Lotnisko w Balicach historia część 2 2014r.

Kraków 12.11.2014r.

Lotnisko Balice

Historia


Część 2


Przełomowy 1963r.

Dla Lotniska Balice przełomowym okazał się 1963r. Bazujący tutaj 2 PLM został oficjalnie rozformowany. Jego sprzęt (myśliwce Lim-2/5) i część kadry zostało przemieszczone na Lotnisko Łask do 10 PLM. Natomiast tradycje, numer i zaszczytne imię „Kraków” przejęła jednostka bazująca w Goleniowie (2/4 PLM). Natomiast na Lotnisku Balice został powołany do życia nowy 55 Pułk Lotnictwa Transportowego, według Rozkazu Nr 040 z dnia 29.04.1963r.. 55 PLTr stał się kontynuatorem tradycji 13 Pułku Lotnictwa Transportowego przeformowanego Rozkazem Nr 91 z dnia 31.10.1944r., naczelnego dowódcy Wojska Polskiego z 713 Pułk Lotnictwa Transportowego 6 Armii Lotniczej sowieckich sił powietrznych.



55 PLTr wyposażono w samoloty transportowe An-2, Li-2, Ił-14. Od 15.05.1963r. do 30.06.1963r. na poligonie (lotnisko polowe) w Jaworze (Pojezierze Pomorskie) odbyło się pierwsze desantowanie skoczków z 6 DPD. W dniu 20.10.1963r. Jednostka (55 PLTr) otrzymuje sztandar, który wręcza Dowódca Lotnictwa Operacyjnego generał brygady pilot Franciszek Kamiński.


W październiku 1963r., następowała tradycyjna zmiana rozkładu lotu przewoźnika PLL LOT z letniego na zimowy. Był to dobry czas na ostateczne decyzje co do przyszłości portu lotniczego Rakowice-Czyżyny. W dniu 10.10.1963r., spotkały się władze lokalne, krajowe i wojskowe. Spotkaniu przewodniczył sam komuch Józef Cyrankiewicz i pewnie gdyby nie jego obecność, każda ze stron pozostałaby przy swoim dotychczasowym stanowiskach. To on arbitralnie zadecydował o przeniesieniu samolotów PLL LOT z Czyżyn do Balic. Jak zwykle w takich sytuacjach problem tkwił w szczegółach. Trzeba pamiętać, że na podejściu z kierunku 25(26) jest dojść wysoka Góra Osławska. Góra Osławska, Osłowka, Osłówka lub Młyńska Góra to wzgórze o wysokości 258,4 m n.p.m. znajdujące się na Grzbiecie Tenczyńskim w północno-zachodniej części Olszanicy w Krakowie. Szczyt wzgórza znajduje się ok. 100 m od granicy z Balicami. Zachodni stok wzgórza opada do autostrady A-4 i pola wzlotu lotniska, a północny do rzeki Rudawa. Do 2005r., wzgórze miało być zniwelowane, z powodu przeszkody lotniczej, jednakże z braku funduszy, projekt został wstrzymany. Na wzgórzu usytuowane jest ostrzegawcze lotnicze oświetlenie.


Na kierunku 07 jest jeszcze gorzej. Tam znajduje się miejscowość Morawica położona na wzniesieniu, a w niej duża świątynia. Te przeszkody nie stanowiły problemu dla lotnictwa wojskowego i mieściły się w wojskowych normach. Jednak nie mieściły się w normach cywilnych. Ponieważ decyzję podjął jeden z najważniejszych komuchów w PRL, należało zmienić normy. Na wykonanie decyzji, zainteresowani dostali 4 dni. W dniu 14.10.1963r., niewielki teren jednostki wojskowej JW 1616 przekazano Ministerstwu Komunikacji po obiekty portu lotniczego. Na nim znajdowała się PPS o wymiarach 100 m x 50 m oraz dwa baraki. Oficjalnie teren ten i obiekty przekazano Ministerstwu Komunikacji, decyzją ministra obrony narodowej Nr 0244/VII z dnia 6.02.1964r. Ministerstwo Komunikacji teren ten przekazało w zarząd PLL LOT i lotnisk komunkacyjnych.

Pierwszy samolot rejsowy Ił-14 z pasażerami z Warszawy wylądował na Lotnisku Balice w dniu 29.02.1964r., w godzinach porannych i po dwóch godzinach z nowymi pasażerami odleciał do Warszawy. Paliwo dla samolotów PLL LOT dostarczało wojsko. Warunki dla pasażerów były mniej niż skromne. Na Lotnisku Balice nie było nawet kasy biletowej. Bilety kupowano w biurze PLL LOT w Krakowie przy ulicy Basztowej (w pobliżu Rynku Kleparskiego). PLL LOT zapewniał pasażerom transport autokarowy z ulicy Basztowej na Lotnisko Balice. W pierwszym baraku mieściły się; poczekalnia dla pasażerów, biura administracji PLL LOT i portu, komórka meteo, toalety. W drugim umieszczono radiostację, pomieszczenia gospodarcze i magazyny.

Niestety, jest mało zdjęć z tego okresu. Były to czasy, kiedy za fotografowanie obiektów państwowych i wojskowych można było trafić do więzienia z oskarżeniem o szpiegostwo. Nawet na wiaduktach i mostach były tablice z przekreślonym aparatem fotograficznym, a blisko 5 milionów ludzi było na usługach komunistycznej partii i komunistycznego rządu. Ci ludzie nie wyparowali. Kolejne ich pokolenia, przepoczwarzone w masonów i liberałów biorą udział w rządzeniu Rzeczypospolitą.


W listopadzie 1964r., na Lotnisko Balice został przeniesiony z Rakowic-Czyżyn krakowski oddział Lotnictwa Sanitarnego. Lotnictwo Sanitarne zajęło wojskowy hangar zlokalizowany przy PPS zajmowanej przez PLL LOT. Ów hangar stoi do dnia dzisiejszego (2014r.), jednak jest on w złym stanie technicznym. Nowy hangar dla wojska wybudowano w centralnej części lotniska w 1967r., i był tak duży, że mieścił nowe samoloty An-12 pozyskane dla Polskiego Wojska. Ten hangar już nie istnieje, a w jego miejscu jest nowy hangar przystosowany do obsługi samolotów CASA-295M, zbudowany w 2003r.


W kwietniu 1965r. z Oficerskiej Szkoły Lotniczej Dęblin przybyła do 55 PLTr kapitan pilot Bronisława Dudek, jedna z trzech kobiet pilotów w Wojsku Polskim w tamtym okresie.


W 1966r. wybrana część personelu latającego 55 PLTr została skierowana do CCCP celem przeszkolenia na nowy typ samolotu transportowego An-12, których nasza armia zakupiła dwa egzemplarze. Antonow An-12 nr 6344307 nb 50 i Antonow An-12 nr 6344308 nb 51. Samoloty te przez wiele lat był największymi samolotami transportowymi eksploatowanym w Polsce (do 1993r.). An-12 był odpowiednikiem jankeskiego C-130 Herkules. Jeden z tych samolotów Antonow An-12 nr 6344307 nb 50 został utracony na Bliskim Wschodzie w dniu 13.05.1977r. w Bejrucie, grzebiąc cała załogę. Prawdopodobnie samolot został zestrzelony przez wojsko izraelskie. Załoga; dowódca samolotu podpułkownik pilot Henryk Bajer, (drugi pilot) podpułkownik pilot Tadeusz Florek, podpułkownik nawigator Jan Kowalik, technik pokładowy podpułkownik Jerzy Grzywalski, technik klucza major Adam Rybak, technik urządzeń desantowych kapitan Janusz Lech, radiotelegrafista chorąży Kazimierz Krupka, NN, NN. Cześć Ich Pamięci!



Brak budynku dworca lotniczego (terminalu) dawał się w Balicach wszystkim we znaki. Projekt nowego dworca opracowało Miejskie Biuro Projektów w Krakowie pod przewodnictwem mgr. inż. Adama Kaczora w 1964r., według projektu architekta mgr. inż. Andrzeja Kurkiewicza. Wykonawcą było Przedsiębiorstwo Przemysłowe Budowy Huty im W. I. Lenina.

Przy projektowaniu dworca lotniczego korzystano z wzorców szwedzkich. Budynek opracowano na planie kwadratu o bokach około 30 m, jako budowla parterowa. W centrum pozostawiono niewielką (4 m x 4 m) wolną przestrzeń wykonaną ze szklanych ścian. Jej funkcją jest dopływ światła dziennego do wnętrza obiektu. W Polskich warunkach było to mało praktyczne rozwiązanie, znacznie zwiększające koszty ogrzewania obiektu, a wewnątrz rosły chwasty. Powierzchnia użytkowa budynku to 905 m2. Obiekt był bogato przeszkolony oknami z aluminiowymi ramami. Front budynku wyposażono w dwoje aluminiowych drzwi, między którymi na murze umieszczono abstrakcyjną mozaikę. Taka socrealistyczna wizja, która i tak była lepsza od czerwonych gwiazd lub sierpa i młota. Wnętrze obiektu podzielono na część krajową i zagraniczną. Już z początkiem 70-lat w systemie kontroli bezpieczeństwa stosowano bramki wykrywania metali.

Przed budynkiem zbudowano pętle drogową (bo była to droga bez przejazdu), w postaci agrafki, a w jej wnętrzu parking dla 50 samochodów osobowych i kilku autokarów. Był także przystanek końcowy-początkowy autobusów linii 208 z Kleparza i 209 z Salwatora MPK (Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne). Dworzec oficjalnie otwarto w dniu 10.09.1966r.


Pierwszą oficjalną, zagraniczną wizytę w Krakowie złożył w dniu 16.09.1966r., szachinszach Iranu Mohammed Reza Pahlawi z małżonką, który korzystał z nieoddanego jeszcze oficjalnie dworca lotniczego. We wrześniu 1967r., prezydent Francji Charles de Gaulle odbył wizytę w Polsce, gdzie był entuzjastycznie witany. W trakcie swojej wizyty prezydent podkreślał między innymi Polskość Ziem Odzyskanych. Charles de Gaulle zwiedził Warszawę, Trójmiasto, Kraków, a odlatywał z Lotniska Balice na pokładzie samolotu Sud Aviation Caravelle.


We wrześniu 1967r. zgodnie z panującą w tym czasie tendencją w Wojsku Polskim, jednostka transportowa (55 PLTr) powróciła do nazwy z okresu II wojny światowej i Rozkazem Ministra Obrony Narodowej Nr 025 dnia 30.09.1967r. otrzymała nazwę 13 Pułk Lotnictwa Transportowego.


W 1968r., Lotnisko Balice było świadkiem i udziałowcem agresji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację. W dniu 20.08.1968r., była dobra pogoda lotna. Jednak 13 PLTr nie podjął ćwiczebnych lotów. W godzinach przedpołudniowych, bez wcześniejszego powiadomienia, na Lotnisku Balice wylądowało kilkanaście sowieckich samolotów transportowych typu An-12. Sowieci zarządzali tankowania samolotów, które z uwagi na ilość maszyn trwało kilka godzin. Operacja „Dunaj”, taki kryptonim otrzymała militarna agresja na rzekomo suwerenny kraj, rozpoczęła się w dniu 20.08.1968r., o godzinie 23:00 i sowieckie samoloty z żołnierzami i sprzętem odleciały z Lotniska Balice do Czechosłowacji.


W 1969r., na Lotnisku Balice zainstalowano wskaźnik kąta schodzenia VASIS (Visual Approach Slope Indicator System), taki ówczesny system świateł PAPI.


W 1971r., przeprowadzony kolejny remont pola wzlotów połączony z dużą modernizacją. Prace finansowano zarówno z budżetu wojskowego jak i zarządu lotnisk cywilnych. Najważniejszym elementem było wydłużenie DS (RWY) o 400 m. Po około 200 m z każdej strony, z uwagi na ograniczenia terenowe. Zmodernizowana DS otrzymała długość całkowitą 2 400 m. na głównym podejściu 25(26, 257 stopni) zamontowano światła podejścia typu Calverta. Na podejściu 07 (08) zamontowano światła uproszczone. Każda z lamp była umieszczona na indywidualnym drewnianym słupie identycznym jak stosowane wówczas słupy dla przewodów elektrycznych i telefonicznych. Wzdłuż DS na poboczach umieszczono światła krawędziowe. Takie same światła pojawiły się przy drogach kołowania i PPS. Nie oznacza to jednak, że do tego momentu nie było żadnego oświetlania. Ponieważ lotnisko nadal było wojskowe, to był na nim rozwijany system oświetlenia Łucz. W związku z remontem DS (RWY) był on zamknięty od maja 1971r., do października 1971r. Nie znaczy to jednak, że żadne samoloty z Lotniska Balice nie korzystały. Czynna była gruntowa DS zlokalizowana równolegle do głównej drogi w północnej części lotniska. Z tej drogi korzystało wojsko i lotnictwo sanitarne. Modernizacji i rozbudowie poddano także drogi kołowania.

Zmodernizowana DS (RWY) umożliwiła starty samolotów Ił-18 PLL LOT z kompletem pasażerów i zatankowany maksymalnie. Dzięki temu bez międzylądowania mogły osiągnąć moskwę lub Mediolan (zasięg 1 400 km).

Dużą poprawę bezpieczeństwa wniosły zmodernizowane systemy ślepego lądowania NDB i stacja radiolokacyjna systemu PAR. W tym samym czasie cywilny port lotniczy wzbogacił się o lotniskową straż pożarną. Było to podyktowane międzynarodowymi przepisami. W Balicach specjalnie się tym nie przejmowano, gdyż na terenie jednostki wojskowej JW 1616 był oddział straży pożarnej, więc istniało zabezpieczenie z tej strony. Jednak na przełomie 60/70-lat międzynarodowe przepisy cywilne w tym zakresie były już bardzo ostre. Będące na wyposażeniu wojska samochody pożarnicze marki STAR nie spełniały tych wymogów. I to w zakresie prędkości jazdy, jak i ilości zabieranych środków gaśniczych. Plany cywilnej strażnicy zostały zatwierdzone już w 1969r., jednak były duże problemy w realizacji obiektu. Dopiero interwencja Ministerstwa Komunikacji pozwoliła na sfinalizowanie inwestycji, którą oddano do użytku 30.11.1971r. Był to stosunkowo skromny obiekt, zlokalizowany za nadal użytkowanymi barakami, ze wschodniej strony. Jednak najważniejsze były wozy bojowe, zakupione za dewizy na Zachodzie. Pierwszy z nich był dwuosiowy i wyglądem nie odbiegał od tych używanych obecnie i został dostarczony w 1978r.. Zastąpiły one Polskie wozy pożarnicze marki JELCZ.

W pobliżu dworca lotniczego zlokalizowano placówkę pogotowia ratunkowego oraz placówkę milicji obywatelskiej.


W dniu 13.09.1972r. na lotnisku lądują pierwsze z zakupionych w CCCP samolotów transportowych An-26, które zakończyły służbę w 2008r.



Już od 1970r. W 13 Pułku obowiązuje nowa struktura; 1 Eskadra – samoloty An-26 (12 sztuk). 2 Eskadra – samoloty An-2. 3 Eskadra – samoloty Ił-14 (maksymalnie 17 sztuk) i An-12 (2 sztuki). W tym okresie wycofano ze służby pozostałe samoloty Li-2 i część Ił-14. Niektóre samoloty Ił-14 przystosowano do wykonywania zadań fotogrametrycznych.

W okresie od 23.01.1979r. do 25.01.1979r. po trzęsieniu ziemi w Jugosławii samoloty 13 Pułku przewiozły ponad 100 000 kg lekarstw, odzieży i namiotów.

Od lipca 1979r. 2 Eskadra 13 Pułku rozpoczęła stały dyżur w Krajowym Systemie Ratownictwa Medycznego. Było to związane z końcem resursu samolotów eksploatowanych przez Lotnicze Pogotowie Ratunkowe.

W 1980r. 13 PLTr rozpoczyna współprace z Narodowym Bankiem Polskim przewożąc pieniądze z centrali w Warszawie do kilku miast w Polsce.


Od 1972r., Kraków uzyskuje połączenia krajowe z kolejnymi Polskimi miastami. W 1973r., połączenia obejmowały; Gdańsk, Bydgoszcz, Koszalin, Szczecin, Poznań i Wrocław oraz zagraniczne z Warną, Budapesztem, Konstancją i Burgas. W 1975r. Lotnisko Balice obsłużyło ponad 170 000 pasażerów. W 1979r., było już ponad 200 000 pasażerów. Głównym typem samolotów używanych przez PLL LOT w tym czasie to turbośmigłowe An-24.



W 70-latach germańcy z linii lufthansa próbowali uruchomić stałe połączenie z Krakowem. Okazało się ono jednak nierentowne i zostało zlikwidowane. Więcej szczęścia miała ogromna jankeska firma Pan Am, która w Krakowie, przy Rynku Głównym uruchomiła swoje biuro, oferując przeloty za Wielką Wodę już z samych Balic, korzystając także z samolotów innych linii lotniczych.

Dworzec lotniczy był już przepełniony i wymagał rozbudowy. Na szczęście dla komunistów, generał Wojciech Jaruzelski 13.12.1981r., wypowiedział narodowi wojnę w postaci stanu wojennego i dworca nie trzeba było rozbudowywać. Przewozy pasażerskie spadły niemal do zera. Lotów było niewiele. Każdy pasażer oprócz biletu i obowiązkowego dowodu osobistego musiał posiadać specjalną przepustkę poświadczającą, iż może korzystać z tego środka transportu. Na pokładzie samolotu byli uzbrojeni w długą broń zmowocy (ZOMO – zmilitaryzowane oddziały milicji obywatelskiej), którzy cały czas obserwowali pasażerów.

Warto wspomnieć, że w 70-latach rodziły się nie jasne do końca plany rozbudowy dworca lotniczego. Jednak były one powstrzymywane innym jeszcze mniej realnym projektem, którym była budowa nowego lotniska dla Krakowa i Górnego Śląska w miejscowości Balin (między Trzebinią, a Jaworznem). Była to zła lokalizacja pod każdym względem; szkody górnicze, tereny wymagały wywłaszczenia, duże koszty budowy lotniska od podstaw. Nie brano wówczas pod uwagę Lotniska Mierzęcice, gdzie stacjonował 39 PLM, a które jest znane od początku 90-lat jako Lotnisko Pyrzowice.


W 1982r. samoloty An-26 z 13 PLTr brały udział w ćwiczeniach pod kryptonimem Tarcza-82 na terenie Bułgarii. Od 1986r. 13 PLTr bierze udział w Akcji Serce na rzecz Kliniki Kardiologicznej w Zabrzu transportując narządy do przeszczepu.


Opracował Karol Placha Hetman