Kraków 17.11.2015r.

Lotnisko Szprotawa

Historia




Kompleksy leśne ciągnące się od Lubina, Polkowic i Głogowa w kierunku zachodnim do dnia dzisiejszego skrywają ogromną ilość obiektów wojskowych. Są tutaj garnizony wojskowe, magazyny, bunkry, lotniska, poligony, byłe obozy jenieckie i inne. Większość z tych obiektów zbudowano w czasach kiedy tereny te należały do germańców. W czasach PRL większość z nich zostało rozbudowane przez armię sowiecką, która dostosowała je do wymogów ówczesnego pola walki. Rozbudowano lotniska, a na poligonach pojawiły się atrapy lotnisk, które służyły do ćwiczeń przy użyciu ostrej amunicji, bomb i pocisków kierowanych.

Ten artykuł poświęcony jest byłemu już Lotnisku Szprotawa, które znajduje się na wschód od Miasta na terenach Miejscowości Wiechlice.


Miasto Szprotawa

Szprotawa (łac. Sprottavia, niem. Sprottau, ros. Шпротава) to niewielkie Miasto w Województwie Lubuskim, w Powiecie Żagańskim. Jest siedzibą Gminy miejsko-wiejskiej. W 2014r., zamieszkiwało tutaj ponad 12 000 mieszkańców. Miasto jest ośrodkiem przemysłu drzewnego i spożywczego, gdyż leży na granicy obszarów rolniczych i dużych kompleksów leśnych. Przez Miasto przebiega tylko jedna Droga Krajowa Nr 12, która jest tylko drogą jedno-jezdniową. Dlatego skomunikowanie Miasta zresztą kraju jest słabe. Generalnie z Miasta jest daleko do głównych ośrodków przemysłowych i administracyjnych. Do Zielonej Góry jest 50 km, do Wrocławia 140 km, do Poznania 160 km.

Miasto ma długą historię. Gród istniał tutaj już w X wieku. Przywilej lokacyjny na prawie średzkim otrzymał w 1260r., od księcia Konrada Głogowskiego. W XV wieku Miasto otrzymało prawo bicia własnej monety. Przez długie lata Szprotawa była Miastem germańskim. Było to bardzo urokliwe Miasto, które wolno, acz systematycznie, rozwijało się. Do dnia dzisiejszego możemy podziwiać piękne pogermańskie budowle. W dniu 14.02.1945r., do Miasta wkroczyła armia państwa moskiewskiego. W wyniku II wojny światowej Miasto trafiło w granice Polski, jako tak zwane „ziemie odzyskane”. Miasto stało się niby Polskie, ale nieograniczoną władzę mieli tutaj moskale, którzy w 1945r., tu osiedli jako okupanci. Polska administracja ukonstytuowała się dopiero na przełomie 40/50-lat.


Miejscowość Wiechlice

Wiechlice (po germańsku Wichelsdorf) położone na wschód od Miasta Szprotawa przez wieki należały do jednego z germańskich rodów. Na przełomie XVIII/XIX wieku zbudowano tutaj zespół pałacowy, który w obecnych czasach został wyremontowany i jest czerto-gwiazdkowym hotelem pod nazwą Pałac Wiechlice. (Zespół pałacowy i miejscowość Wiechlice w stosunku do Lotniska znajdują się z jego północnej strony).

W dniu 1.08.1914r., wybuchła wielka wojna światowa. Nie dojść, że wojna ta była wielka i powszechna, to jeszcze germańcy wprowadzili w życie pomysł ogromnych obozów jenieckie, które z czasem przeradzały się w obozy zagłady, a w czasie II wojny światowej w obozy koncentracyjne. W trakcie wielkiej wojny światowej, na terenie posiadłości Wiechlice germańcy postawili obóz jeniecki. Znajdował się on w zachodniej części późniejszego pola wzlotów lotniska i na wschód od istniejącego do chwili obecnej cmentarza. Do Kriegsgefangenenlager (w wolnym tłumaczeniu obóz jeńców wojennych) przywożono głównie żołnierzy Zjednoczonego Królestwa.




Lotnisko Szprotawa-Wiechlice

Chociaż obecnie Lotnisko Szprotawa i to co po nim pozostało znajduje się na terenie Rzeczypospolitej, nigdy nie było eksploatowane przez Wojsko Polskie. W niewielkiej Miejscowości Wiechlice, na wschód od Szprotawy, po wielkiej wojnie światowej germańcy zlikwidowali obóz jeniecki. Teren pozostał jako wojskowy i zorganizowano tutaj plac ćwiczeń, który z czasem przekształcono w poligon artyleryjski. Na części tego poligonu germańcy założyli Lotnisko. Przypuszczalnie był to w 1934r. Nazwano je Fliegerhorst Sprottau. Założono je jako lotnisko cywilne, szybowcowe. Obóz jeńców wojennych zlikwidowano, ale czy wszystkie baraki zostały rozebrane tego nie wiadomo. Część baraków mogło być wykorzystanych dla przymusowych robotników, którzy budowali Lotnisko. Po dojściu hitlera do władzy budowa obiektów wojskowych przez przymusowych robotników, więźniów kryminalnych i politycznych była normą. Na przełomie 30/40-lat zbudowano przy lotnisku koszarowiec, magazyny, hangary, skład paliw. W tym czasie Lotnisko miało już powierzchnię ponad 100 hektarów. Część tych obiektów istnieje do dzisiaj i na przykład urządzono w nich hotel Chrobry.

W sierpniu 1939r., na Lotnisku stacjonowało około 40 samolotów myśliwskich i około 20 bombowych. W dniu 1.09.1939r., Lotnisko posłużyło do ataku na Polskę. Do granicy z Polską było nieco ponad 60 km, a do Leszna niecałe 70 km. Podczas II wojny światowej Lotnisko było intensywnie wykorzystywane. Z chwilą zbliżania się wschodniego frontu na Lotnisku stacjonowały najnowsze germańskie maszyny wyposażone w silniki turboodrzutowe, które jednak nie odegrały znaczącej roli w walkach.

W w dniu 14.02.1945r., sowici zajęli Lotnisko i inne obiekty militarne. Jednostki tu stacjonujące należały do pierwszorzutowych. Szprotawa stała się silnym miastem garnizonowym państwa moskiewskiego w okresie 1945r.-1993r.


Stacjonowały tutaj następujące jednostki sowieckie:

- Dywizja Lotnictwa Bombowego 4. Armii Lotniczej. Dywizja od 1988r., miała numer 149. Początkowo była to dywizja myśliwska, a następnie myśliwsko-bombowa. Dywizja oficjalnie stacjonowała w Szprotawie od 1955r.

- 89 Pułk Lotnictwa Bombowego, poprzednio 18 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego.

- 3 Pułk Lotnictwa Bombowego, który poprzednio była 534 PLM.

- 582 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego.

- 42 Pułk Lotnictwa Bombowego, który stacjonował na nieodległym lotnisku w Starej Koperni Tomaszowie, na wschód od Żagania.

- 314 Samodzielna Eskadra Śmigłowców.

- Ruchoma Samochodowa Baza Remontowo-Techniczna.

- Samodzielny Batalion Zabezpieczenia Lotniskowo-Technicznego 89.plb.

- Samodzielny Batalion Łączności.

- Samodzielny Batalion Łączności i Zabezpieczenia Radiotechnicznego 89.plb.

- Samodzielny Rakietowy Dywizjon Przeciwlotniczy.

- Samodzielna Kompania Zabezpieczenia Lotniskowo-Technicznego 314.eś.

- Baza broni atomowej (jądrowej).

Nie jest to pełne wyliczenie, ale na tym mnie nie zależy. Nie piszę historii państwa moskiewskiego, tylko lotniska na terenie Polski.


Samoloty bojowe używane przez Dywizję: MiG-15 (od 1950r.), MiG-17, MiG-21, Su-17 (od 1975r.), Su-7 U (od 1974r.), Su-24 M (od 1982r.). Oprócz samolotów bojowych w Szprotawie były śmigłowce: Mi-8 (w tym Mi-9 – stanowisko dowodzenia), Mi-24 W, Mi-24 K, Mi-24 RCh.

Samoloty opuściły Szprotawę do 7.07.1992r. Resztę sprzętu i personelu ewakuowano samolotami Tu-134, Ił-76 i An-12 oraz eszelonami.



Moskale rozbudowali Lotnisko. Jego obszar został znacznie powiększony. Cały teren lotniska, z polem wzlotów, zapleczem lotniska i zajętym kompleksem leśnym miało ponad 500 hektarów. Wybudowano betonową DS, która ostatecznie miała wymiary 2 500 m x 60 m. Zbudowano drogi kołowania, które także wykorzystywano do startu, kiedy na lotnisku były samoloty myśliwskie. Zbudowano kilka wielkich hangarów. Do chwili obecnej (2015r.) pozostało ich pięć. W 70-latach powstały pierwsze schrono-hangary. Zbudowano także CPPS o wymiarach 550 m x 40 m.




W pobliżu rozbudowano osiedle oficerskie na którym za czasów germańskich zbudowano około 20 niewielkich bloków mieszkalnych. Najnowsze bloki mieszkalne, czteropiętrowe postawiono w 60-latach. Bloki budowały Polskie firmy budowlane, a finansowało państwo Polskie. Bloki zbudowano według typowych planów z 60-lat. Sowieci otwarli tutaj 10-klasową szkołę średnią dla dzieci z oficerskich rodzin, która obecnie (2015r.) jest Polską szkołą podstawową gminną.




Łącznie na terenie bazy postawiono ponad 200 różnych budynków i budowli. Są stare pogermańskie koszary (Hotel Chrobry), trzy koszarowce z 60-lat, wielki skład materiałów pędnych i smarów, itp.

W okolicy zbudowano jeszcze kilka innych obiektów militarnych. Jednym z nich był skład broni jądrowej (atomowej). Został on zlokalizowany w lesie na południe od lotniska. Przypuszczalnie powstał z początkiem 70-lat. Wynika to z faktu, że w 1974r., wprowadzono na uzbrojenie samoloty uderzeniowe Su-17, zdolne do jej przenoszenia. Poprzednie samoloty bazujące w Szprotawie, MiG-17 i MiG-21 nie były zdolne to ataku jądrowego, a nawet bombami zwykłymi dużego wagomiaru. Jednak do chwili obecnej toczony jest spór, czy w obiekcie była broń jądrowa, czy broń chemiczna. A może i jedna i druga? Podobno licznik Geigera-Mullera nie wykrywa żadnego promieniowania. Problem w tym, że archiwa państwa moskiewskiego nigdy nie zostaną otwarte, więc się nie dowiemy co tam było. Oprócz tego były klasyczny bombo-skład.



Lotnisko w nowej rzeczywistości

Kiedy w 1993r., moskale opuścili Szprotawę, Wojsko Polskie nie przejęło tego terenu i obiektów tu pobudowanych. Wszystko przejęło Miasto Szprotawa. Od tego czasu Lotnisko stało się nieczynne i stopniowo znikał jego lotniczy charakter. Tereny leśne przeszły pod zarząd nadleśnictwa. Osiedle oficerskie stopniowo wyremontowano i mieszkania sprzedano. Otwarto tutaj hotel Chrobry (w pierwszych koszarach pilotów) i gminną szkołę podstawową (w budyniach po szkole średniej sowieckiej). Budynki na terenie lotniska przejęły różne podmioty gospodarcze. Od około 2007r., pole wzlotów jest stopniowo zabudowywane. Stało się ono terenem pod inwestycje przemysłowe - Strefa Inwestycyjna Lotniska.


Współrzędne Lotniska: 51 stopni 33 minuty N, 15 stopni 35 minut E.


Opracował Karol Placha Hetman