Skraba ST-3, które były konstrukcjami amatorskimi.

W 1926r., CZL rozpoczęły produkcją seryjną samolotów szkolnych Hanriot H-28.

Także w 1926r., CZL rozpoczęły produkcję samolotów myśliwskich Blériot SPAD S-61C1, którą to przejęto od zlikwidowanej fabryki Francopol (prawa licencji, oprzyrządowanie i dwa kadłuby). Zbudowano 10 samolotów. Produkcję bardzo szybko zakończono, bo samolot był niebezpieczny i zginęło na nim wielu pilotów.



Od 1926r., w CZL przeprowadzano remonty samolotów i silników wszystkich typów, używanych przez Polskie Lotnictwo Wojskowe. Kiedy w 1926r., uruchomiono Polskie Zakłady Skoda produkcję i remont silników Lorraine-Dietrich z CZL przeniesiono do Zakładów Skoda.

W 1927r., Centralne Zakłady Lotnicze stają się Państwowymi Zakładami Lotniczymi – PZL.


Konstrukcje CWL i C ZL:

  • Hannover CL-II (CWL seria 18, CWL „Słowik”), 1919r., samolot rozpoznawczy, szturmowy.
  • WZ-VIII „De-Że-Pe”, 192or.. samolot liniowy.
  • Wołowski-samolot, 1922r., projekt samolotu doświadczalnego.
  • SL-l Akar („A.K.”), 1923r., szybowiec.
  • CWL- Dumasse, ok. 1924r., samolot wojskowy, liniowy.
  • SL-2 „Czarny Kot” (JD-l ), 1924r., szybowiec.
  • SL-3, 1924r.. szybowiec.
  • Hanriot HD-14 (H-28), 1924r., samolot szkolny.
  • D-l Cykacz. 1925r., amatorski samolot sportowy.
  • CWL WZ-IX Pteranodon, 1925r., projekt samolotu bombowego.
  • CWL WZ-X, 1926r., samolot liniowy.
  • Sołtycki-samolot, ok. 1926r., samolot doświadczalny.
  • Sipowicz l, 1926r., samolot doświadczalny.
  • D-2, 1926r.. projekt samolotu sportowego.
  • Blériot SPAD S-6 ICI, 1926r., samolot myśliwski.
  • Skraba ST-3. 1927r.. amatorski samolot sportowy.

Opracował Karol Placha Hetman