Kraków 21.04.2009r.
193b Rozdział 1961.09.29.( 18.05.1965r. )
OKB Mikojan i Guriewicz MiG-21 U, US, UM w Polsce
Polska

Wersje szkolne MiG-21.
Historia. 


MiG-21 U nb 1217 Czyżyny 2002r. zdj. Karol Placha Hetman.

Duża liczba myśliwców MiG-21 wymusiła konieczność zakupu przez Polskę wersji szkolnych. Zakupiliśmy trzy wersje szkolne; MiG-21 U, MiG-21 US, MiG-21 UM. Trzeba pamiętać, że wersje szkolne samolotów bojowych w ZSRS zawsze miały możliwość wykonywania zadań bojowych, choć w ograniczonym zakresie. Wynikało to głównie z konieczności zachowania odpowiedniej masy samolotu. Czyli nie montowano na nich np. celowników radiolokacyjnych. Dla MiG-21 w wersji szkolno-bojowej miejsca pilotów umieszczono w układzie tandem. W pierwszej kabinie miejsce zajmował zawsze uczeń. W drugiej zasiadał instruktor. Pierwszy egzemplarz MiG-21 U dostarczono do Polski w dniu 18.05.1965r., czyli w momencie, kiedy na uzbrojeniu posiadaliśmy już dwie wersje bojowe; MiG-21 F-13, MiG-21 PF. 

MiG-21 U
Duża ilość zbudowanych myśliwców wywołała konieczność dostarczenia wojsku wersji dwumiejscowej. Za jej podstawę posłużył MiG-21 F-13 ( typ 74 ). Prototyp E-6 U ( uczebnyj ) wykonał pierwszy lot 17.10.1960r. Pilotem był Ostapienko. Miejsca ustawiono w tandem. Osłona składa się ze stałego wiatrochronu z trzema oknami i owiewki z dwoma oknami otwieranej w prawo. Pojemność instalacji paliwowej wyniosła 2 350 litrów. Samolot pozbawiono działka, ale w zasobniku podwieszanym pod kadłubem znajdował się km. kal. 12,7 mm. z zapasem 60 sztuk naboi. Zasobnik można montować zamiennie ze zbiornikiem paliwa. Ciężar uzbrojenia podwieszanego zmalał do 250 kg. Samolot otrzymał telefon pokładowy SPU-7 i urządzenie imitacji uszkodzeń.
Samolot w produkcji oznaczono MiG-21 U ( typ 66, 66-400 ). Budowano go w Tbilisi na potrzeby własne w latach 1962r.-1966r., a na eksport 1964r.-1968r.. W Moskwie produkowano hybrydę MiG-21 U ( typ 66, 66-600 ) z powiększonym usterzeniem pionowym i spadochronem hamującym u nasady statecznika.

PL MiG-21 U 1965r.
Dla celów szkoleniowych sprowadzano wersje szkolno-bojowe. Najpierw były to wersje MiG-21U ( 66-400 ) sprowadzone w maju i czerwcu 1965r. W sumie zakupiono 6 sztuk. Jedna sztuka trafiła do 41 PLM w Malborku. 
Wraz z MiG-21 PFM zakupiono 5 maszyn MiG-21 U ( 66-600 ). Pierwszy z nich trafiły do plm 8.07.1966r. Skreślono je ze stanu, 3 sztuki w grudniu 1989r., a 2 sztuki w lutym 1990r. 
W 1969r. 10 PLM w Łasku otrzymał swoją pierwszą sparkę. Z 26 PLM przekazano samolot MiG-21 U typ 66-400 nr 161220, który przyjęto na stan w dniu 7.11.1969r.
Do 1980r. 10 PLM przyjął na stan jeszcze 5 MiG-21 U w tym w wersji MiG-21 U typ 66-600.
Ostatnie dwie sztuki wycofano w lutym 1990r. i przekazano do muzeów w Krakowie i Drzonowie.

Lądujący MiG-21 U ( 66-400 ) nb 1217. 1970r.

MiG-21 US
Odmiana MiG-21 US należy do drugiej generacji samolotów MiG-21. Wersja szkolno-bojowa dla samolotów z instalacja nadmuchu na klapy SPS. Oprócz instalacji i odpowiedniego silnika samolot otrzymał w pierwszej kabinie fotel wyrzucany KM-1 U, a w drugiej KM-1 I; otwierany peryskop dla instruktora KKO-5; powiększony zbiornik nadkadłubowy, pojemność całkowita - 2 450 litrów.
Samoloty produkowano w Tbilisi, w latach 1966-1970 dla siebie i na eksport.

PL MiG-21 US
Samoloty szkolno-bojowe MiG-21 US zakupiono dla szkolenia pilotów wersji MiG-21 M. Pierwszy samolot rozpoczął służbę 28.08.1969r. Ostatni dostarczono 25.07.1970r. Łącznie zakupiono 12 sztuk. Dwa z tych samolotów trafiły do 41 PLM w Malborku.
Samolot otrzymał fotele KM-1 U i KM-1 J.
W 1989r. w 1 PLM w Mińsku Mazowieckim zakończono eksploatację szkolno-bojowych MiG-21 U, dlatego pułk ten otrzymał 6 szkolno-bojowych MiG-21 US z 62 PLM.
W czasie służby wydarzyła się tylko jedna katastrofa. Do tragedii doszło w CSL ( Centrum Szkolenia Lotniczego ) w Modlinie. W dniu 7.07.1976r. w katastrofie samolotu MiG-21 US nb 4609 nr 09685146 zginęli piloci porucznicy Antoni Babkiewicz i Romuald Rejewski. 

Pierwszy egzemplarz MiG-21 US nb 5141 w Polsce. 2002r.


MiG-21 US nb 4401 Czyżyny. 2007r. zdj. Karol Placha Hetman.

MiG-21 UM
Dla potrzeb szkolenia pilotów III i IV generacji myśliwców MiG-21 opracowano wersję szkolno-bojową MiG-21 UM typ 69, E-6 UM. Maszyny te produkowano w Tbilisi w latach 1971r.-1982r.. Zbudowano 1 133 sztuki.

PL MiG-21 UM
To ostatnia zakupiona przez nas wersja samolotu szkolno-bojowa. Pierwsze samoloty trafiły do nas 26.07.1971r. dostawy samolotu zrealizowano w dwóch okresach. W latach 1971-1975 i w latach 1980-1981. Ta druga seria posłużyła do szkolenia pilotów ostatniej zakupionej wersji MiG-21 bis.
Nasze MiG-21 UM typ 69 wyposażono w; autopilota AP-155 zamiast do tej pory używanego KAP-2. Zewnętrznie samolot otrzymał 4 węzły.
W 1971r. pierwsze dwa MiG-21 UM otrzymał 41 PLM z Malborka.
W okresie od stycznia 1980r. do maja 1981r. do Polski sprowadzano drugą partię szkolno-bojowych samolotów MiG-21 UM. Było to 34 egzemplarze. Samoloty trafiły głównie do jednostek które otrzymały na uzbrojenie MiG-21 bis. Znalazły się także na wyposażeniu 11 PLM z Wrocławia z którego to przekazano je także do 62 PLM w Krzesinach.
Łącznie zakupiono 54 maszyny.
Ostatni udokumentowany lot na tym typie zanotowano w 41 ELT w Malborku. Wykonano go w dniu 19.12.2003r. na MiG-21 UM nb 9323 nr 516999323. Pilotami byli; płk dypl. Pil Eugeniusz Garbas ( dowódca 22 Blot ) i ppłk pil dr Jan Rajchel ( dowódca 41 ELT ). Ten ostatni lot został poprzedzony lotem także MiG-21 UM na lotnicze rozpoznanie pogody. Wykonali go ppłk pil Jan Drąg i mjr dypl. Pil Robert Dziadczykowski.
Podczas eksploatacji 4 samoloty utracono w katastrofach, a 1 w awariach.

Pierwszy MiG-21 UM nb 0856 sprowadzony do Polski.

Ostatni MiG-21 UM nb 9354 sprowadzony do Polski. Biały pas na samolocie to pozostałość po ćwiczeniach.

MiG-21 UM nb 9349 Radom 2003r.

MiG-21 UM nb 9349 w muzeum w Czyżynach 30.06.2007r.zdj. Karol Placha Hetman.

MiG-21

61

62

63

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74

75

 

80

81

Razem

F-13

1

8

16

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

25

PF

 

 

 

21

63

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

84

PFM

 

 

 

 

 

35

42

55

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

132

M

 

 

 

 

 

 

 

 

6

30

 

 

 

 

 

 

 

 

36

MF

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9

57

34

20

 

 

 

120

Bis

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

36

36

72

R

 

 

 

 

 

 

 

2

2

8

 

24

 

 

 

 

 

 

36

U 66-400

 

 

 

 

6

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6

U 66-600

 

 

 

 

 

5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5

US

 

 

 

 

 

 

 

 

3

9

 

 

 

 

 

 

 

 

12

UM

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3

5

9

2

1

 

24

10

54

Razem

1

8

16

21

69

40

42

57

11

47

3

38

66

36

21

 

60

46

582

Opracował Karol Placha Hetman