Kraków 9.08.2011r.
307b Rozdział 1.08.1999r.
Embraer ERJ-145 
Polska

Samolot pasażerski ( transportowy ).

Historia


Trzy samoloty Embraer ERJ 145 PLL LOT na Lotnisku Okęcie. 2009r.

Firma Embraer
Brazylia to kraj postrzegany w Rzeczypospolitej, w środkach masowego przekazu, jako słabo rozwinięty, o niskiej kulturze technicznej. Kojarzony tylko z piłką nożną. 
Lecz faktycznie, w dziedzinie techniki lotniczej to potęga. Już dawno Brazylia przegoniła Polskę, której korzenie lotnicze są znacznie starsze. I o ile w Rzeczypospolitej przemysł lotniczy jest systematycznie likwidowany, to w Brazylii stale się rozwija i ma coraz silniejsze powiązania z Europą, USA i Chinami.
Do wiodących firm lotniczych w Brazylii należy Embraer. Embraer to jedna z największych i najbardziej dynamicznie rozwijających się firm lotniczych na świecie. Produkuje samoloty wojskowe, dyspozycyjne, pasażerskie i rolnicze. Ich wyroby należą do najlepszych w kategorii koszt-efekt. Dziś Embraer to koncern zajmujący czwarte miejsce na świecie. 
Historia potęgi Brazylijskiego przemysłu lotniczego sięga 40-tych lat XX wieku. W 1950r. utworzono Instituto Tecnologico de Aeronautica ( Instytut techniczny Lotnictwa ), znany jako ITA. Ta placówka będąca jednocześnie i uczelnią i instytutem ( biurem konstrukcyjnym ) istnieje do dnia dzisiejszego. Podlega pod Ministerstwo Obrony Brazylii. Kształci cywilów i wojskowych. 
ITA jest obecnie częścią Comando-Geral de Tecnologia Aerospacial, czyli CTA – gigantycznego wojskowego centrum badań aeronautyczno-kosmicznych, stworzonego w 1953r. na wzór jankeskiej NACA, czyli poprzednika NASA. W skład CTA wchodzą także m.in. Instituto de Aeronaútica e Espaço ( IAE ) – instytut naukowy pracujący nad nowymi technologiami lotniczym, obronnymi i kosmicznymi, Instituto de Estudos Avançados ( IEAv ) - kształcący m.in. fizyków jądrowych, oraz Instituto de Fomento e Coodernação Industrial ( IFI ) który jest m.in. instytucją wydająca w Brazylii lotnicze certyfikacje. Wszystkie te instytuty mieszczą się w São José dos Campos, tam gdzie swą siedzibę ma obecnie także Embraer.
Prace nad pierwszym cywilnym samolotem pasażerskim rozpoczęły się w Brazylii 29.03.1965r.. Samolot otrzymał oznaczenie IPD-6504 i w dniu 26.10.1968r. wykonał pierwszy lot. Samolot wzbudził zainteresowanie władz Brazylii, takie, iż 29.07.1969r., Wojskowe Ministerstwo Lotnictwa powołało do istnienia firmę Embraer, dla jego produkcji. IPD-6504 otrzymał nazwę Bandeirante, co w języku portugalskim oznacza Pionier. Nieco później konstrukcja otrzymała symbol EMB 110 i pod nim jest powszechnie znana na świecie. Głównym konstruktorem samolotu był inżynier Oziris Silva, którego mianowano także dyrektorem firmy Embraer. 
Samolot EMB 110 budowano przez 21 lat w ponad 30 wersjach wojskowych i cywilnych. Ostatni egzemplarz zbudowano w 1990r.. Nadal ( 2010r. ) jest użytkowany.
Embraer jak każda firma funkcjonująca długie dziesięciolecia na rynku miała swoje wzloty i upadki. Najgroźniejszy był kryzys z okresu 1990r.-1994r.. Sprzedaż firmy w 1990r. spadła z 700 milionów dolarów do 177 milionów dolarów. W Brazylii był kryzys ekonomiczny i panowała wysoka inflacja. Dokonano redukcji zatrudnienia, o ponad 50 procent. Mimo to straty wynosiły nadal 200 milionów dolarów. Podjęto decyzje o sprywatyzowaniu firmy. W grudniu 1994r. zakończono prywatyzację. 
Wówczas zdecydowano się zaryzykować i skupić wysiłki nad konstrukcją ERJ 145 rozwijaną od 1989r., gdyż zarząd dostrzegł niszę wśród samolotów pasażerskich turboodrzutowych 40-110 miejsc. Dla Boeing i Airbus to były konstrukcje nieopłacalne. Jedyny producent to Bombardier. Na program ERJ 145 łącznie wydano 300 milionów dolarów. Konstrukcja odniosła duży sukces.
Obecnie ( 2010r. ) Embraer mierzy w konstrukcje do 200 miejsc pasażerskich. Do najbardziej znanych konstrukcji firmy Embraer należą; AMX ( włosko-brazylijski samolot bojowy ), EMB 312 Tucano ( szkolno-treningowy, od 1983r. zbudowano około 650 sztuk ), EMB 202 Ipanema ( rolniczy napędzany alkoholem ), ERJ 145, ERJ 170, ERJ 190 i wiele innych. 

Embraer ERJ 145
Historia tego samolotu datuje się na połową 80-tych lat XX wieku. W 1983r. firma oblatała prototyp samolotu pasażerskiego Embraer 120 Brasilia, dla 20-30 pasażerów, napędzanego dwoma silnikami turbośmigłowymi. Wówczas to szukając możliwości poprawy parametrów lotu, postanowiono zastosować silniki turboodrzutowe. Logiczne było umieszczenie silników tak jak dotychczas, czyli przy skrzydłach. 
Tak powstały pierwsze rysunki samolotu oznaczonego ERJ 130. Lecz wkrótce konstruktorzy przenieśli silniki w tylną część kadłuba. Jednocześnie zarząd firmy nakazał powiększyć kabinę pasażerską. Tak powstał projekt Embraer ERJ 135, który stał się prekursorem ERJ 140 i ERJ 145. Cała rodziny tych samolotów charakteryzuje się identycznym układem aerodynamicznym; dolnopłat, dwusilnikowy, turboodrzutowy, o wąskim kadłubie, skrzydła o umiarkowanym skosie. Samoloty te powstały na potrzeby wojska, pasażerskich linii lotniczych oraz jako dyspozycyjne. 
Embraer ERJ 145 zaczął być projektowany w 1989r.. Pierwszy lot prototypu odbył się 11.08.1995r.. Brazylijczycy w tym czasie mieli już duże doświadczenie w sprzedaży samolotów za granice i wiedzieli, że bez stosownych certyfikatów jest to niemożliwe. Dlatego już w 1996r. samolot otrzymał certyfikaty CTA i FAA, a w 1997r. europejskiego JAA ( Joint Aviation Authorities ). 
Pierwszym użytkownikiem były linie Continental Express z USA. Obecnie ( 2010r. ) samolot użytkuje około 70 linii lotniczych na całym świecie.
Podstawowa wersja pasażerska ERJ 145 zabiera na pokład 50 pasażerów ( ewentualnie 48 lub 49 jeśli była zabudowana szafa ( garderoba ). 
Z początkiem XXI wieku koncern Embraer zawarł porozumienie z Chinami i wszedł na tamtejszy rynek z produkcją licencyjną. Od 2003r. w zakładach chińskich w Habronie zaczęto montować samoloty ERJ 145. Także w Chinach w dniu 28.09.2007r. zbudowano 1 000 ( tysięczny ) egzemplarz samolotu typu ERJ 145. 

Wersje
ERJ 135 – zabiera na pokład 37 pasażerów. Dysponuje zasięgiem 1 750 mil morskich ( 3 241 km ). 
ERJ 135 ER – Extended Range. Ma zwiększony zasięg.
ERJ 135 LR – Long Range, z lepszymi silnikami i o większym zasięgu.
ERJ 140 ( LR ) – kadłub dłuższy o 3,60 m. Zabiera na pokład 44 pasażerów. Dysponuje zasięgiem 1 650 mil morskich ( 3 056 km ). Samoloty budowane głównie na potrzeby rynku USA, jako samoloty dyspozycyjne.
ERJ 140 ER – Extended Range o wydłużonym zasięgu.
ERJ 140 LR – Long Range, ma lepsze silniki i większy zasięg.
ERJ 145 XR – kadłub dłuższy. Zabiera na pokład 50 pasażerów. Dysponuje zasięgiem 2 000 mil morskich ( 3 704 km ). Paliwo 4 174 kg.
ERJ 145 STD – platforma dla samolotów eksportowanych za granicę.
ERJ 145 EU – model dla krajów europejskich. Masa startowa ( MTOW ) określona na 19 990 kg.
ERJ 145 ER – Extended Range, o wydłużonym zasięgu ( 2 963 km ).
ERJ 145 EP – samolot o wzmocnionej konstrukcji. Masa startowa ( MTOW ) określona na 20 990 kg.
ERJ 145 LR – Long Range, o zwiększonym zasięgu ( 3 037 km ). Zabiera więcej paliwa ( 5 187 kg ) i posiada nowsze silniki. Wprowadzony do eksploatacji w 1998r..
ERJ 145 LU – to wersja LR o większej masie startowej ( MTOW ) 21 990 kg.
ERJ 145 MK – w certyfikacie ma zwiększoną masę własną ( 7 700 kg ), przy nie zmienionych pozostałych parametrach masowych.

Poprawiony ERJ 145
Wiele z tych wersji budowano jednocześnie. Nie występowała coś takiego jak zastępowalność. O odpowiednim ukompletowaniu maszyny decydował klient. Dlatego przy samolotach ERJ 135/140/145 możemy mówić o wersjach, podwersjach oraz seriach indywidualnych. 
Jednak w pewnym momencie samolot ERJ 145 został znacznie zmodyfikowany. Mimo to oznaczenie ERJ 145 utrzymano. Zmiany były niezwykle poważne. Samolot praktycznie został wyposażony w nowe płaty. W oczy rzuca się zastosowanie winglet na ich końcach. Lecz skrzydła mają nowy profil aerodynamiczny, nowe lotki i nowe klapy. Klapy są jednoszczelinowe, a nie jak poprzednio dwuszczelinowe. Skrzydła mają mniejszą siłę nośną lecz także mniejszy opór. Mniejsza siła nośna nieznacznie wydłużyła rozbieg, ale mocniejsze silniki to zniwelowały. Nowe skrzydła są także nieco lżejsze. Dzięki temu skrzydła stawiają mniejszy opór podczas prędkości przelotowej, a samolot uzyskuje większy zasięg. 
Przebudowano także instalację paliwową. Generalnie wywodzi się ona z wersji LR. Lecz zabudowano dodatkowy zbiornik paliwa w części ogonowej. Dzięki niemu można także wyważać samolot w locie. 
Maszyna otrzymała nowsze silniki, bardziej ekonomiczne. 
Dzięki tym wszystkim zmianom samolot jest szybszy, ma większy zasięg i pułap. 
Poprawiony ERJ 145 otrzymał oznaczenie ERJ 145 XR i stał się podstawą dla kolejnych maszyn pasażerskich i wersji wojskowych. 
Pasażerski ERJ 145 XR został wprowadzony do eksploatacji w 2002r.. Pierwszym jego użytkownikiem były linie Express Jet Airlines. Ta wersja samolotu ma zasięg 3 704 km..

Prototyp ERJ 145 XR. 2002r.

Wersje wojskowe;
EMB 145 RS/AGS – maszyna do rozpoznania. Znany jako R-99 model B. 
EMB 145 AEW&C – maszyna wczesnego ostrzegania. Znany jako R-99 model A.
P-99 – samolot patrolowania morskiego i zwalczania okrętów podwodnych. 

EMB 145 AEW&C wojskowego lotnictwa Meksyku. 2011r.

EMB 145 AEW&C wnętrze. 2011r.

W 2009r. w samolotach z napędem turboodrzutowym, w klasie pojemności 30 – 120 pasażerów Embraer miał udział 47 % w rynku. Kierownictwo firmy sukcesu upatruje w trzech aspektach. Po pierwsze, powstawaniu linii niskokosztowych. Pierwsze takie linie powstały na terenie USA w 70-tych latach XX wieku. Ale prawdziwy rozwój przyszedł z początkiem XXI wieku. Drugim aspektem było powstanie firm leasingowych, dzięki którym przewoźnicy nie muszą już kupować maszyn na własność. I trzecim aspektem jest rosnąca niechęć pasażerów do przesiadek, co zmusza firmy przewozowe do posiadania sporej floty maszyn i dużej siatki połączeń. 
Do 2009r. firma Embraer zbudowała; 108 ERJ 135, 74 ERJ 140, 733 ERJ 145. Łącznie 915 maszyn, nie licząc maszyn zbudowanych poza Brazylią, w Chinach i USA. 70 % tych maszyn lata w USA i Kanadzie. 
Brazylijczycy zdawali sobie ( już w 2009r. ) sprawę, iż rynek na samoloty ERJ 135/140/145 praktycznie został nasycony. Biedniejsze kraje będą raczej szukały maszyn na rynku wtórnym. 
Pewną szansą dla znalezienia zamówień na tę grupę kolejnych samolotów są maszyny w wersji dyspozycyjnej, a dokładnie business jet. Czyli powietrzne taksówki. Kiedyś maszyny dyspozycyjne posiadali najbogatsi i duże korporacje. Teraz samoloty na życzenie konkretnego przelotu może mieć nawet niewielka firma. Wynajęcie lotu jest teraz dużo tańsze, a firm świadczących tego typu usługi wciąż przybywa. 
Dlatego Brazylijczycy opracowali samolot Legacy 600, Legacy 650 i kolejne. W 2000r. na rynku pojawił się Legacy 600, zbudowany na platformie ERJ 135. Zabiera na pokład 13 pasażerów, w kabinie typu VIP. Zasięg 6 060 km. W 2002r. sprzedano pierwsze 10 maszyn. Cena samolotu w 2008r. wynosiła 26,93 miliony dolarów. W 2008r. firma zaprezentowała kolejną odmianę Legacy 650. 

Embraer ERJ 145 family w Polsce.
PLL LOT stosunkowo wcześnie zdecydował się na zakup samolotów ERJ 145. Niemal w tym samym roku kiedy samolot pojawił się w ofercie sprzedaży. Atutami Brazylijczyków był; krótki termin realizacji zamówienia, korzystny układ koszt-efekt oraz lepsze parametry techniczne w stosunku do aktualnie eksploatowanych maszyn. W tym czasie na krótkich trasach PLL LOT eksploatował maszyny ATR 72. 
Umowa między PLL LOT a firma Embraer została podpisana w 1999r., a zgodnie z nią zamówiono 6 samolotów z opcją na kolejne 6 sztuk. 
Zakup samolotów ERJ 145 przez LOT w środkach masowego przekazu nie wywołał zachwytu. Wręcz przeciwnie. Decyzja ta została poddana krytyce. Jak się okazało niesłusznie, a kolejne zakupy samolotów z firmy Embraer są przyjmowane znacznie cieplej. 
Pierwszy samolot ERJ 145 dotarł do Polski w lipcu 1999r.. miał nr 145155 i otrzymał znaki SP-LGA. Pierwszy lot wykonano w dniu 1.08.1999r., na trasie Warszawa-Zurych. Zbiegło się to z przystąpieniem PLL LOT do Programu Qualiflyer, który skupił 10 przewoźników. Program polegał na premiowaniu pasażerów, którzy dużo podróżowali i zliczano im pokonany dystans. Maszyna była eksploatowana przez PLL LOT do grudnia 2004r.

ERJ 145 SP-LGA w barwach PLL LOT, a lot odbywany w Brazylii. Na gondoli silnikowej tymczasowa rejestracja brazylijska. 1999r.

Jeszcze w sierpniu 1999r. do Polski dostarczono kolejne dwa ERJ 145; SP-LGB ( nr 145165 ) i SP-LGC ( nr 145227 ). Obie maszyny służyły w PLL LOT do października 2005r.

ERJ 145 SP-LGB. 2002r.

ERJ 145 SP-LGC. 2002r.

Już w dniu 12.06.2000r. strona Polska potwierdziła chęć zakupu kolejnych 3 maszyn. Czyli łącznie 15 sztuk. 
W 2000r. firma odebrał aż 7 kolejnych nowych egzemplarzy; SP-LGD ( nr 145244, maj 2000r., sprzedany 2010r. ), SP-LGE ( nr 145285, sierpień 2000r., sprzedany 2010r. ), SP-LGF ( nr 145308, wrzesień 2000r., sprzedany w 2010r. ), SP-LGG ( nr 145319, październik 2000r., sprzedany w 2010r. ), SP-LGH ( nr 145329, październik 2000r., sprzedany kwiecień 2011r., jako ostatni z 14 sztuk ), SP-LGI ( nr 145336, październik 2000r., sprzedany październik 2006r. ), SP-LGK ( nr 145339, październik 2000r., sprzedany październik 2006r. ).

ERJ 145 SP-LGD. 2008r.

ERJ 145 SP-LGE. 2008r.

ERJ 145 SP-LGF. 2004r.

ERJ 145 SP-LGG. 2002r.

ERJ 145 SP-LGH. 2007r.

ERJ 145 SP-LGI. 2003r.

ERJ 145 SP-LGK. 2004r.

W marcu 2001r. dostarczono kolejne 3 egzemplarze; SP-LGL ( nr 145406, sprzedany w maju 2008r. ), SP-LGM ( nr 145408, sprzedany w maju 2008r. ), SP-LGN ( nr 145441, sprzedany także w maju 2008r. ).

ERJ 145 SP-LGL. 2004r.

ERJ 145 SP-LGM. 2004r.

ERJ 145 SP-LGN. 2004r.

W kwietniu 2002r. PLL LOT odebrał ostatni 14 egzemplarz; SP-LGO nr 145560, sprzedany 2010r..

ERJ 145 SP-LGO. 2010r.

Samolot przez personel pokładowy został nieoficjalnie nazwany; ołówek lub długopis. Z uwagi na długi i wąski kadłub. Samolot okazał się bezpieczny i prawie bezawaryjny. W PLL 14 maszyn ERJ 145 wylatało około 300 000 godzin, wykonując około 55 000 operacji start-lądowanie. 
Wymiana tych samolotów na inne wynikała z przejścia na samoloty o większej pojemności. Ich młody wiek był korzystny z uwagi na osiągnięcie dobrej ceny odsprzedaży.
Zgodnie z umowami zawartymi z brazylijską firmą Embraer w 2004r. oraz w 2007r. PLL LOT stopniowo wycofywały modele Embraer 145 na rzecz większych i bardziej nowoczesnych maszyn Embraer 170 i 175. Decydujące okazały się lepsze parametry techniczne maszyn, większa liczba miejsc na pokładzie oraz zasięg. Embraer 145 może pomieścić 48 osób, podczas gdy na pokładzie EMB 170 może lecieć 70 osób, a EMB 175 - 82 osoby. 
W dniu 1.01.2008r. PLL LOT na stanie miał 9 sztuk tych maszyn.
Jak wspomniałem powyżej ostatnim sprzedanym egzemplarzem był SP-LGH. Pożegnalny lot wykonano w dniu 15.04.2011r. na trasie Gdańsk – Warszawa ( LO 3832 ). Załoga samolotu; kapitan Sławomir Majcher, II pilot Bartosz Wróbel, stewardesa Ewa Czerwińska i stewardesa Grażyna Kokot. Po wylądowaniu na Lotnisku Okęcie samolot został powitany salutem wodnym z dwóch wozów bojowych straży lotniskowej. Załoga na kadłubie samolotu złożyła autografy. Ten egzemplarz służył w PLL LOT 11 lat. Wylatał 26 000 godzin. Jednak okazało się, że z powodu usterki samolotu ATR 72, samolot ERJ 145 SP-LGH wykonał jeszcze jeden lot tam i z powrotem do Rygi. Według innych źródeł; dwa samoloty ERJ 145 jeszcze ponad miesiąc wykonywały loty rejsowe i czarterowe. W taki oto sposób po 12 latach pożegnano Embraer ERJ 145.

Opracował Karol Placha Hetman