Kraków 27.03.2009r.
Lotnisko Orneta 


Lotnisko Orneta na Mapie Polski. 2009r.

Lotnisko Orneta w widoku z satelity. 2009r.

Lotnisko Orneta w widoku z satelity. 2009r.

Położenie.
Miasto Orneta położone jest w północnej części Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Powiecie Lidzbarskim nad rzeka Drwęca Warmińska i jeziorem Mieczowym. Leży na skrzyżowaniu ważnych dróg wojewódzkich Nr; 507 Dobrem Miasto-Braniewo, 509 Orneta-Elbląg, 513 Pasłęk-Lidzbark Warmiński, 528 Orneta-Morag. Miasto ma dworzec kolejowy na linii Olsztyn-Braniewo. 

Historia Miasta 
Nazwa miasta wywodzi się od staropruskiej nazwy pola – Wormedythin. Z jednej strony została ona spolszczona na nazwę Orneta, a z drugiej zniemczona. Dlatego już z końcem XIV w kronikarze piszą; Wormditt, Polnisch Orneta. Nie jest prawdą, że staropruska nazwa zanikła. Wszystkie trzy formy funkcjonowały równolegle, choć Polska i niemiecka pojawiały się w piśmie, a pruska nie. 
W herbie miasta widnieje smok, który pochodzi z legendy miasta. 
Warmia to obszar należący, co najmniej od X w do plemienia Prusów. Ludu nielicznego, spokojnego, lecz twardo broniącego swojej tożsamości. Głównym ich zajęciem było myślistwo, rybołówstwo, hodowla, a rzadziej uprawa. Plemię to, podobnie jak Jadźwingowie, nie zdążyło jednak stworzyć własnej państwowości. Obecnie Prusów często kojarzymy z niemcami, co jest błędem. Sprowadzenie zakonu krzyżackiego w, 1226r., który miał tylko wprowadzać wiarę katolicką, spowodowało utracenie suwerenności Prusów. Krzyżacy po sfałszowaniu dokumentów rozpoczęli zwykłe podboje celem utworzenia nowego państwa, które nie miało narodu. Wiara katolicka była niestety tylko przykrywką. 
Miasto Orneta ma niezwykle bogatą i długa historię. Powstało na staropruskim polu osadniczym na progu XIV w. Pierwsza lokacja miasta nastąpiła w dniu 12.08.1308r., a w dniu 14.08.1359r. ukazuje się dokument wydany przez biskupa Jana Stryprocka utrwalający przywileje miasta Orneta. Jednym słowem Orneta należała do majątków kościelnych. W latach 1340r.-1349r. Orneta była siedzibą biskupów Warmińskich. 
Lokacja nastąpiła na prawie zachodnio-europejskim, zbliżonym do prawa Chełmińskiego. W rynku zbudowano w XIV w kościół i ratusz. Zamek biskupi pochodzący z tego samego okresu znajdował się w północno-zachodniej części miasta i był ujęty w system fortyfikacji miejskiej. Na zamku rezydował burgrabia, aż do XVIII w. Władzę w mieście i podległych obszarach sprawowali także burmistrzowie, którzy wchodzili w skład sześcioosobowej rady. Obszar miejski Ornety obejmował łącznie 121 włók ziemi. 1 włóka pol. = 30 morg. = 16,796 ha. 
W połowie XV w Orneta liczyła około półtora tysiąca mieszkańców. Liczba ta dość szybko wzrastała.
W 1440r. w Kwidzynie został powołany Związek Pruski, który zrzeszał kilkanaście miast Pruskich. Jego celem było sprzeciwienie się chamstwu i fiskalizmowi krzyżaków oraz rozwój tego obszaru zgodnie z wolą ich rdzennych mieszkańców. Związek wzorowany był na zdobyczach demokracji w krajach sąsiednich, a zwłaszcza w Rzeczypospolitej. W 1445r. wybuchło powstanie przeciwko krzyżakom. W kilka tygodni później związek zwrócił się o pomoc do Kazimierza Jagielończyka i z propozycją stowarzyszenia z Królestwem Polskim. Tak rozpoczęła się wojna trzynastoletnia. 
Miasto Orneta zaangażowało się w wojnę trzynastoletnią. Właśnie w Ornecie odbył się 21.01.1454r. zjazd, na którym miasta warmińskie opowiedziały się po stronie Związku Pruskiego. Gniew mieszczan orneckich obrócił się przede wszystkim przeciwko biskupowi; dokładnie splądrowali zamek i młyn biskupi. W kwietniu 1455r. miasto objęli zaciężni związkowców pod dowództwem Jana Koldy, w lipcu 1459r. przez trzy dni oblegał je bezskutecznie dowódca krzyżacki Henryk Plauen. Miasta nie zdobył, ale spustoszył okolicę. Natomiast w nocy z 19 na 20.09.1460r. Orneta, której mieszkańcy uwierzyli w ogłoszoną przez biskupa Legendorfa neutralność Warmii, została napadnięta i splądrowana przez jakiś oddział czeskich zaciężnych wojsk.
Wojna trzynastoletnia zakończyła się w 1466r. podpisaniem pokoju w Toruniu. Warmia z Lidzbarkiem Warmińskim, Olsztynem i oczywiście Ornetą zostaje włączona do Korony Polskiej na zasadzie autonomicznej, należąc do Prus Królewskich. Napłynęła tu ludność Polska i to w dużej liczbie. Biskupi warmińscy, szczególnie zaś Stanisław Hozjusz i Marcin Kromer, uznali za konieczne zapewnienie praktyk religijnych w języku Polskim. Marcin Kromer budował liczne kaplice Polskie. Jemu też zawdzięcza powstanie kaplica Polska w Ornecie. Na ten cel przeznaczył biskup kaplicę Św. Ducha, położoną za murami miejskimi, postanowiłby "z biegiem czasu na starych fundamentach wystawiona była nowa kaplica i aby niekiedy było w niej kazanie Polskie" oraz by proboszcz "miał jednego z dwóch wikariuszy tak władającego językiem Polskim, by mógł po Polsku głosić kazania".
W swoim testamencie Kromer ufundował legat w wysokości 87 grzywien i 10 groszy jako honorarium dla Polskiego kaznodziei, który za każde kazanie Polskie miał pobierać trzy grosze.
Od połowy XVII wieku coraz częściej pojawiają się w zapiskach nazwiska księży Polaków. I tak w latach 1651-1676 proboszczem był Michał Aksamitowski, w 1676-1679 Krzysztof Zaremba, Jan Woźniakowski w 1764-1778, Teodor Lutomski w 1778-1784, Tomasz Orlikowski w 1785-1814, Franciszek Zygmundski w latach 1814-1842.
Trzeba przyznać, że od 1466r. nastąpiła korzystna asymilacja Warmii z Koroną i obie strony wiele zyskały. Ten korzystny układ istniał do I rozbioru, czyli ponad 300 lat. 
Piękną kartę zapisali mieszkańcy Ornety w czasie wojny z Albrechtem Hohenzollernem. W jego planach opanowania całej Warmii Orneta stanowiła ważną pozycję. Po zdobyciu Dobrego Miasta i nie udanym oblężeniu Lidzbarka Warmińskiego uderzył Albrecht 16.11.1520r. na Ornetę obsadzoną przez wojska Polskie pod dowództwem Stanisława Radwankowskiego i ówczesnego burgrabiego Mikołaja Schoenecka. Miasto było dobrze przygotowane do obrony, dlatego też Albrecht przed przystąpieniem do szturmu zwrócił się do mieszczan orneckich z żądaniem, by poddali się dobrowolnie. Odpowiedzieli mu, że chcą pozostać wierni Królowi Polskiemu i będą walczyć do ostatka. Mimo iż pierwszy szturm wojsk krzyżackich załamał się, Albrecht przygotowywał i przeprowadzał następne. I wówczas dowódca obrony, Stanisław Radwankowski, nie stanął na wysokości zadania. Wraz z burmistrzem Janem Garsawem weszli w porozumienie z Albrechtem i 24.11.1520r., po blisko ośmiodniowym oblężeniu wydali Ornetę w ręce krzyżaków. Sześćdziesięcioosobowy oddział Polski, który podążał miastu z odsieczą, dostał się do niewoli. Ta nieuzasadniona kapitulacja wywołała powszechne oburzenie. Na sejmie w Piotrkowie ( październik - listopad 1522r. ) Stanisław Radwankowski stanął pod zarzutem, że "miasto i zamek Orneta bez przyczyny poddał wielkiemu mistrzowi, chociaż ani brak żywności, ani przemoc nie zmuszały go do tego, przeciwnie - miasto było dobrze zaopatrzone, posiadało odpowiednią ilość ludzi, kawalerii, piechoty i artylerii". Na skutek tego oskarżenia Radwankowski został skazany na infamię.
Kilkakrotnie w Ornecie przebywał Mikołaj Kopernik. Na pewno w 1538r., kiedy asystował biskupowi Janowi Dantyszkowi przy odbiorze przysięgi składanej przez biskupich komorniczych.
W 1586r. w Ornecie osadzony zostaje Zakon Katarzynek.
W dniu 17.07.1626r. Ornetę zajęły wojska szwedzkie. Na miasto nałożono olbrzymią kontrybucję - 800 florenów. Cztery miesiące później, 17.11.1626r., wojska Polskie pod dowództwem Marcina Kaszanowskiego wyparły Szwedów i zajęły miasto. Ponad rok było ono obsadzone przez oddział Polskich żołnierzy, którym dowodził pułkownik Siadkowski. Dopiero po blisko trzymiesięcznych walkach, 19.10.1627r., Orneta dostała się znów w ręce szwedów, została splądrowana i zmuszona do zapłacenia kontrybucji w wysokości 3000 florenów.
Zaledwie miasto podniosło się z ruiny gospodarczej, wybuchła druga wojna szwedzka. W lutym 1656 r. Ornetę obsadziły wojska brandenburskie. Znów trzeba było zaopatrywać garnizon i spłacać kontrybucję w wysokości 1700 talarów miesięcznie. Później Orneta przechodziła z rąk do rąk; brandenburczyków wyparli szwedzi, a tych znów Polacy. Wojna ta, jak i poprzednie, doprowadziła Ornetę do ruiny gospodarczej.
W lipcu 1676 r. miasto zniszczył pożar. Pastwą ognia padły 34 zabudowania.
Wojna północna przyniosła nowe klęski. Przez blisko sześć lat Orneta była okupowana przez wojska szwedzkie, które ciągłymi kontrybucjami i rekwizycjami doprowadziły mieszkańców do kompletnej nędzy.
Z powodu pierwszego rozbioru Rzeczypospolitej Ornta zostaje włączona do zaboru pruskiego w 1772r. niemcy nie uszanowali pięciowiekowej już tradycji miasta i wprowadzili nowy ustroju i system rządzenia. 
Według spisu z 1772r., zwanego później fryderycjańskim, Orneta liczyła 1978 mieszkańców, w tym 298 mieszczan - posesjonatów. W mieście było 59 parcel, 123 półparcele, 9 bud, 13 bud kramarskich przy ratuszu, 95 bud na przedmieściu, 11 na terenie zamku. Głównym źródłem utrzymania mieszczan były handel i rzemiosło. Spis wykazał 36 sukienników, którzy sprzedawali swoje wyroby w Dobrym Mieście, Pieniężnie i Braniewie. Budynków było 310, w tym 210 mieszkalnych, jeden kościół i jeden klasztor oraz dwa szpitale. Do miasta należały 72 włóki, z czego do mieszczan 50, proboszcz miał sześć włók, szpital Św. Ducha - sześć i zamek siedem włók. Mieszczanie hodowali też 300 koni, 75 wołów, 219 krów, 130 świń i 191 owiec. Wszystkie parcele i półparcele miały przywilej warzenia piwa, jednak ze względu na wysokie ceny jęczmienia tylko niewielu mieszczan korzystało z tych uprawnień. Natomiast pędzenie wódki objęto całkowitym zakazem. 
Ucisk fiskalny państwa pruskiego zaważył na rozwoju miasta. Oprócz tego nękały je liczne klęski żywiołowe. W dniu 14.08.1781r. wybuchł wielki pożar. Od pioruna zapaliły się stodoły na przedmieściu przy Górnej Bramie. Spłonęło wówczas 60 stodół ze zbiorami.
Wojny napoleońskie doprowadziły miasto ponownie do ruiny. Przechodziło ono z rąk do rąk. Okupowali je francuzi, niemcy, rosjanie. Nie ustawały kontrybucje i rekwizycje. Nieodłączni towarzysze wojny - głód i zarazy dziesiątkowały ludność. Jak wynika z księgi zgonów parafii orneckiej, w samym tylko 1807r. zmarły w mieście 643 osoby, a więc ponad jedna czwarta parafian. W mieście było 78 opuszczonych domów, a ogólne straty poniesione w czasie tej wojny oszacowano na sumę 277 172 talary.
Przemarsze wojsk w czasie kampanii 1812r.-1813r. kosztowały miasto 38 578 talarów. Rok 1807 upamiętnił się również pożarem, na skutek którego spłonęło 36 stodół. W 1818r. pożar zniszczył 15, a w 1828r. 11 stodół. Największy na przedmieściach pożar zanotowano w 1838r., w drugi dzień Zielonych Świąt, spłonęło wówczas 60 stodół i 40 szop. Natomiast dla samego miasta groźny był pożar w 1846r., kiedy to spłonęło 18 domów przy rynku. Dwa lata później, w kwietniu 1848 roku, pożar zniszczył cztery domy na przedmieściu, a 12.07.1848r., trzy domy, 40 stodół i 32 stajnie. Jeszcze poważniejszych zniszczeń dokonał pożar 6.08.1850r. Na przedmieściu przy drodze wiodącej do Drwęczna spłonęły 84 domy z zabudowaniami gospodarczymi, trzy osoby poniosły śmierć, a 289 rodzin ( 1072 osoby ) pozostało bez dachu nad głową.
Od zaboru zaczął się też na Warmii upadek szkolnictwa spowodowany przede wszystkim brakiem nauczycieli. W Ornecie np. przez pewien czas nauczaniem zajmował się stary szewc Poschmann. Dopiero seminarium nauczycielskie w Braniewie zapewniło miastu prawdziwego nauczyciela. Z chwilą wprowadzenia obowiązku szkolnego w 1825r. nauczaniem objęto prawie wszystkie dzieci. Wkrótce potem, w 1835r., szkoła ornecka miała trzy klasy z 290 uczniami, których uczyło trzech nauczycieli. Również szkoła żeńska liczyła trzy klasy i trzy nauczycielki. Uczęszczało do niej 265 dziewcząt. Ponieważ z czasem budynek starej szkoły przy kościele okazał się za mały, część klas przeniesiono do wyremontowanego skrzydła zamku. Mieściły się one tam przez blisko 30 lat, bo aż do 1889r.. Wówczas zbudowano nowy budynek szkoły żeńskiej, w którym umieszczono również część klas szkoły męskiej. W 10 lat później, w maju 1899r., oddano do użytku nowy budynek szkoły męskiej. Jeszcze w 1867r. powstało w Ornecie gimnazjum. Wkrótce jednak zlikwidowano je, a reaktywowano dopiero w 1902 roku. Wtedy też powstało gimnazjum żeńskie. Dla obydwu szkół zbudowano nowy gmach oddany do użytku 20.10.1925r.. Od 1890r. aż do lat dwudziestych działała w Ornecie szkoła gospodarstwa domowego. Po zlikwidowaniu jej utworzono we wrześniu 1929r. szkołę handlową, do której w roku szkolnym 1929/1930 uczęszczało 189 uczniów.
Kaplicę Polską zlikwidowano za rządów biskupa Karola Hohenzollerna (1795-1803), który w 1798r. przeniósł jej kapitał i dochody, do kościoła parafialnego na cele jego ozdoby i wystroju. Mury miejskie rozebrano w XIX w., część z nich wykorzystując jako oparcie dla domów. Także rozebrano szpitale Św. Jerzego i Św. Ducha w 1880r., a w ich miejsce zbudowano nowy szpital miejski. Mniej więcej w tym samym czasie (1872-1875) powstał szpital pod wezwaniem św. Elżbiety, którym opiekowały się siostry Katarzynki. Rozbudowano go i unowocześniono w 1899r.
W XIX w i początku XX w miasto rozwijało się powoli lecz stale. Pełniło rolę ośrodka zaopatrującego okoliczne wsie, samo też w dużej mierze żyło z rolnictwa. Jeszcze w 1929r. mieszkańcy posiadali 512 sztuk bydła, 1084 sztuki trzody chlewnej i 275 koni. Funkcje rzemiosła zostały z czasem ograniczone na skutek rozwoju przemysłu, jednak aż do końca XIX w miasto było uznanym ośrodkiem sukiennictwa i kapelusznictwa.
W 1868r. Ornetę włączono do sieci telegraficznej, a na początku XX w do sieci telefonicznej. W 1884r. rozpoczęto budowę dworca kolejowego i miasto otrzymało połączenie kolejowe z Olsztynem, rok później z Pieniężnem, w 1894r. z Morągiem ( obecnie 2009r. nie istnieje ), a w 1905r. z Lidzbarkiem Warmińskim ( obecnie 2009r. nie istnieje ). Rozpoczęto także budowę linii z Ornety do Elbląga. Światło elektryczne zapłonęło w Ornecie w 1901r., a w 1911r. otrzymało miasto wodociągi i kanalizację. Z pierwszej wojny światowej Orneta wyszła bez zniszczeń. Wprawdzie rosjanie ostrzelali miasto, nie wyrządzili jednak większych szkód.
W 1930r. było w Ornecie 15 rzeźników, 15 mistrzów piekarskich, 34 członków cechu szewców i garbarzy, 13 kołodziejów, ośmiu mistrzów garncarskich. Według spisu powszechnego z 17.05.1939r. gmina Orneta liczyła 7817 stałych mieszkańców (3621 mężczyzn); 534 osoby utrzymywały się z pracy w rolnictwie i leśnictwie, 3362 z pracy w przemyśle i rzemiośle 1368 z pracy w handlu i komunikacji. W gminie było wówczas 121 gospodarstw rolnych i leśnych, w tym cztery o powierzchni powyżej 100 ha.
W dniu 17.03.1945r. Ornetę zajmują wojska II i III frontu białoruskiego armii sowieckiej, a w dniu 23.07.1945r. miasto zostaje przekazane administracji Polskiej. Orneta na nowo została przyłączona do Rzeczypospolitej. Wierzę, że na zawsze. 
W 1957r. zatwierdzono nowy podział administracyjny PRL. Orneta znalazła się w Województwie Olsztyńskim w Powiecie Braniewskim. Ten podział trwał do 1975r.. W latach 1975r.-1998r. należała administracyjnie do Województwa Elbląskiego. Obecnie należy do Województwa Warmińsko-Mazurskiego. Jest siedziba Gminy Miejsko-Wiejskiej. Według danych z grudnia 2004r. miasto liczy 9837 mieszkańców. 

Lotnisko Orneta.
Lotnisko zbudowano w latach 30-stych XX w przez niemców. Zostało wyposażone w trawiaste pole wzlotów. Wykorzystano je podczas agresji na Polskę we wrześniu 1939r.. Z niego startowały samoloty do ataków na Grudziądz, Toruń, Modlin i inne miasta Rzeczypospolitej. 
W czasie II wojny światowej na lotnisku i w jego pobliżu niemcy założyli obóz jeniecki, obóz pracy i obóz koncentracyjny. Od strony miejscowości Bażyny w obozie przebywali jeńcy Polscy ( 1939r.-1943r. ). W obozie pracy od 1942r. do połowy 1943r. przebywali jeńcy sowieccy. W rejonie głównego obozu pracy przebywali także jeńcy włoscy w liczbie około 400 osób. W barakach po jeńcach sowieckich umieszczono jeńców angielskich. Z początkiem 1945r. lotnisko zostało zajęte przez sowietów ( między innymi 64 PLM ). Zakończenie II wojny światowej i przekazanie administracji nad miastem Orneta Polsce wcale nie oznaczało wycofanie się sowietów z lotniska. Wręcz przeciwnie. Sowieci założyli tu swoją jedną z wielu baz i intensywnie ją eksploatowali. Prawdopodobnie w dniu 14.09.1947r. na lotnisko z Malborka przebazowano dwa pułki sowieckie. Stacjonowały one prawdopodobnie do 1950r., kiedy zostały przeniesione w zachodnie rejony Rzeczypospolitej.

Lotnisko Orneta w rękach Polskich. 
Do momentu przekazania lotniska stronie Polskiej dysponowało ono tylko nawierzchnią gruntową ( trawiastą ). Pozostawiona infrastruktura była w katastrofalnym stanie. Sowieci opuszczając teren miast i lotniska nie pozostawili nic. Z początkiem 1951r. na lotnisku pojawił się 51 Batalion Budowy Lotnisk ( JW. 4003 ) z zadaniem przystosowania lotniska do przyjęcia i bazowania samolotów myśliwskich z napędem turboodrzutowym. Podstawowym zadaniem było zbudowanie betonowego pasa startowego o wymiarach 2 000 m x 30 m i powierzchni 60 000 metrów kwadratowych oraz dróg kołowania i płaszczyzn postojowych. Drogę startową zorientowano na kierunku wschód-zachód o parametrach 06/24. Nawierzchnia betonowa. Ma współrzędne geograficzne 54,07 N 20,05 E i leży na wysokości 53 m npm. 
W 1952r. lotnisko zostało przejęte przez Polskie Lotnictwo Wojskowe. W okresie 1952r. – 1953r. lotnisko poddane zostało generalnej rozbudowie. W 1952r. 29 PLM został zmuszony do przejęcia budynków należących do Kościoła Katolickiego. ( Informacja niepewna ). W okresie 1952r. – 1953r. na terenie lotniska prace budowlane nadal prowadził 51 Batalion Budowy Lotnisk. Jednostka ta przystosowała lotnisko do przyjęcia i eksploatacji samolotów myśliwskich z napędem turboodrzutowym w sile jednego pułku. Lotnisko zaliczono do klasy II-b co oznaczało, że lotnisko jest zdolne przyjmować samoloty o rozpiętości skrzydeł do 24 m i które dysponują długością rozbiegu w granicach 800 m - 1 200 m.
Pod lotnisko przeznaczono niespełna 400 hektarów. Teren zbliżony jest do prostokąta o długości około 2 900 m i szerokości 1 400 m. Na teren lotniska prowadzą cztery drogi i jedna bocznica kolejowa. Bocznica została zbudowana w 1950r. i była podstawową drogą dostarczania materiałów i towarów na lotnisko. Bocznica biegnie łukiem z dworca w Ornecie. Omija miasto od południowej strony i od zachodu dociera do lotniska. Całkowita jej długość wynosi 8 km, z czego 6 km toru ułożono na nasypie linii kolejowej, która łączyła kiedyś Ornetę z Elblągiem, a której odcinek Orneta-Góry ( Słobity ) obecnie ( 2008r. ) nie istnieje. Wiadomo, że podczas II wojny światowej materiały i surowce na lotnisko dostarczano samochodami z stacji Bażyny, a obecnie ( 2008r. ) miejscowość Bażyny nie ma kolei. Dokładnie nie wiadomo co stało się kilkoma liniami kolejowymi na Warmii. Przypuszczam, że wojska niemieckie lub sowieckie rozebrały te linie które biegły na kierunku wschód-zachód, aby utrudnić przeciwnikowi transport. 
Dzisiaj ( 2009r. ) trudno jest ustalić ile i jakie budowle zbudowano na terenie lotniska. Po większości z nich nie ma już śladu. Jeśli nawet zostały fundamenty to całkowicie zarosły. Przypuszczalnie były 3 hangary. Dwa hangary mieszczące się w południowej części lotniska były zbudowane przed II wojną światową. Trzeci powstał w północno-zachodniej części lotniska w 50-tych latach. Jego konstrukcja została wykorzystana ( w 2005r. ) na pobudowanie hali sportowej w Ornecie. Z innych budowli na pewno były; domek pilota, koszary, baza paliwowa, budynek sztabu, wartownia i liczne magazyny. Baza paliwowa mieściła się za starymi hangarami. Magazyny uzbrojenia umieszczono koło trzeciego hangaru ( nowego ). Drogi wewnętrzne były wykonane identycznie jak drogi kołowania samolotów, czyli betonowe. 
Remonty lotniska przeprowadzano w miarę regularnie, szczególnie pas startowy i drogi kołowania ( 1956r. – 1958r., 1961r. – 1962r., 1965r. ). W tym czasie lotnisko było silnie związane z 29 PLM. 
Po rozformowaniu 29 PLM na lotnisku nie zagościł żaden pułk lotniczy. Lotnisko przez lata 70-te było stale wykorzystywane przez wojsko. Jeszcze w 1972r. wykonano remont drogi kołowania Nr1, ale na tym koniec. 

Gospodarze Lotniska 29 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego.
Zgodnie z Rozkazem MON Nr 0078/Org z dnia 3.01.1953r. 29 PLM został przebazowany z lotniska w Malborku na lotnisko w Ornecie. Przypuszczalnie w dniu 2.01.1953r. na lotnisku w Ornecie odbyła się pierwsza zbiórka stanu osobowego Pułku.
29 PLM ( JW. 4988 ) razem z 41 PLM należał do 9 DLM, z dowództwem w Malborku. Pułk przebazował się z 14 samolotami Jak-23. Były wśród nich maszyny o numerach; nr 1004, 1006, 1007, 1008, 1009, 1012, 1013, 1017, 1019, 1115, 1210. Lecz już 25.02.1953r. wydano rozkaz o przekazaniu wszystkich myśliwców typu Jak-23 do 6 i 11 DLM. Samoloty z Ornety trafiły do 26 PLM. Jednocześnie na przełomie lutego/marca 1953r. na stan 29 PLM przyjęto 14 maszyn MiG-15 przekazanych z 41 PLM z Malborka, który otrzymał nowiutkie MiG-15 bis. 
Przez całą wiosnę i lato szkolono pilotów na samoloty typu MiG-15, a piloci którzy przeszli już przeszkolenie na Jak-23 na pozostałych siedmiu samolotach pełnili dyżury bojowe od świtu do zmroku w ramach systemu obrony przeciwlotniczej obszaru kraju. 
W dniu 1.10.1953r. na lotnisku było już 17 samolotów; 10 MiG-15, 2 UTI MiG-15, 1 Jak-11, 2 Jak-18, 2 Po-2.
Pierwsze lata służby Pułku były bardzo trudne. Wydarzyły się cztery katastrofy i kilka incydentów. Nie wszystko można zrzucić na małe doświadczenie pilotów i obsługę. Trzeba sumiennie przyznać, że eksploatowane pierwsze MiG-15 były maszynami już kilkuletnimi i bardzo wyeksploatowanymi. 
W dniu 24.10.1953r. na lotnisku pojawiły się nowiutkie 8 Lim-1 nr; 1A-06-019, 1A-06-020, 1A-06-021, 1A-06-022, 1A-06-023, 1A-06-024, 1A-06-025, 1A-06-026, 1A-06-027
W dniu 13.11.1953r. na lotnisku wylądowały kolejne 10 Lim-1 nr; 1A 06-028, 1A 06-029, 1A 06-030, 1A 06-031, 1A 06-032, 1A 06-033, 1A 06-034, 1A 06-035, 1A 06-036, 1A 06-038.
Z końcem 1955r. do Pułku dostarczono 15 myśliwców Lim-2 nr; 1B 02-07, 1B 02-12, 1B 02-15, 1B 02-17, 1B 02-19, 1B 03-01, 1B 03-05, 1B 03-10, 1B 06-02, 1B 07-07, 1B 07-20, 1B 08-14, 1B 08-26, 1B 08-27, 1B 09-29.
Z powodu wstąpienia Polski do Układu Warszawskiego od początku 1956r. pułk z Ornety rozpoczął pełnić dyżury w systemie obrony przeciwlotniczej północnego obszaru Polski. W tym celu zbudowano specjalne stanowiska postojowe dla samolotów pary dyżurnej oraz niezbędne pomieszczenia dla załogi i obsługi. Istotnym elementem systemu było uruchomienie w grudniu 1955r. w pobliżu Ornety 602 posterunku radiolokacyjnego obsługiwanego przez 13 Kompanie Radiotechniczną. Punkt dostarczał informacje o sytuacji powietrznej w rejonie działań samolotów z Ornety.
W 1957r. nastąpił podział lotnictwa na OPL OK. i WL LO. 29 PLM z Ornety trafił do Lotnictwa Operacyjnego do 3 Korpusu Lotnictwa Myśliwskiego z dowództwem w Poznaniu i tak funkcjonował przez 10 lat. Skład wyglądał następująco;
6 DLM Wrocław – 3 PLM Starachowice,
9 DLM Malbork – 29 PLM Orneta, 41 PLM Malbork,
11 DLM Świdwin – 4 PLM Goleniów, 40 PLM Świdwin.
W drugiej połowie 50-tych lat piloci z Ornety uczestniczyli w licznych defiladach, pokazach i zawodach. Szczególnie w tych ostatnich odnosili znaczące sukcesy, zarówno indywidualnie jaki i drużynowo i zawsze plasowali się, jeśli nie na pierwszym miejscu, to w ścisłej czołówce. 
W maju 1959r. Pułk otrzymuje na wyposażenie pierwsze dwa egzemplarze myśliwców Lim-5 P nr 1D-0403, 1D-0408. wyposażony w celownik radiolokacyjny RP-2. Dla personelu jednostki samolot ten był nową jakością. W czerwcu 1959r. pułk otrzymuje 1 MiG-17 PF z 28 PLM OPL OK.
W 1959r. postanowiono porównywać umiejętności pilotów myśliwskich z różnych jednostek w bezpośredniej rywalizacji. W dniach od 28.09.1959r. do dnia 2.10.1959r. odbyły się pierwsze po II wojnie światowej Centralne Zawody Wojsk Lotniczych i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju, indywidualne i zespołowe o mistrzostwo lotnictwa myśliwskiego. Na starcie stanęło kilka zespołów i 19 zawodników w konkurencjach indywidualnych. Stanęli na starcie, gdyż wygrali eliminacje. Niektórzy piloci startowali indywidualne i zespołowo. Przed zawodnikami postawiono następujące zadania; wyższy pilotaż, przechwycenie przeciwnika, strzelanie do celów naziemnych i powietrznych, lądowanie z przygaszonym silnikiem, lot nocny po trasie z wyjściem nad radiolatarnie w oznaczony czasie, itp.
Wszystkie zespoły i piloci występujący indywidualnie otrzymali opaski z numerem. Konkurencje rozgrywano z dużym rozmachem. Jeden samolot na bieżąco oceniało kilku sędziów. Szczegółowo analizowano taśmy z fotokarabinów. W kilku konkurencjach sędziowie oceniali wykonywanie zadania wprost z powietrza, lecąc obok w innym samolocie. Oceniali przebieg ataku, bezpieczeństwo, podejmowanie decyzji przez dowódcę.
Piloci z 29 PLM wypadli znakomicie, a szczególnie kpt. Franciszek Walenty, który indywidualnie zajął 1 miejsce. 
Klasyfikacja - 
Indywidualnie;
1 miejsce kpt. Franciszek Walentyn z 29 PLM LO – 2 280 punktów.
2 miejsce porucznik ( kpt. ) Stefan Ziębicki ( Ziembicki ) z 40 PLM LO – 2 210 punktów.
3 miejsce kpt. Garczyński – 2 155 punktów.
Zespołowo;
1 miejsce zespół Kałkusa z 1 PLM z Mińska Mazowieckiego – 2 670 punktów.
2 miejsce zespół Daniłowicza – 2 660 punktów.
3 miejsce zespół kpt. Franciszka Walentyna z 29 PLM LO – 2 335 punktów.
W 1960r. przeprowadzono II Centralne Mistrzostwa Lotnictwa Myśliwskiego WL i OPL OK. Zorganizowano je tym razem na kilku lotniskach. Centralnym miejscem było lotnisko w Krzesinach z jej gospodarzem 62 PLM. I tym razem piloci z 29 PLM nie zawiedli. Zespołowo 3 miejsce ponownie zdobył zespół kpt. Pilota Franciszka Walentyna.
We wrześniu 1960r. odbywały się centralne uroczystości z okazji Święta Lotnictwa w Łodzi. Pułk wystawił do pokazów w powietrzu 6 samolotów Lim-2 pod dowództwem kpt. pilota Franciszka Walentyna.
Na początku maja 1960r. na lotnisko przybyła pierwsza partia myśliwców Lim-5 nr 1C 16-06, 1C 16-16, 1C 16-17, 1C 16-18, 1C 16-28, 1C 17-10, 1C 17-20, 1C 17-21, 1C 17-23. W czerwcu dostarczono kolejne 3 Lim-5 nr 1C 16-30, 1C 19-03, 1C 19-04. 
Pierwsza połowa 60-tych lat to dynamiczne wprowadzanie do służby samolotów szturmowych i myśliwców naddźwiękowych. Efekt był taki, że najstarszym sprzętem dysponowały jednostki myśliwskie Lotnictwa Operacyjnego, a wśród nich prym wiódł, „in minus” 29 PLM z Ornety. Dodatkowo okazało się, że z takim trudem wprowadzona nowa organizacja lotnictwa nie sprawdziła się. W Ornecie spodziewano się kolejnych zmian.
W 1967r. 9 DLM zmieniła nazwę na 4 Pomorską Dywizję Lotnictwa Myśliwskiego.
Prawdopodobnie w 1967r. w DWL zapadła decyzja o przeprowadzeniu przez Pułk z Ornety trudnych lotów doświadczalnych. Polegały one na lotach wykonywanych w nocy, bez oświetlenia lotniskowego, tylko przy świetle księżyca. Z ogromnym narażeniem piloci wykonali te loty i stosowny meldunek wystosowano do DWL. Na kolejne takie próby przybył przedstawiciel DWL w randze generała i po osobistym wykonaniu jednego takiego lotu na samolocie SB Lim-2 z kapitanem pilotem Zdzisławem Podwiązką nakazał zaprzestać dalszych prób. Więcej takich lotów nie wykonywano. 
W 1968r. Pułk dysponował trzema Eskadrami. Pierwsza na samolotach Lim-5 P / MiG-17 PF i Lim-5, a pozostałe na Lim-2. Pułk dysponował także kilkoma SB Lim-2, TS-8 Bies oraz An-2. 
To, że przyszłość Pułku jest niepewna, potwierdzone zostało Zarządzeniem Nr 0197/Org z dnia 12.07.1968r. wydanym przez Szefa Sztabu Generalnego WP, w którym polecił rozwiązać 29 PLM do dnia 31.12.1968r., a ostatnia zbiórka odbyła się w dniu 1.02.1969r.. Cały personel jak i sprzęt rozdysponowano wśród pozostałych jednostek 4 DLM i innych jednostek podległych DWL. 

Dalsze losy lotniska.
W 1969r. nie zapadły żadne decyzje odnośnie likwidacji lotniska. Było ono w dalszym ciągu wykorzystywane przez wojsko. Głównie jako lotnisko zapasowe dla 4 DLM, szczególnie w okresie przeprowadzania prac modernizacyjnych i remontowych na innych lotniskach. 
Po likwidacji 29 PLM gospodarzem terenów lotniska została jednostka wojskowa JW. 3448. Jednostka ta to 21 Polowa Techniczna Baza Remontowa. Swoje główne obiekty miała zlokalizowane w samej Ornecie przy ulicy Braniewskiej zaledwie 2 km od lotniska. Koszary jednostki lotniczej natychmiast zajęła jednostka JW. 3448. Pobudowano także kolejne garaże i magazyny. Jednostka z Ornety była na usługach silnej jednostki artyleryjskiej, a potem rakietowej zlokalizowanej w Orzyszu odległym o około 160 km. Działały tam w różnym okresie; 68 Pułk Artylerii Haubic, 32 Łużycka Brygada Artylerii, 32 Łużycka Szkolna Brygada Artylerii, 32 Ośrodek Szkolenia Specjalistów Wojsk Rakietowych ( rozformowana w 1989r. ).
W ten sposób obiekty lotniska w Ornecie zostały wykorzystywane przez wojska rakietowe. Pełniły głównie funkcje składnicy materiałowo-technicznej w okresie od 1969r. do 1989r. W niej składowano i remontowano zestawy rakiet taktycznych typu Łuna.

System 9K52 Łuna-M opracowano w 1961r. i wdrożono do produkcji w 1964r. System ten stał się standardem w Wojsku Polskim i państwach UW z końcem 60-tych lat. Jest to system rakiet taktyczno-operacyjnych. Zestaw składa się pocisku taktycznego 9M21, wyrzutni 9P113 i transportera na kołach gumowych czteroosiowy Ził-135LM. Pocisk taktyczny został opracowany na bazie rakiety R-17 którą wyposażono w głowice bojową i jest niekierowany. W Polsce wyłącznie ładunek konwencjonalny. Głowice jądrowe i chemiczne miały pochodzić z trzech składów sowieckich zbudowanych na terenie Polski. Większą część pocisku zajmuje silnik marszowy, wokół którego dyszy znajduje się silnik startowy z szesnastoma dyszami. Ponadto pocisk ma dodatkowy silnik rakietowy, służący do nadania mu ruchu obrotowego. W tylnej części pocisku znajdują się cztery stateczniki, za którymi montuje się tarcze hamujące ( przy strzelaniu na odległość od 15 do 29 km ). Zasięg maksymalny 68 km. Celność z rozrzutem 3 000 m. System Łuna-M udoskonalony ma zwiększoną celność do rozrzutu 800 m.
Prawdopodobnie na wypadek W jednostka z Ornety stawała się Dywizjonem Rakiet Taktycznych systemu Łuna. Także jednostka z Ornety była Szkołą Młodszych Specjalistów Broni Rakietowej, czyli była filią 32 Ośrodka Szkolenia z Orzysza. 
W 1990r. jednostka z Ornety przeszła kolejne zmiany. Jako JW. 2946 została filią jednostek z Garnizonu Bydgoskiego. W tym czasie była już tylko składnicą. Część terenu oddano władzom cywilnym, w tym ten z hangarem, który stał pusty od początku 1990r. 
W dniu 15.02.1992r. jednostka zmienia numerację na JW. 1715 i stała się składnicą jednostek Garnizonu Elbląskiego i ... praktycznie czekała na rozformowanie. Żołnierze służby zasadniczej przebywali w niej do wiosny 1996r., a w dniu 31.12.1996r. jednostka przestaje istnieć. Ostatni żołnierze opuścili jednostkę w 1997r. 

Cywilne losy lotniska.
W 80-tych latach lotnisko dla lotnictwa wojskowego całkowicie straciło znaczenie. 
W 90-tych latach próbowano lotnisko wykorzystać dla lotnictwa cywilnego. Lecz degradacja infrastruktury, a szczególnie samej drogi startowej, zniweczyły te plany. Droga startowa w połowie swojej długości na odcinku kilkunastu metrów zaczęła się zapadać. Zbierająca się tam woda sprzyjała rozwojowi roślinności i degradacji nawierzchni. Obecnie ( 2008r. ) jest tam spory zagajnik z drzewkami o wysokości do 3 metrów, widoczny nawet na zdjęciach satelitarnych. 


W latach 90-tych droga startowa i drogi kołowania zaczęły być wykorzystywane do nielegalnych wyścigów samochodowych i motocyklowych. Spotykali się na nim młodzi ludzie próbujący swoich sił w wyścigach na krótkich dystansach. W kolejnych latach wyścigi te stawały się coraz bardziej zorganizowane. Rozgrywano je miedzy innymi pod szyldem Polskiego Związku Motorowego i Olsztyńskiego Klubu Rajdowego. Wielu uczestników posiadało już licencje kierowców rajdowych. Przeprowadzano już nie tylko wyścigi na krótkich dystansach, ale także duże pętle z szykanami i odcinaki o nawierzchni gruntowej. W pierwszej dekadzie kolejnego wieku wyścigów i rajdów rozgrywano już kilka rocznie. Pomiędzy poszczególnymi zawodami rajdowcy ćwiczyli manewry; poślizgi, wiraże i tak zwane palenie gumy. 

Rajd w Ornecie 2008r. zdj. Wojciech Andrearczyk.

W 2003r. po raz kolejny podjęto próbę przywrócenia lotnisku jego naturalnej funkcji, jako lotniska dla małych samolotów prywatnych typu awionetka. Niestety bez rezultatu.
Około 2005r. hangar który był umiejscowiony w północno-zachodniej części lotniska, przy drodze w kierunku miejscowości Bażyny został rozmontowany i na jego konstrukcji w mieście pobudowano halę sportową. 
Lotnisko jest ( 2007r. ) niezidentyfikowane, nie wpisane do rejestru. Lotnisko znajduje się we władaniu Agencji Mienia Wojskowego. AMW wystawiła resztę terenu na sprzedaż. Teren kupiła niemiecka firma ( spółka ) z hamburga. Na wniosek niemców zmieniono plan zagospodarowania przestrzennego, aby można był postawić na nim elektrownię wiatrową. Zostaną pobudowane 23 wiatraki. W 2009r. ukończono formalności prawne. 

Opracował Karol Placha Hetman