Kraków 22.11.2007r.
4 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego
w Goleniowie, a następnie
2 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego „Kraków”
w Goleniowie
1944r. - 1993r. 


Historia 
Powstanie 2 Pułku Bombowców Nocnych. 1944r. 
Historia 2 PLM rozpoczyna się w identyczny sposób jak 1 PLM Warszawa. W dniu 1.04.1944r. na terenie ZSRS w miejscowości Grigoriewskoje utworzono 2 Pułku Nocnych Bombowców „Kraków”. Była to po 1 PLM „Warszawa” druga Polska jednostka lotnicza utworzona na wschodzie. Pułk utworzono na bazie żołnierzy 3 Dywizji Piechoty im. Romualda Trauguta. Podstawą był Rozkaz dzienny dowódcy 1 Armii Polskiej generała Zygmunta Berlinga, o powołaniu Polskich Sił Powietrznych.
W dniu 30.08.1944r. 2 PNB „Kraków” razem z 1 PLM „Warszawa” i 3 Pułku Lotnictwa Szturmowego, który w stu procentach był sowiecki, utworzyły 4 Pomorską Mieszaną Dywizję Lotniczą.
W dniu 31.10.1944r. powstało Dowództwo Lotnictwa Wojska Polskiego, na czele, którego stanął sowiecki generał Wiktor Połonin.
Głównym przeznaczeniem 2 PNB „Kraków”, było organizowanie i szkolenie Polskich jednostek lotniczych. Pułk był podzielony na trzy eskadry. W połowie 1944r. stan osobowy przedstawiał się następująco; 35 pilotów, 34 nawigatorów i 85 żołnierzy personelu naziemnego. Jedynym typem samolotu, w który wyposażono jednostkę był dwupłat Po-2 zwany popularnie Kukuryźnikiem. 
Pierwszym dowódcą jednostki został pułkownik pilot Józef Smaga. Lecz już w czerwcu 1944r. dowódcą został major pilot Siemion Worobiow.
W dniu 12.08.1944r. Pułk przebazowano na lotnisko polowe koło Woli Rawskiej blisko frontu. Tak Pułk rozpoczął swój szlak bojowy.
W 2 PNB początkowo latali wyłącznie obywatele sowieccy. Polacy byli zazwyczaj tylko strzelcami. Stopniowo w miarę szkolenia nowej kadry pilotów obywateli sowieckich zamieniano Polskimi pilotami.
Kamuflaż wszystkich samolotów Polskiego Lotnictwa Ludowego był identyczny jak samolotów sowieckich, z wszystkimi niuansami. Już od początku istnienia lotnictwa na samolotach malowano polskie znaki rozpoznawcze – szachownice. Dotyczyło to zarówno samolotów pilotów polskich, jak i sowieckich ( w 3 Pułku Lotnictwa Szturmowego ). Wynikało to z umowy wojskowej między dowództwami obu wojsk. Podobnie jak to miało miejsce w Anglii, szachownice były małe i umieszczane z przodu samolotu, w okolicach silnika. Były one jednak nieco większe od używanych w Anglii (bok 300-350 mm). Rolę właściwych znaków rozpoznawczych pełniły sowieckie gwiazdy - jak wynika ze zdjęć, malowane były na trzy sposoby:
· gwiazda bez obwódki,
· gwiazda z białą, grubą obwódką,
· gwiazda z białą, grubą obwódką i cienką czarną.
Charakterystyczny był też sposób malowania końcówek kołpaków śmigła - 1 PLM miała je w kolorze żółtym, 2 PNB - niebieskim, a 3 PLSz - białym.
Sowieckie gwiazdy zniknęły, gdy już po wojnie, w dniu 11.07.1945r. gen. Wiktor Połynin wydał rozkaz o przemalowaniu gwiazd na szachownice. Miało to zostać wykonane do dnia 20.07.1945r.


Działania wojenne.
Działania wojenne pułk rozpoczął w dniu 11.09.1944r., biorąc udział w bombardowaniu zgrupowania 19. niemieckiej dywizji pancernej. Piloci Pułku udzielili niewielkiej pomocy warszawskim powstańcom, zrzucając sprzęt, amunicję i żywność. Pułk działał w tym czasie w rejonie Czerniakowa, Żerania, Błonic i innych miejscowości położonych w pobliżu Warszawy. Działania Pułku to m.in. prowadzenie lotów wywiadowczych, udział w walkach o wyzwolenie Warszawy. Pułk uczestniczył również w walkach na Wale Pomorskim, a także w walce o Berlin.
W czasie 8 miesięcy udziału w walkach Pułk wykonał 2 121 lotów. 1/3 ogólnej ilości lotów to działania w rejonie Warszawy. Na znamienne rezultaty działań pułku ( w okresie 38 nocy) składa się 266 zniszczonych dział i moździerzy, 2 387 samochodów, 8 wagonów kolejowych, 7 reflektorów przeciwlotniczych. Uderzenia pułku wywołały: 111 pożarów, zburzyły ok. 300 budynków, spowodowały 43 wybuchy składów paliw i amunicji oraz wyeliminowały z walki ok. 1 200 żołnierzy nieprzyjaciela. Pułk nie poniósł przy tym strat w ludziach. Zniszczonych zostało jedynie 5 samolotów.
Dokładnie w dniu zakończenia wojny Pułk otrzymuje rozkaz powrotu do Polski. Zostaje przebazowany na lotnisko w Bydgoszczy, gdzie stacjonuje od 1945r. do 1957r.

Lotniska na których bazował pułk w okresie II wojny światowej:
Grigoriewskoje – od 1.04.1944r. do 3.06.1944r.
Gostomel - od 4.06.1944r. do 16.08.1944r. 
Dys - od 17.08.1944r. do 18.08.1944r. 
Wola Rawska - od 17.08.1944r. do 12.01.1945r. 
Radzymin – od 13.01.1945r. do 23.01.1945r. 
Gaj - od 24.01.1945r. do 8.02.1945r. 
Bydgoszcz - od 9.02.1945r. do 11.03.1945r. 
Mirosławiec – od 10.03.1945r. do 14.04.1945r. 
Barnówko – od 13.04.1945r. do 21.04.1945r. 
Heckelberg - od 20.04.1945r. do 1.05.1945r. 
Möthlow - od 1.05.1945r. do końca wojny

Dowódcy 2 PNB „Kraków” w okresie II wojny światowej:
ppłk Józef Smaga – od 1.04.1944r. do 1.08.1944r. 
mjr Siemion Worobiow – od 2.08.1944r. do końca wojny (?)

Okres pokoju 1945-1946r. 2 PLSz „Kraków”.
Równo z końcem II wojny światowej wszystkie Polskie jednostki otrzymują rozkaz powrotu do Polski. W dniu 10.05.1945r. pułk rozpoczyna działalność z lotniska w Bydgoszczy. Wiele jednostek jest rozformowywanych, ale pułk ten pozostaje. Zostaje przezbrojony całkowicie w samoloty szturmowe. Zmienia charakter wykonywanych zadań i oczywiście nazwę na 2 PLSz „Kraków” ( pułk lotnictwa szturmowego ). Stało się to na mocy Rozkazu z dnia 1.09.1945r.
Za udział w wojnie przeciwko niemcom 2 PLSz „Kraków” stacjonujący w Bydgoszczy został odznaczony Orderem Virtuti Militari V Klasy.
Druga połowa 40-tych lat charakteryzuje się próbą utworzenia przez Polskę takiego lotnictwa, aby sprostało wymaganiom czasu pokoju. Planowano utworzyć trzy pułki myśliwskie, trzy pułki myśliwsko-szturmowe i jeden pułk bombowy.
W dniu 24.01.1946r. na mocy Rozkazu Naczelnego Dowódcy WP powstają nowe jednostki, inne są likwidowane, a pozostałe przeformowane. Na mocy tego Rozkazu powołano do istnienia 2 Dywizję Lotnictwa Szturmowego ze składem; 4 PLSz ( poprzedni 2 PLSz „Kraków” ), 5 PLSz ( poprzedni 3 PLSz ), 6 PLSz, 7 PBN ( Pułk Bombowców Nocnych ). Dywizja ta była składem Lotnictwa Wojska Polskiego.
W dniu 1.09.1946r. 4 PLSz w Bydgoszczy otrzymuje sztandar ufundowany przez społeczeństwo Bydgoszczy.
Jednak druga połowa 40-tych lat to okres bardzo trudny dla Polskiego Narodu. Jesteśmy pod coraz silniejszą dominacją sowiecką. Wielu naszych rodaków nie może powrócić do kraju, a ci którzy wrócili są szykanowani, często więzieni i nierzadko skazywani na śmierć, za rzekome szpiegostwo. Ten los nie omija Polskich lotników walczących na zachodzie. Sowieccy oficerowi panoszą się w Polskich dowództwach, a dorównują im komuniści z Polskim rodowodem. Były też czystki. Zresztą to jest temat na osobny rozdział.
Jeśli chodzi o sprzęt latający to sytuacja wyglądała źle. Wciąż korzystano z maszyn które brały udział w wojnie. Nowe samoloty pojawiły się dopiero w lutym 1949r. w postaci nie najnowocześniejszych konstrukcji typu Ił-10. Co gorsza, to nie było widoku na nowoczesny sprzęt, gdyż nasz nowy „nadzorca” nie prowadził żadnych prac nad nowoczesnym samolotem szturmowym.
Na mocy Rozkazu z dnia 28.12.1953r. 4 PLSz otrzymuje ponownie, po sześciu latach, nazwę własną „Kraków”. Tylko ten pułk i 1 PLM dostąpili zaszczytu otrzymania nazwy wyróżniającej. 

Lotnisko Goleniów.

Lotnisko w Goleniowie. 2007r. 
Lotnisko pod Szczecinem nosi dokładnie nazwę Goleniów-Glewice. Położenie geograficzne 53,35 N 14,54 E. Na wysokości 47 m npm. Położone jest około 4 km na wschód od miasta Goleniów, przy drodze krajowej Nr 6. Zostało wyposażone w jeden pas startowy o wymiarach 2 500 m x 60 m. Orientacja pasa startowego 13/31. Posiada nawierzchnię betonową i asfaltowa. W latach 1957-1993r. było wykorzystywane jako lotnisko wojskowe i okazjonalnie cywilne. Od 1993r. jest tylko lotniskiem cywilnym wykorzystywanym dla ruch pasażerskiego i dla lotnictwa sanitarnego. Osiedle oficerskie ulokowano w pobliskiej miejscowości Maszewo.

4 PLSz „Kraków” przeniesiony do Goleniowa. 1957r.
W 1957r. 4 PLSz zostaje przebazowany z Bydgoszczy na lotnisko w Goleniowie na którym stacjonuje do momentu rozformowania w 1993r.
W 1957r. 4 PLSz przyjmuje na uzbrojenie samoloty Polskiej produkcji typu Lim-1 / 2. Wprowadzenie do uzbrojenia tych maszyn wywołuje w pułku wielkie zmiany; Rozpoczyna się szkolenie na sprzęcie z napędem turboodrzutowym. Nowy sprzęt pozwala na wykonywanie także zadań myśliwskich, więc pułk staje się pułkiem myśliwsko-szturmowym czyli 4 PLM-Sz „Kraków”.
W 1960r. 4 PLM-Sz z Goleniowa podlega bezpośrednio pod 8 Dywizję Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego w Bydgoszczy. W skład tej dywizji oprócz 4 PLM-Sz wchodziły pułki; 5 PLM-Sz w Bydgoszczy i 48 PLM-Sz w Inowrocławiu. Z kolei 8 DLM-Sz podlegała pod Dowództwo Lotnictwa Operacyjnego z siedziba w Poznaniu.
Wiosną 1960r. pułk otrzymuje na wyposażenie pierwsze myśliwce Lim-5. 

4 PLM „Kraków”. 1963r.
W 1963r. w pułku następują po raz kolejny istotne zmiany. Ponieważ zostaje wytypowany jako pułk który zostanie przezbrojony w naddźwiękowe myśliwce MiG-21 staje się Pułkiem Lotnictwa Myśliwskiego. Za tym następują kolejne zmiany organizacyjne. Pułk został wyłączony ze struktur 8 DLM-Sz, i został podporządkowany pod 5 BDLM ( Brandenburska Dywizja Lotnictwa Myśliwskiego ) w Świdwinie. Dywizja ta posiada teraz w swoim składzie dwa pułki myśliwskie 4 PLM i 40 PLM.
Od 1964r. pułk rozpoczyna intensywne przeszkalanie pilotów i personelu technicznego na samoloty MiG-21. Oficjalnie szkolenie rozpoczęto w dniu 1.04.1965r.
Pułk staje się także prekursorem w wykorzystywania DOL ( drogowe odcinki lotniskowe ) dla MiG-21. pierwszym pilotem który dokonał lądowania i startu samolotem MiG-21 na drodze był kpt. Pilot Zbigniew Biedrzycki.
Około 1967r. podstawowym typem samolotu w pułku jest oczywiście MiG-21 w wersjach PF ( około 5 sztuk ) i PFM ( około 12 sztuk ). Ale pułk dysponuje jeszcze Polskimi Lim-2 / 5 ( około 15 sztuk ).

2 PLM „Kraków”. 1967r.
W 1967r. następuje pewna korekta w organizacji Lotnictwa Operacyjnego. 4 PLM otrzymuje nowy numer i nazwę własną 2 PLM „Kraków”. Stało się to na podstawie Rozkazu Nr 07/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 4.05.1967r., w sprawie przekazania jednostkom wojskowym historycznych nazw i numerów oddziałów frontowych oraz ustanowienia dorocznych świąt jednostek.
Pułk ten przejmuje także tradycje rozformowanego 2 PLM w Krakowie-Czyżynach.

1971r.
5 Brandenburska Dywizja Lotnictwa Myśliwskiego zostaje przemianowana na 3 Brandenburską Dywizję Szturmowo-Rozpoznawczą. Stało się to na podstawie zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego Nr 012/Org z dnia 6.03.1971r. Prawie równocześnie Szef Sztabu Wojsk Lotniczych Nr 03 z dnia 27.03.1971r. zmieniono podległości pułków. Dlatego 3 BDLSz-R otrzymał 8 PLSz z Mirosławca, 32 PLRTiA z Sochaczewa. Pozostał 40 PLM przemianowany na 40 PLSz i przezbrojony w samoloty szturmowe. 2 PLM z Goleniowa wyszedł ze struktur 3 BDLSz-R i od tej pory bezpośrednio podlega pod Poznań.
Ta sytuacja pułku trwa najdłużej, bo aż do 1990r.

1990r.
Przemiany społeczno-polityczne w Polsce 1989r. musiały także doprowadzić do zmian w Lotnictwie Polskim. Na podstawie Rozkazu MON z dnia 1.07.1990r. nastąpiło połączenie Wojsk Lotniczych zwanych poprzednio Lotnictwem Operacyjnym z Wojskami Obrony Powietrznej Kraju. W ten sposób powstały Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej.
W takiej sytuacji 2 PLM „Kraków” trafia do 2 Korpusu Obrony Powietrznej ze Sztabem i Dowództwem w Bydgoszczy.
W tym czasie pułk na stanie posiadał 24 MiG-21 M / MF i 5 MiG-21 UM.

1993r.
Zarządzeniem dowódcy Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej Nr 90 z dnia 23.09.1993r. i Rozkazem dowódcy 2 KOP Nr 46 z dnia 12.10.1993r. 2 PLM „Kraków” z dniem 31.12.1993r. został rozformowany.
W dniu 10.01.1994r. odbyła się ostatnia zbiórka pułku.
Posiadane samoloty przekazano do innych pułków lotniczych, miedzy innymi do 1 PLM „Warszawa”. Ostatnie maszyny odleciały we wrześniu 1993r.

Wspomnienia 
W 10-rocznicę odlotu ostatnich myśliwców z pułku w Goleniowie zorganizowano zbiórkę byłej kadry zawodowej i dokonano odsłonięcia tablicy pamiątkowej na murze nowo wybudowanego portu lotniczego.
Pułk przez cały okres swej działalności należał do przodujących jednostek Polskiego lotnictwa. Odznaczony został ( już w 1945r. ) Krzyżem Orderu Virtuti Militari V klasy oraz krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski ( w 1975r. ) Honorowe pamiątki i odznaki, jakie otrzymał Pułk to między innymi: Gryf pomorski, Złota Odznaka "Za pracę społeczną dla Krakowa", "Za zasługi dla Aeroklubu", "Zasłużony dla lotnictwa", Honorowa Odznaka I stopnia za zasługi dla PLL "LOT".



Sala Pamięci 2 PLM "Kraków" 2005r.
Niewiele osób wie, że w zabytkowej Bramie Wolińskiej oprócz Punktu Informacji Turystycznej i Sali Historii Miasta mieści się również Sala Pamięci 2 PLM "Kraków". To właśnie tu po rozwiązaniu pułku przeniesiono część eksponatów, które znajdowały się w Sali Tradycji 2 PLM. Można tu obejrzeć księgi pamiątkowe, albumy z setkami zdjęć, wycinki z czasopism traktujące o pułku, jego dokonaniach i ludziach, pamiątkowe puchary, modele oraz kilka elementów sprzętu i wyposażenia. Funkcjonuje to dzięki życzliwości władz miasta i dbałości pracujących tu osób.
(Zdjęcia - Janusz Klus). 
Brama Wolińska Punkt Inf. Turystycznej Puchary itp. Elementy wyposażenia. Puchary itp.-2 Ubiór wysokościowy. Modele Puchary itp.-3

Pożegnanie Lim-2. 2006r.
W dniu 20.07.2006r. pożegnaliśmy ostatnią widoczną pamiątkę po 2 PLM "Kraków". Był nią samolot myśliwski Lim-2, który od 39 lat przypominał o związkach miasta z lotnictwem wojskowym. Ustawiony początkowo na terenie przyległym do ówczesnego GKO kilkakrotnie zmieniał swoje "miejsce bazowania", aż ostatecznie spoczął na postumencie przy skrzyżowaniu ulic Szkolnej i Jagiełły. Po rozwiązaniu 2 PLM miasto nie miało środków na chociażby symboliczną kosmetykę i niezbędne naprawy. Przed ze złomowaniem uratowała samolot decyzja o przeniesieniu go do 22 Bazy Lotniczej w Malborku! Dowództwo tej jednostki zgodziło się przejąć samolot, który po wyremontowaniu zostanie ustawiony jako pomnik na terenie bazy.
Na kadłubie Lim-2 widnieje numer 1967r. Jest to numer przedstawiający rok rozpoczęcia stacjonowania 2 PLM „Kraków” na lotnisku w Goleniowie.
Być może nie będzie to definitywny koniec lotniczej mini-ekspozycji w Goleniowie. Kilka osób - w tym głównie członkowie naszego stowarzyszenia - od kilku już lat czynią usilne starania o przekazanie nam kadłuba samolotu MiG-21; takiego na jakim pułk zakończył swą służbę. Inicjatywa ta ma poparcie władz miasta, ale do sfinalizowania projektu jeszcze ciągle daleko - niemniej jakieś szanse na to są. 
(Zdjęcia - Janusz Klus). 
Tak to wyglądało Ostatnie chwile na cokole... Przygotowania do demontażu. Przygotowania do demontażu - 2. No to w górę!!! Już na samochodzie. Gotów do odjazdu! Zegnajcie...

Katastrofy, wypadki i awarie na MiG-21 Pułku w Goleniowie.
1. W dniu 8.03.1967r. wypadkowi uległ MiG-21 F-13 z 2 PLM. Pilot porucznik Paweł Kacprzak ( Kacprzycki ) przeżył. Okolice miejscowości Wierzchosław.
2. W dniu 24.08.1973r. wypadkowi uległ MiG-21 F-13 z 2 PLM nad wyspą Wolin. Pilot porucznik Jan Turowski przeżył ( zginął ).
3. W dniu 12.12.1980r. wypadkowi uległ MiG-21 PFM z 2 PLM w okolicach miejscowości Wierzchosłwa. Pilot porucznik Henryk Halka przeżył ( zginął ).
4. W dniu 12.05.1983r. wypadkowi uległ MiG-21 PFM z 2 PLM na lotnisku Goleniów. Pilot porucznik Wiesław Kalicki katapultował się na wysokości 3 900 m.
5. W dniu 1.09.1983r. wypadkowi uległ MiG-21 PFM z 2 PLM nad poligonem Nadarzyce. Pilot kapitan Roman Jóźwik przeżył.
6. W dniu 2.12.1983r. wypadkowi uległ MiG-21 MF z 2 PLM w okolicy miejscowości Rychowa. Porucznik Eugeniusz Wojciechowski przeżył ( zginął ).

Opracował Karol Placha-Hetman